Close

De rechtsstaat bestaat. Kijk zelf maar

19 augustus 2020 11:08 / Zahra Boufadiss
O Onze nieuwe columnist Zahra Boufadiss is strafrechtadvocaat in Amsterdam. Op deze plek deelt ze iedere twee weken haar visie op haar werk – en de rest van de wereld.

“Mijn mening is dat de rechtsstaat niet bestaat”, aldus A., de loodgieter die afgelopen week bij mij thuis de Watersnoodramp van 2020 probeerde te voorkomen. Hij zei dat criminelen in Nederland vrij spel hebben, omdat zij worden ‘vrijgesproken door vormfouten.’ Nadat ik had doorgevraagd – nieuwsgierigheid is een advocatenkwaal – vertelde A. dat er twee jaar geleden bij hem thuis was ingebroken en veel van zijn bezittingen met emotionele waarde kwijt was geraakt. Ik vroeg hem of hij aangifte had gedaan. Hulpeloos haalde hij zijn schouders op: natuurlijk had hij dat gedaan, maar hij had nooit meer iets gehoord van de politie. Achter de frustratie schuilde een persoonlijke ramp.

Maar zo’n persoonlijke tragedie kan de aanleiding vormen voor een grotere ramp. Zo ontstaan de eerste scheurtjes in het geloof in de democratische rechtsstaat. Vervolgens wordt die vertwijfeling gevoed door afschrikwekkende nieuwsberichten en opiniestukken over de huidige stand van het land. Als ik die stukken moet geloven, wordt Nederland momenteel bijvoorbeeld geteisterd door ongekend gewelddadig geweld en komt deze criminaliteit al decennialang uit dezelfde hoek. Daders worden heel licht gestraft.

Vertrouwen dat werd verloren, kan worden herwonnen

Door dit mechanisme raken burgers hun vertrouwen in de rechtsstaat kwijt. Sommigen, zoals A., vinden zelfs dat zij niet bestaat. En zonder dat vertrouwen zal de rechtsstaat uiteindelijk verdwijnen.

Laat ik het van de positieve kant bekijken. Vertrouwen dat eens werd verloren, kan ook worden herwonnen. Burgers die van hun geloof zijn afgevallen, moeten de rechtsstaat ervaren. Ben jij zo iemand? Bezoek dan eens een rechtbank. Vrijwel alle zittingen zijn openbaar.

Een kleine waarschuwing vooraf: het vergt moed om dit konijnenhol in te duiken. Waarschijnlijk word je geconfronteerd met je eigen vooroordelen.

Je zal zien dat criminaliteit in Nederland niet wordt gepleegd door één groep, maar door daders met allerlei achtergronden. Wél hebben zij vaak hun sociaaleconomische klasse gemeen. 

Een liegende officier van justitie? Dan kan je beter Netflix aanzetten

En die D66-rechters waar je zoveel over hebt gelezen op Twitter? Het spijt me, maar die zul je niet snel in levenden lijve zien. Waarschijnlijk tref je alleen magistraten die voor de moeilijke opgave staan om te bepalen of er een schuldige of onschuldige voor hen staat.

En die welbekende ‘maffiamaatjes in toga’ met blinkende Rolex? Kleine kans dat je die aan het werk ziet. Ik zet mijn geld in op een beroepsgenoot die zijn benen onder het lijf uitloopt voor zijn cliënt - geen patserig uurwerkje te bekennen. 

Als je officieren van justitie wilt zien die liegen en bedriegen om hun zaak te winnen, kan je over het algemeen beter Netflix aanzetten. Na jouw dag in de rechtszaal zal je ze eerder omschrijven als professionals die onder hoge werkdruk alle ballen in de lucht proberen te houden.

Die geroemde ‘softe aanpak’ van veroordeelden: mijn cliënten kunnen van die fluwelen handschoenen alleen maar dromen. De reclasseringsmedewerkers die je gaat ontmoeten begeleiden veroordeelden soms jarenlang met maar één doel: om ze op het rechte pad te houden. Een taak die veel geduld vergt.

Je dag in de rechtszaal zal geen zekere uitkomst hebben. Maar één ding weet ik wel: je zult in ieder geval weten dat de rechtsstaat bestaat - en functioneert. Hopelijk win je zo je vertrouwen terug. Dat is broodnodig, want de rechtsstaat is niet perfect. Het is eerder een prachtig bouwwerk waar voortdurend aan geklust moet worden. Een soort Sagrada Familia dus. Iedere dag zijn er allerlei professionals bezig om het fier overeind en functioneel te houden.

Maar zij kunnen dat niet alleen. Burgers zijn onmisbaar voor het systeem. Zonder burgers die actief aan haar deelnemen en in geval van nood voor haar vechten, zal het bouwwerk uiteindelijk instorten. Als je wil weten wat er gebeurt wanneer een democratische rechtsstaat langzaam wordt ontmanteld, hoef je alleen maar een beetje richting Oosten te kijken, naar Hongarije bijvoorbeeld. In wantrouwen wegkijken of in wanhoop ontkennen dat er überhaupt een rechtsstaat ís, helpt niemand. Om te voorkomen dat het water straks ook hier door het plafond komt, hebben we oplettende burgers nodig die een lek kunnen herkennen en melden. En natuurlijk mensen die het lek kunnen dichten. En laat ik nou net een uitstekende loodgieter kennen!