Close

Wat ik had willen weten voordat ik… stiefouder werd

09 november 2020 12:11 / Ouderschap
Annelie (31) en haar stiefzoon (6)
Annelie (31) en haar stiefzoon (6)
H Hindsight is 20/20 zeggen ze wel: achteraf weet je het allemaal zo goed. Kennis waar je zelf niks meer aan hebt, maar waar je een ander wel mee kan helpen. Daarom vragen we in deze rubriek aan ervaringsdeskundigen: wat had je achteraf bezien graag eerder willen weten? Deze week neemt Annelie je mee in haar leven als stiefouder.

Als we sprookjes moeten geloven, komen stiefmoeders er niet bepaald goed van af. Het stereotype: in een giftige omgeving opgroeien, omdat de nieuwe liefde van je vader zich als heks gedraagt. In tig andere fictieve verhalen loopt de band tussen een stiefouder en het kroost van hun partner ook niet op rolletjes. Gefrustreerde tieners die schreeuwen ‘Jij bent mijn vader niet!’ als de nieuwe man van hun moeder opeens met rare regels op de proppen komt, die vroeger van papa en mama nooit hoefden. De term stiefmoeder of -vader heeft niet bepaald een zoete bijklank.

Maar hoe is het om deze rol in het echt te vervullen? Stiefmoeder Annelie was 27 toen ze haar huidige vriend ontmoette. Een man, ook eind twintig, die uit een eerdere relatie al een zoon had. Annelie, die zelf kinderloos was, zat in een hele andere levensfase. Ongeankerd als ze was, had zij destijds haar wereldreislust nog niet verloren. Maar de verliefdheid was groot, dus eenmaal terug van een solotrip door Azië, maakte Annelie de bewuste keuze om te gaan voor haar relatie, en daarmee dus ook voor het stiefmoederschap. Wij spraken haar over haar ervaringen met haar modern family. Dit is wat Annelie had willen weten voordat ze in het gezinsbootje stapte.

1. Leer je partner goed kennen

“Ik leerde mijn vriend kennen in de kroeg. Al tijdens het gesprek aan de bar vertelde hij dat hij een zoon had.” Voor Annelie was dit zeker geen afknapper, maar ze beaamt dat het fijn is om zoiets maar meteen te weten. “Ik wist waar ik instapte. Als ik voor hem zou gaan, dan was het geen man alleen, maar een man met een kind”, vertelt de inmiddels dertiger. Ze had vanuit haar opleidingsachtergrond in onder andere social work en haar werkervaring al opvoedkennis en had altijd al een liefde voor kinderen. Maar mama was ze niet, dus een omschakeling was het zeker. Als je gevoelens krijgt voor iemand die een deel van de week de verantwoordelijkheid draagt voor een kind, heb je namelijk niet automatisch een zorgeloze honeymoon fase.

Toch is het volgens Annelie belangrijk om die tijd voor elkaar wel te nemen, zeker in het begin. “Je wilt immers niet iemands zoon ontmoeten, als je niet zeker weet of je wel echt met zijn vader wilt blijven.” Soms hoor je anders, ouders die kort na een scheiding iemand ontmoeten en in alle verliefdheid te hard van stapel lopen. “Nieuwe partners kunnen ook niet zo blijvend zijn als dat je dacht”, geeft Annelie aan. Dit kan verwarrend zijn voor kinderen, dus je wilt met een bepaalde mate van zekerheid in het gezinsleven stappen.

'Zij zat er niet op te wachten dat er iemand anders haar kind naar bed bracht'

Ook als je het kind al wél kent, is tijd met z’n tweetjes nemen nog belangrijk. Je wilt natuurlijk nooit in de weg staan van tijd tussen vader en zoon. Maar het is juist voor kinderen ook belangrijk dat je het investeren in de relatie met hun ouder niet links laat liggen. “Ik ben blij dat wij ruim tijd voor elkaar hebben genomen. Mede omdat we samen inmiddels een goede basis hebben, voelt, hoe cliché ook, zijn kind echt als een cadeautje.” Annelie vindt dat de relatie met haar vriend echt een extra dimensie heeft gekregen door dat hij een zoon heeft.

2. Driedubbele deal: Een man, een kind én zijn ex

“Als je een relatie aangaat met een man met kind, ga je ook een rol spelen in het leven van de moeder van de kleine man”, aldus Annelie. Een situatie waar jij en the other woman waarschijnlijk totaal niet op zitten te wachten. Annelie kan in haar handen knijpen dat ze nu een hele goede band heeft met de ex van haar vriend. “Maar dat is zeker in het begin heel lastig geweest. Zij zat er niet op te wachten dat er iemand anders haar kind naar bed bracht”, vertelt Annelie begripvol over de oorspronkelijk gevoelens van de moeder van.

“Ik zag haar een keertje in de stad, en wilde naar haar toelopen, maar durfde dat toen niet”, vertelt Annelie. “Toen ik dit voorval aan mijn vriend vertelde, was hij blij dat ik de eerste ontmoeting even had gelaten. Het was voor zijn ex op dat moment waarschijnlijk veel te confronterend geweest.” Annelie begeleid in haar werk als relatie- en ouderschapsbemiddelaar ook scheidende ouders. Haar advies in haar praktijk is doorgaans: leer de ex kennen voordat je het kind ontmoet. Maar in haar situatie was de volgorde andersom. “Dat voelde in dit geval het meest passend. Zij wilde liever wachten om mij te ontmoeten tot nádat ik had ervaren hoe het was om onderdeel te zijn van het leven van haar zoon.” Het is belangrijk om hier begripvol in te zijn. Maar dat is zeker in het begin best spannend, kwetsbaar en afhankelijk geweest. 

3. Investeer in de relatie met de mama

“Ondertussen is de relatie tussen mij en de moeder echt heel goed”, geeft Annelie aan, “en daar zijn we stiekem best een beetje trots op.” Beide vrouwen bleken elkaar heel erg te liggen, en schrijven nu zelfs een boek: Ik krijg jou erbij, over hoe belangrijk de relatie is tussen de stiefouder en zijn of haar voorganger. “Wij drinken ondertussen graag wijntjes met elkaar. Überhaupt, maar nu ook samen achter de laptop tikkend aan het boek.”

Natuurlijk hoeft niet elke stiefmoeder bff’s te worden met de mama van. Noch hoeft elke stiefvader wekelijks een biertje te drinken met de ex van zijn vriendin. “Maar elkaar een hand geven bij de deur doet al wonderen”, aldus Annelie. Want de titel van hun boek (dat nog in de maak is) en het gelijknamig platform zegt genoeg: je krijgt elkaar er bij. Annelie erkent ook dat hun relatie uitzonderlijk goed is. Tussen de huidige partner en de ex is jaloezie een logische emotie, en kinderen maken de situatie vaak nog complexer. Ook al hebben beide vrouwen nu een goede band, het was een lange weg en het blijft een dynamiek waar je aan moet werken.

'Wij noemen het de ‘stief-lief-bonus moeder’'

“Ik merkte ook dat de zoon van mijn vriend pas écht toenadering begon te zoeken toen hij mij met zijn moeder samen op de bank had zien kletsen.” Ook al was hij nog maar drie jaar toen hij in het leven van Annelie kwam, hij was intuïtief genoeg om zich in het begin afwachtend op te stellen, mogelijk uit loyaliteit naar zijn moeder. “Voordat hij ons zo samen had gezien, waren knuffels of hand-in-hand lopen nog een stapje te ver.” Maar nadat hij zag dat het tussen zijn moeder en Annelie goed zat, kwam er een omslagpunt. “Ook al heb je niet om elkaar gevraagd, in het belang van het kind is het heel waardevol als je elkaar leert kennen.” En mogelijk hou je er een vriendschap (of een boek) aan over.

4. Het kind mag het een naam geven

Annelie is het eens met dat het woord ‘stiefmoeder’ negatieve connotaties heeft. Voor het boek wat ze schrijven, hebben ze hier ook veel met andere stiefouders over gesproken. Welke naam is het meest passend? De keuze is reuze. “‘Liefmoeder’, maar dat klinkt bijna alsof je je eigen mama niet lief vindt”, begint Annelie de opsomming, “‘bonusmoeder’, maar hoe bonus is dat? Klinkt bijna als een cadeautje, maar of je echt als een cadeautje wordt ervaren is de vraag." Als kind zat je misschien helemaal niet op nog een ouderfiguur in je leven te wachten. "Of Mama 2.0, maar die voel ik ook niet echt.” Voor hun boek hebben ze uiteindelijk een mengelmoesje gemaakt van meerdere termen: ‘stief-lief-bonus moeder’.

“Maar mijn stiefzoon noemt me vooral bij mijn voornaam, en soms weleens bonusmama.” Het is volgens Annelie heel belangrijk om een open gesprek aan te gaan met het kind of de kinderen over hoe zij jou graag willen noemen, als dat niet al organisch gebeurt. “Vooral in het beginstadium komt het vaak voor dat je als stiefouder helemaal niet leuk gevonden wordt. Dan wil je niet forceren dat iemand je bonusmama of liefpapa noemt.”

5. Langs de zijlijn

“Ik weet voor mezelf dat ik nooit zijn moeder ga worden, en dat wil ik ook niet zijn, want hij heeft er al eentje”, vertelt Annelie. Toch zijn er ook momenten die soms een beetje steken. “Ik stond een tijdje terug met zijn moeder langs de lijn bij zijn voetbalwedstrijd, toen hij scoorde. Al rennende naar zijn twee supporters zag ik dat hij naar ons beiden keek, maar uiteindelijk viel hij in de armen van zijn moeder.” Natuurlijk heeft Annelie deze keuze vele malen liever dan het alternatief, maar zo’n voorval kan toch voelen als een kleine afwijzing. “Jij voelt je op dat moment misschien net zo trots, dus het is even een ‘oh ja’-momentje.”

De ouders in het licht laten staan, doet niets af aan jouw relatie met het kind

Want je moet jezelf als stiefouder opzij durven zetten. “Uiteindelijk zijn zij de ouders”, vindt Annelie. Dat geldt niet alleen voor de letterlijke voetbal-zijlijn, maar ook in grotere opvoedtaken. Mogelijk zijn er dingen die jij zelf anders zou willen, maar uiteindelijk ben je niet de hoofdverantwoordelijke.  “Bij ons in huis heb ik heus wel invloed, op wanneer we hem naar bed brengen bijvoorbeeld. En mede door mijn werkachtergrond vind ik wel dingen van opvoeden, en die komen er ook weleens uit.” Annelie vind het ook prima om dingen aan te kaarten, maar je moet wel beseffen dat de ouder (met zijn ex-partner) het eindoordeel heeft in de opvoeding. Annelie’s advies is dan ook: durf jezelf opzij te zetten, en de ouders in het licht te laten staan. Dat hoeft helemaal niks af te doen aan jouw relatie met het kind.

6. Voel geen blauwdruk

Zeker als je als kinderloze vrouw in een relatie stapt met iemand met een gezin, maar ook wanneer gezinnen worden samengesteld, dan is een valkuil waar Annelie je voor wil behoeden dat jij je té veel aanpast aan een structuur die je partner gewend is. “Mannen hebben bijvoorbeeld nog een herinnering aan hoe de ex als moeder was. Dat zij altijd de broodjes klaarmaakte of de voetbalkleren klaarlegde. Ze gaan er dan van uit dat jij die rol precies zo gaat vervullen.”

Het is je partner volgens Annelie niet per se kwalijk te nemen, want hij of zij is de rolverdeling niet anders gewend. Toch moet je er voor waken dat je niet vervalt in de patronen van de ander, maar samen een nieuwe weg vindt. “Ik ben zelf bijvoorbeeld heel erg van het knutselen, dus pakte ik dat snel op.”

7. Je hart luchten bij mede-stiefmama’s

Annelie is niet de enige in haar vriendengroep die de stiefmoederrol vervult, en vindt het heel fijn om met vriendinnen ervaringen uit te wisselen. “Elke situatie is anders, maar je loopt toch vaak tegen dezelfde dingen aan waarvan je denkt: ‘Wat is dit nou?’” Daarom is het heel fijn om met andere stiefouders te praten. “Een vriendin die bijvoorbeeld hartstikke anti-geraffineerde suikers bij jonge kinderen is, heeft een vriend die zijn dochter alles laat eten wat haar hartje begeert”, vertelt Annelie. Moet je je suiker-commentaar inslikken, of heus niet altijd op je tong bijten? Over dit soort problemen is het fijn om met elkaar te kunnen sparren, of simpelweg je ei kwijt te kunnen. Is de band tussen jou en de ex van je partner alles behalve rooskleurig? Of weet je je soms geen raad met de kinderen? Er zijn bepaalde patronen die horen bij deze rol, dus het is fijn om ‘lotgenoten’ te vinden die bij jouw anekdotes denken ‘Dat heb ik ook gehad!’.

8. Niet meer stiefouder-af

We legden de volgende vraag aan Annelie voor: stel dat de relatie met je partner overgaat, blijft dan de relatie met het kind? Ze ziet niet voor zich dat het ooit uitgaat met haar vriend. Maar áls het gebeurt, dan kan ze zich ook geen leven meer zonder haar stiefzoon voorstellen. “Voor hem is de deur áltijd open.” Annelie kan zich niet meer indenken dat de kleine man uit haar leven verdwijnt. “Ditzelfde geldt natuurlijk voor mijn vriend, maar liefdesrelaties kunnen tijdelijk zijn, terwijl de relatie die je aangaat met een kind niet iets is van de korte termijn. Daarom moet je stiefouder worden ook echt als een bewuste keuze zien.”

Maar ondanks dat de deur altijd openstaat, zelfs als het tussen haar en zijn vader over zou zijn, wil Annelie de keuze voor contact in dit geval volledig aan haar stiefzoon laten. “Eigenlijk is het net als nu, ik wil mij nooit op de voorgrond zetten. Het is aan hem of hij iets van mij wil.” Op dit moment is Annelie in ieder geval dolgelukkig met haar vriend, en niet óndanks dat hij een kind heeft, maar ook zeker vanwege de fijne gezinssituatie.

Stella Aalderink