Close

Je master op zak - maar wat nu? Carrièretips van kenners

04 november 2020 12:11 / Carrière
E Een diploma in de hand en dus de wereld aan je voeten? Mogelijk heb je alsnog geen idee naar welk punt op de horizon je toe werkt. Dit artikel geeft je concrete loopbaantips, maar doet ook relativeren: er is niet één alles bepalende keuze.

Als je eenmaal een studierichting hebt gekozen of zelfs je diploma al binnen hebt, kun je de vraag ‘Wat wil je laten worden?’ niet meer wegwimpelen met kinderdromen als 'dolfijnentrainer'. Steek je net je vorkje in je verjaardagstaart, vraagt je tante wat je in godsnaam kán met jouw diploma. Met een patisserie-opleiding wordt je taartenbakker en als je aan de kappersopleiding begint, weet je dat je over een paar jaar geknipt bent voor werk in de salon. Maar word je met een academisch diploma ook daadwerkelijk academicus? 

'Door te denken ‘waar kan ik carriere in maken’ span je het paard achter de wagen.'

De meeste opleidingen op de universiteit zijn verre van beroepsopleidingen. Al is er natuurlijk wel de mogelijkheid om na je master je verder te ontwikkelen als wetenschapper. Maar, zoals Rutger-Jan Scholtens, loopbaanadviseur aan de Universiteit Utrecht, aankaart: 70 procent van de afgestudeerden gaat uiteindelijk niet werken in zijn academisch vakgebied. Als je in die mallemolen zit, is het soms moeilijk in te schatten waar je nou daadwerkelijk naar toe werkt.

Blijven in de bubbel?

Volgens neerlandicus en hoogleraar Frits van Oostrom is het maken van carrièrekeuzes altijd een evenwichtskunst tussen wat je zelf wilt en wat en de samenleving vraagt. Al benadrukt hij wel: “Door te denken ‘waar kan ik carriere in maken’ span je het paard achter de wagen.” Met name in de wetenschap wordt subject driven zijn vaak ondergesneeuwd door carrière-drijfveren. Maar het begint toch echt met passie. Je moet vaak een lange adem hebben en dan kan je maar beter oprecht geïnteresseerd zijn in wat je onderzoekt. “Burn-outs kan je voor een deel wijden aan dat mensen werk zoeken waar hun hart niet ligt”, denkt de professor.

“Denk aan een Ben Feringa, die nu met een nobelprijs op zak overal kan komen. Maar wat daar aan vooraf gaat, is tientallen jaren anoniem keihard werken”, duidt Van Oostrom het belang van gepassioneerd zijn. Universitair hoofddocent in de Sociale Psychologie aan de RUG Susanne Täuber is het met haar collega-wetenschapper eens. “Als je hart ligt bij een exotische vleermuis, doe dan geen onderzoek naar de aardappelkever die toevallig in trend is.”

Het besluit om wel de wetenschap in te gaan, is volgens Täuber eentje waar je vaak geleidelijk in rolt. Als je in je bacheloropleiding ontdekt een passie te hebben voor bepaalde analytische vragen en je komt de goede mensen tegen, dan eindig je mogelijk in een researchmaster. De bewuste carrièrestap om echt binnen de universiteit te blijven, komt volgens Täuber pas na de masterfase. De universiteitsdocent ziet een landelijke, zelfs globale trend dat mensen vroeg of laat een carrière kiezen buiten de academia.

Blijf bewegen!

Want naast dat je carrière kan maken binnen de universitaire wereld, is er ook van alles mogelijk daarbuiten. Hoe oriënteer je je op wat er verder allemaal kan? Als student ben je vaak concreet met de korte termijn bezig, je weet vaak goed welke stappen je moet zetten om dat ene tentamen te halen of dat project af te ronden. Vragen over later leven er wel, en de druk om te weten wat je wil, is zeker aanwezig. “Maar hierover denken we vaak niet in concrete stappen”, volgens Rose Rorije, die loopbaancoach is aan de Universiteit van Leiden.

'Je vastbijten in het keuzeproces werkt in ieder geval niet productief'

Rorije kan zich met haar 28 jaar nog goed herinneren hoe het voelde om twijfels te hebben over wat je nou eenmaal kan met je studie. “Vaak blijven mensen te veel hangen in het zoeken naar de beste keuze, in plaats van simpelweg een stap te zetten”, aldus de loopbaanadviseur. Ze erkent dat keuzes maken eng is, en dat zal altijd zo blijven. “Maar je vastbijten in het keuzeproces werkt in ieder geval niet productief.” Haar strategie is om studenten of afgestudeerden die met twijfels zitten altijd een persoonlijk stappenplan mee te geven, drie concrete tips over hoe zij op dit moment in actie kunnen komen. À la de bekende Nike-slogan is haar advies tegen keuzestress: just do it.

In je discipline of met je discipline?

Of een carrièrepad langs gebaande paden moet verlopen, dat hangt af van je ambities. Wetenschapper  Täuber geeft aan dat er binnen de wetenschap vaak nog wel een uitgestippelde route is. Als je bepaalde goede academische prestaties levert, kan je vanzelf hogerop komen. Ook al is de universitaire wereld wel aan het veranderen, kunnen binnen de academische bubbel de paden nog best rigide zijn. “Er is vanuit de RUG en andere Nederlandse universiteiten wel het doel om meer op diverse soorten talenten te focussen, en bijvoorbeeld minder de nadruk te leggen op een groot aantal publicaties”, laat Täuber weten.

 

Een overidentificatie met je studie kan beperkend werken

Loopbaan adviseur Scholtens krijgt heel wat existentiële vragen op zijn bord. Hij geeft aan dat er meerdere belemmerende overtuigingen zijn die studenten en starters op de arbeidsmarkt in de weg zitten bij het maken van een keuze. Eén overtuiging is de overidentificatie met je studie. Een geschiedenisstudent kan bijvoorbeeld denken ‘Ik ben historicus, wat kan ik nu?’ Deze loyaliteit aan de studie kan beperkend werken en Scholtens gelooft dan ook in de reframing: ‘Hoe kan ik mijn studie gebruiken om te komen waar ik wil zijn’. Je kan ook veel met je tijdens je studie opgedane skillset doen, zonder daadwerkelijk in je eigen discipline werk te vinden.

En sta ook eens stil wat bij je past qua praktische invulling van je werkende leven: werk je graag samen of liever alleen, bevallen die vaste kantoortijden je wel, of vind je dat veel te rigide, ga je het liefst hands-on aan de slag, of ben je meer van het stevige denkwerk en de lange lijnen? Ook die omgevingsfactoren zijn van belang voor je werkgeluk.

Roep het uit!

En wees niet bang om advies in te winnen. “Natuurlijk zijn er pure self made men and women, maar omhoog knokken zonder steun is zeldzaam”, laat professor Van Oostrom weten. Hij ziet het zoeken van de goede omgeving als een cruciale stap in carrière maken. Maar uiteindelijk is werken in sectoren als de wetenschap ook te vergelijken met sport. “Als je niet goed in voetballen bent, dan kan je tig mensen kennen, maar je zult toch echt die bal goed moeten raken.” Als je hebt gereflecteerd op wat je zelf graag doet of wil betekenen, is de volgende stap: pro-actief durven zijn. Van Oostrom is voorstander van het mentorschap. “Maak kenbaar bij anderen in je vakgebied wat je wil bereiken.”

Reminder van Linkedin: loopbaanpaden zijn heel divers

Täuber onderstreept dat een mentor vinden waardevol is, maar dat de kans op een fijne ervaren raadgever ongelijk verdeeld kan zijn. “De mythe van de meritocratische wetenschap gaat uit van het idee dat als je presteert, je dan ook beloond wordt.” Als jij een bepaalde positie overweegt, maar niet wordt aangesproken moet je zelf de eerste stap zetten. “Collega’s vinden het alleen maar leuk om met een student mee te denken en te zoeken naar netwerken.” Mocht je geen hoge pief durven benaderen, dan is een goed alternatief om te sparren met anderen in een soortgelijke positie.

Rose Rorije benadrukt ook het belang van spreken over waar je in je werkleven naar op zoek bent. Hier zijn alumni-data-bases perfect voor. Al kan het ook laagdrempeliger dan iemand in je droomsector direct benaderen. “Laat je vriendengroep onder een genot van een wijntje ook weten dat je zoekende bent.” Nadat je je suf gesolliciteerd hebt, is rust pakken met de combi deal wine&friends ideaal. Maar dat is niet het enige waarvoor dit de gouden combinatie is. “Je eigen cirkel kan je ook wijzen op leuke projecten”, aldus Rorije. So spread the word.

LinkedIn speurtocht

Rorije heeft concreet advies voor mensen die een reminder nodig hebben dat er meerdere wegen naar Rome leiden: speur LinkedIn af. Naast dat je het voor je eigen visitekaartje kan gebruiken, of bij interessante werkgevers kan speuren, is er nog een handige manier om de netwerksite te gebruiken. “Door op dit platform naar mensen in sectoren die je interessant vindt te kijken, zie je hoeveel diverse loopbaanpaden er zijn”, laat Rorije weten. “Je zult zien dat veel mensen geen standaard uitgestippeld pad hebben.” Aan de ene kant kan je hiervan leren welke afslagen je kunnen brengen tot de werkplek die je ambieert. Maar het is ook een goede manier om keuzes te relativeren.

Voor een carrière buiten de wetenschap wil Rorije benadrukken dat er juist veel diverse looproutes zijn. Rorije gebruikt vele malen liever de term loopbaan dan carrière. De laatste term klinkt alsof het altijd in een stijgende lijn beter kan en móet gaan. “Je kan na een fijne tijd ook weer een bepaalde afslag nemen waardoor je tijdelijk toch niet op je plek zit.” Haar devies in dat geval is: “Wees niet bang voor dipjes, die horen erbij.” Gemaakte keuzes kunnen je veel leren, ook als ze je niet meteen een stapje dichterbij je dream job brachten.

Rorije’s Utrechtse collega Scholtens is ook tegen het beeld dat je werk altijd maar in de lift moet zitten. “Op de uni leer je hoe experimenteren leidt tot nieuwe hypotheses, maar je vergeet dat vaak toe te passen op je eigen leven. Ik was zelf op Christus’ leeftijd toen ik mijn droombaan begon.” Scholtens begon op zijn drieëndertigste als loopbaanadviseur en vaardigheidstrainer. Iets waarvan hij vroeger geen idee had dat hier zijn passie lag. “Ik ben anti-passionate over de vroege zoektocht naar waar je passie ligt." Volgens hem hoef je helemaal niet op je twintigste te weten wat je invulling in de samenleving is. “Dat kan je prima als dertiger pas ontdekken.” Of later nog, want een loopbaan is precies dat: blijven lopen, moedig voorwaarts en altijd nieuwsgierig blijven naar wat de wereld je te bieden heeft, en jij de wereld.

Stella Aalderink

LEES MEER OVER