Close

“Wat is je dochter mooi geworden” - Seksualisatie met de fam

28 augustus 2020 12:08 / Samenleving
Meisje voor de spiegel ca. 1652
Meisje voor de spiegel ca. 1652
E Een moeder die ‘wen er maar aan’ verzucht, of een vader zonder weerwoord op ongemakkelijke complimentjes over zijn dochter. Het gezin hoort een veilige basis te zijn waar een jong meisje zich kind moet kunnen voelen. Het is dus níet de plek om seksualisering weg te wuiven, zegt redacteur Stella Aalderink.

Een vriend van je vader die schaamteloos benoemt ‘dat hij het wel had geweten als hij jouw leeftijd was’. Terwijl jouw leeftijd op dat moment net 14 is, en je nog helemaal niet bezig bent met je eigen lichaam. Dit, en veel vergelijkbare verhalen, kreeg ik te horen toen ik in mijn eigen cirkel rond vroeg naar die ene overgang. Nope, niet de menopauze. Dat ene omslagpunt dat je als jong meisje beseft dat je seksueel begeerlijk bent voor anderen.

Sommige vrouwen weten nog heel scherp wanneer ze opeens werden geconfronteerd met hun veranderend lichaam. Voor anderen ging dit meer geleidelijk. Als tienermeisje is het niet raar om bezig te zijn met het ontdekken van je seksualiteit, maar dan wel graag op het moment dat jij daar zelf klaar voor bent – en dat is lang niet altijd het geval. Opvallend: in veel opgehaalde negatieve herinneringen speelt een familielid een rol. Vaders die complimentjes krijgen over hun vrouwelijke spruit, met dochterlief binnen gehoorafstand. Of juist moeders en oudere zussen die het heus vervelend voor je vinden, maar je ook doen geloven dat je als opgroeiend meisje schunnige blikken of opmerkingen over je lichaam maar moet leren incasseren.

Zeker als je een vrouw bent, is dit geen nieuwtje voor je, maar: die seksualisering vindt regelmatig plaats in het dagelijks leven. Een voorbeeldje uit mijn eigen leven, al wel als meerderjarige vrouw, is een anekdote met Henk van de Vleutenseweg in de hoofdrol - een rokkenjagend fenomeen in mijn buurt. Vanaf zijn stoepje, precies gelegen op mijn route naar de supermarkt, is hij king of catcalling. De beste man negeren, resulteerde meermaals in een scheldpartij. Dus vorige week probeerde ik het over een andere boeg te gooien en glimlachte toch maar beleefd. “HA, en nu ga je met mij mee!” klonk het. Alsof ik hem iets verschuldigd was. “Ah toe één minuutje, mag ik er eentje proeven?” Een wat? Ik gok een kusje, maar sta er liever niet te lang bij stil. Hij kan er eentje krijgen: een dikke middelvinger that is.

Het beeld van de enge man in het steegje is lekker veilig

Het vervelende is dat het niet alleen de gekke Henkies zijn, die over grenzen heen gaan. Dat is een punt dat wordt benadrukt door Justine van de Beek, die naast socioloog een hele mond vol is, namelijk de Youth Ambassador Sexual and Reproductive Health Rights. Van de Beek geeft aan dat meer dan de helft van de vrouwen te maken krijgt met seksueel geweld. Dit is in brede zin, van straatintimidatie tot verkrachting. Daarbij komt dat veel gevallen ongerapporteerd blijven, dus de kans bestaat dat dit een bescheiden schatting is. Ik moet zelf in ieder geval nog de lucky ladies ontmoeten die nog nooit, op welke manier dan ook, zijn lastig gevallen.

Het beeld van de enge man in het steegje is lekker veilig. Zo kan de samenleving seksuele intimidatie als structureel probleem negeren en doen alsof vrouwen veilig zijn zolang ze maar die beruchte steegjes mijden. De realiteit is helaas anders. Van de Beek benadrukt dat juist mensen in je nabije omgeving over je grens heen kunnen gaan. En dat dit vaak extra pijnlijk is. In de privésfeer wil je je comfortabel voelen, en daarom kan de blik of de opmerking van een bekende erg vervelend zijn, zeker op structurele basis. Iets wat eerst onschuldig aanvoelt, kan alsnog schadelijk zijn voor een opgroeiende jonge vrouw.

Vriendin E. vertelde me dat haar vader, die als geluidstechnicus met veel mannelijke collega’s werkt, meermaals opmerkingen heeft gekregen over zijn puberdochters. Mensen die zij en haar oudere zus al van jongs af aan goed kennen, zeiden toen ze wat ouder werden opeens dat ze ‘zulke knappe dames’ waren geworden. “Mijn vader vertelde ons een keer dat hij daar soms wel ongemakkelijk van wordt en niet weet hoe hij daarop moet reageren.”

E’s voorbeeld staat niet alleen. Mannelijke familieleden worden vaker betrokken in complimentjes. Bij Van de Beek, die een stuk schreef in het Parool over de seksualisatie van pubermeisjes, was het haar broer die hoorde dat zijn zus er wel mag wezen. Opmerkingen als deze kunnen op zichzelf misschien onschuldig lijken, zeker voor de vader of broer. Want als wij het ze niet vertellen, hebben mannen geen idee van de mate en de frequentie waarmee je als vrouw wordt lastig gevallen. Vanaf een jonge leeftijd word je geconfronteerd met je seksualiteit, terwijl je daar zelf vaak totaal (nog) niet op zit te wachten.

“Het was zomer en ik zat op dat moment in een groeispurt dus m’n benen waren redelijk lang”, begint vriendin L. te vertellen. Ze droeg als dertienjarige een rokje, op de fiets op weg naar de stad, gewoon ‘s middags rond een uur of 1. “Ik ging volgens mij een fotolijstje kopen bij de HEMA, iets heel onschuldigs.” Bruut werd zij geconfronteerd met het dragen van dat rokje. Twee bouwvakkers riepen al fluitend “Hé meisje, waar gaan die lekkere benen heen?”. Totaal in shock en met een goor gevoel wilde ze het liefst terug naar huis om een lange broek aan te doen. Eenmaal thuis vertelde ze het aan haar moeder. “Ze vond het naar voor me, maar ze zei ook iets wat ik niet snel vergeet: ‘Wen er vanaf nu maar aan’.”

Dat moeders minder verontwaardigd zijn dan hun dochters, laat zien dat feminisme evolueert. Wat werd gepikt door veel van onze oma’s, pikken wij echt niet meer. (Ken je het @catcallsofny instagram account al? Met krijt als wapen brengt dit account catcalling onder de aandacht in New York , en veel steden volgden.) Maar Van de Beek benadrukt dat je oudere generaties niet te snel moet afspiegelen als bekrompen. Misschien waren de moeders van nu ook verbijsterd toen ze als jong meisje werden nagefloten, nageroepen of uitgescholden. En is het verschil in reactie hierop een kwestie van gewenning. Na de honderdste ‘geil kontje’ wordt het immers makkelijker om het weg te wuiven. Als we niet oppassen herhalen de verontwaardigde tieners van nu, de ‘het hoort erbij’ retoriek als ze zelf kinderen krijgen.

Een voorbeeld van een andere vriendin, we noemen haar C., en haar oudere zus illustreert hoe snel je straatintimidatie al normaliseert. Terwijl C. nog verontwaardigd reageert, is haar zus al gewend om met ferme pas door te lopen. C’s eerste ervaring was wederom in de zomer, dit keer was het een jurkje. “Ik liep er ‘s avonds per ongeluk te bloot bij”, vertelt ze. Onderweg naar station Leiden liep een man achter beide zusters aan, die naar de jongste riep. ‘Je moet je benen bij je houden’. Een op zichzelf al vrij onnodig verzoek voor iemand die niet at that very moment haar afgezaagde benen naar je toe gooit. Al helemaal niet nodig om ‘s avonds te schreeuwen tegen een minderjarige. De oudere zus wilde snel doorlopen, maar de toen veertienjarige C. was ‘nog een beetje naïef’, zo zegt ze zelf. Ze draaide zich om en vroeg ‘Ik hou ze toch bij me?’. Het bekende riedeltje - hoer, slet, et cetera - volgde uit de mond van de vreemde, terwijl de oudere zus haar meetrok.

Dit voorbeeld van twee meisjes uit hetzelfde gezin laat zien hoe snel je als jonge vrouw al weerbaarder wordt. Negeren is nou eenmaal vaak de veiligste keuze. Maar het ‘gewoon doorlopen’ betekent ook dat we als samenleving meisjes leren om zich aan te passen op dit gedrag, in plaats van proberen het gedrag te voorkomen. Pak de fluiter aan en niet de beflotene.

We moeten af van biologische mythes over seksualiteit

We moeten de normalisering van straatintimidatie tegen gaan, maar hoe? Volgens Van de Beek is stap één afkomen van de biologische mythe dat meisjes eerder volwassen worden. Of er een kern van waarheid in zit dat een vrouwenlichaam sneller in de puberteit raakt, dat doet er eigenlijk niet toe. “We zijn deze mythe als sociaal cultureel ding gaan gebruiken”, licht Van de Beek toe. Jongens laten we nog lekker spelen. Terwijl je als een meisje met rondingen vroeg wordt geconfronteerd met je ontwikkelende lichaam. Al voel je je nog zo kind van binnen, opeens moet je je weerbaarder maken tegen straatintimidatie.

Een tweede gevaarlijke biologische mythe is het idee dat jongens en mannen nou eenmaal driften hebben. Alsof mannelijke hormonen simpelweg op hol slaan als een lekker wijf voorbij loopt. Dit is zowel een belediging voor het intelect van de man, als dat het voorbijgaat aan het feit dat meisjes ook hormonen hebben. Vrouwen vinden mensen soms ook woest aantrekkelijk, maar worden sowieso raar aangekeken als ze dit vanaf een afstandje roepen. Terwijl als de genderrollen zijn omgedraaid dit de normaalste gang van zaken lijkt.

Lekker paradoxaal, om meisjes aan de ene kant te willen seksualiseren en aan de andere kant vast te willen houden aan het idee dat niet zíj, maar mannen en jongens uit zijn op seks. Natuurlijk zijn ook tienermeisjes bezig met het ontwikkelen van hun seksualiteit. Maar dat moet op hun eigen tempo kunnen, benadrukt Van de Beek. Het madonna-hoer complex is voor niemand goed. Het simplistische idee dat vrouwen een lustobject óf een maagdelijk engeltje zijn, daar hebben we niks aan.

De genoemde voorbeelden staan zeker niet op zichzelf, het seksualiseren van puberdochters is een cultureel verschijnsel waar ieder gezinslid een rol in speelt. Je kan de verantwoordelijkheid niet op de (toch vooral niet te blote, want: aanstootgevend!!) schouders van jonge meisjes leggen. Moeten zij hun zedeloze schouders maar ophalen en accepteren dat hun lichaam reacties oproept?

De gezinsdynamiek is een belangrijke basis voor een ontwikkelende jonge vrouw. Uit mijn vragenrondje ‘coming of (a sexual desirable) age’, waar de drie verhalen hierboven slechts een deel van zijn, bleek de rolverdeling in het gezin nu vaak als volgt: mannelijke familieleden voelen het ongemak, maar handelen er niet naar en vrouwelijke familieleden lijken zelf al immuun voor nafluiten en de expliciete of onderhuidse opmerkingen. Seksualisering van meisjes is nou eenmaal het dagelijks leven ingeslopen. Een vervelende constatering.

Maar juist daarom dat het belangrijk is om in de gezinssfeer open te spreken over seksualiteit. Als de dochters van nu moeder worden, dan hoop ik dat ze samen met manlief hun dochters steunen in die verontwaardiging. En hou dit gesprek niet binnen vier muren. Je kan als vader of broer wel bij je dochter of zus aangeven dergelijke opmerkingen niet fijn te vinden, maar een confrontatie van man tot man is mogelijk effectiever. Spreek mannen aan op hun gedrag, zeker ook als die jongeman je eigen zoon is. Zo leren jongens dat het niet stoer is om meisjes na te fluiten. In plaats van dat je meisjes leert snel door te lopen.

De rol van de school

Volgens Justine van de Beek is er zeker een belangrijke rol weggelegd voor het gezin in seksuele opvoeding, maar komt niet iedereen uit een omgeving waarin open over dergelijke onderwerpen kan worden gepraat. Daar komt, zegt ze, de rol van de school in beeld. Seksuele educatie op scholen is over het algemeen erg gericht op soa’s en zwangerschappen, niet op het herkennen van je eigen grenzen of die van anderen. Van de Beek geeft aan dat er zeker scholen zijn waar het al goed gaat, maar er is geen consistentie in het onderwijs. Een lesje consent hoort in het basispakket.

Maar goed, wie wil er van zijn stoffige biologiedocent leren dat seks alleen lekker is als je allebei zin hebt? (Yikes) Het is veel fijner om te leren van mensen die op je lijken qua leeftijd en geslacht. Een voorbeeld hiervan is de organisatie Emancipator. Hun missie is om jongens en mannen te leren over emancipatie. Een lesje seksuele normen voor jongens, is een manier om langzamerhand af te komen van het beeld dat je een stoere man rokjes najaagt. Het lichaam van een meisje is geen lustobject, tenzij ze dat zelf wil.

Stella Aalderink