Close

Zorgeloos self love verspreiden? Pas op: arrogantie is aanstekelijk

12 november 2020 12:11 / carrière
G Grootheidswaanzin lijkt volgens recent onderzoek een besmettelijk virus. Is het aannemen van een arrogante werknemer een gevaarlijke slippery slope naar een onprettig en onproductief werkklimaat?

Al staat social media bekend als de plek waar onrealistische streefbeelden je eigenwaarde doen wankelen, je kan ondertussen ook geen app meer openen zonder dat je wordt overspoeld door self love berichten. Van zelfverzekerdheid nooit genoeg, zou je misschien denken. Maar het gevaar bestaat dat zelfliefde omslaat in arrogantie. En naast-hun-schoenen-lopers, daar heeft niemand wat aan.

Een arrogante houding is natuurlijk sowieso onprettig als jij de bitch loopt uit te hangen en daarmee anderen kwetst – niet alleen in vriendschappen, maar ook op de werkvloer. En volgens dit artikel van de BBC ligt er daar nog een ander gevaar op de loer: uit onderzoek van Joey Cheng, assistent professor in de psychologie aan de universiteit van York, blijkt dat zelfoverschatting aanstekelijk werkt. En een team waarin iedereen zichzelf voortdurend op de borst loopt te kloppen, is per definitie disfunctioneel.

Overschatting van de één, is geen waarschuwing voor de ander – in tegendeel

Dat veel mensen wel een reality check over hun eigen vaardigheden kunnen gebruiken, bleek al uit onderzoek uit de jaren 80, toen het het zogeheten ‘better-than-average effect’ werd ontdekt door psycholoog James Reason. Reason probeerde roekeloos rijden te verklaren en vroeg daarom aan Britten in de stad Manchester om zelf om hun rijgedrag te beoordelen. Bijna alle ondervraagden zagen zichzelf als een goede autorijder en sowieso wel beter dan the next guy. Maar 5 van de 520 mensen dacht dat ze minder bekwaam waren dan de gemiddelde bestuurder. En het ‘beter-dan-gemiddeld-effect’ speelt zich niet alleen af op de autoweg. Uit latere onderzoeken bleek dat Jan en alleman zichzelf onder andere op het gebied van intelligentie, creativiteit, eerlijkheid en vriendelijkheid bovengemiddeld inschatten. Je hoeft geen hogere wiskunde gestudeerd te hebben om te begrijpen dat dat statistisch onmogelijk is.

Arrogantie als een lopend vuurtje

Psycholoog Cheng kwam in haar onderzoek naar de besmettelijkheid van arrogantie tot de volgende conclusie: hoe arroganter je omgeving is, hoe meer jij zelf ook een onrealistisch beeld creëert van je eigen kunnen. Cheng liet haar proefpersonen eerst inschattingsvragen beantwoorden (bijvoorbeeld over het gewicht van willekeurige mensen op foto’s), om daarna de labratten te bevragen met een ‘hoe goed vond je het zelf gaan?’ Voor de deelnemers was het onbekend dat het tweede onderdeel eigenlijk de cruciale test was, een test naar mogelijke zelfoverschatting.

Haar onderzoek ging niet alleen om de zelfreflectie van mensen (zoals het jaren 80 onderzoek van Reason), maar zij was benieuwd naar het verschil tussen in je eentje op jezelf reflecteren, of met een compagnon aan je zijde. Wat bleek? Zelfvoldane proefpersonen beïnvloedden hun nederige test-collega’s. De mensen die bij een solo-test niet te hard van de daken riepen, gingen bij de duo-test mee in de arogante zelfoverschatting van de andere deelnemers aan wie ze aan werden gekoppeld.  

Eenmaal één kwal in je vaarwater, en voor je het weet ontstaat er een cirkle jerk

In een van haar onderzoekjes schotelde Cheng proefpersonen zelfs zogenaamde resultaten voor van anderen die zichzelf te hoog hadden ingeschat. Na de confrontatie met fictieve personen die arrogant waren over hun eigen kunnen, werden mensen daar niet voorzichtiger van. Integendeel, met de kennis dat anderen naast hun schoenen liepen, traden de proefkonijnen zo in hun voetsporen. Net geconfronteerd met andermans arrogantie, schatte men zich gemiddeld 17 procent hoger in dan daarvoor. Overschatting van de één, is dus geen waarschuwing voor de ander – in tegendeel.

Boeit dit?

Misschien denk je nu: meer zelfliefde zorgt voor meer zelfliefde, wat kan daar mis mee zijn? Natuurlijk is het fijn om allemaal tevreden te zijn met je eigen kwaliteiten. Maar Cheng waarschuwt voor dangerously deluded thinking dat zich door een team verspreid. In onze steek-je-hoofd-niet-boven-het-maaiveld-landje is te veel opscheppen überhaupt een beetje een faux-pas. Maar naast dat je dus mogelijk een oogrol bij iemand in je netwerk aanwakkert als jij jezelf té veel aanprijst, kan je die collega ook besmetten met jouw overconfidence. Daarmee kan een cultuur ontstaan waarin jezelf overschreeuwen onbewust de norm wordt, blijkt uit Cheng’s onderzoek.

Be humble

Misschien denk je dat je één zo’n haantje wel aan kan op de werkvloer, maar het gevaar is dus dat dergelijke patronen zelfs door de meest nederige medewerkers kunnen worden overgenomen. Resultaat: de gehele organisatie overschat zichzelf. Eenmaal één kwal in je vaarwater, en voor je het weet ontstaat er een cirkle jerk die blik van je hele organisatie vertroebelt. Dan is er geen ruimte om elkaar op fouten aan te spreken of om extra kritisch naar de eigen prestaties te kijken – toch echt twee voorwaarden voor het behalen van het beste resultaat.

Voor het arrogantie-virus hebben we geen mondkapje en er is ook niet direct een vaccin. How to proceed? Cheng raad leidinggevenden aan goed in de gaten te houden welk gedrag ze belonen. Gaat de meeste lof altijd naar degene die het hardste schreeuwt? Dan werk je die cultuur in de hand. En nog een tip: kies bij sollicitatiegesprekken niet automatisch voor de kandidaat met de vlotste babbel. Dat ze zichzelf heel goed kunnen aanprijzen, betekent niet automatisch dat ze al die zelf-lovende woorden ook waard zijn.

Maar het draait natuurlijk om balans. Met een team dat uitsluitend uit onzekere kat-uit-de-boom-kijkers bestaat, creëer je ook geen werkwalhalla. Nogmaals: er is niks mis met een beetje zelfverzekerdheid. Maar jezelf op waarde schatten is één ding, maar er vanuit gaan dat jij duidelijk beter bent dan de rest, is wat anders. ‘Hou je medewerkers kort’ is niet bepaald een gezellig advies, maar een realistische inschatting van het werk en de resultaten belonen, is het middel tegen een giftig werkklimaat. Cheng’s onderzoek is dus ook geen ode aan de onzekere mens, maar wel een ode aan bescheidenheid. Misschien is het een idee om de week ieder maandagochtend met het hele team gezamenlijk te beginnen met een moppie Kendrick Lamar: Sit down lil’ bitch, be humble.

Stella Aalderink