Close

Woke door the Matrix: een welkome transmetafoor of een hard pill to swallow?

19 november 2020 12:11 / Film
D De rode pil uit de film The Matrix wordt door misogynistische mannen gebruikt als metafoor voor ‘wakker zijn’ in een doorgeslagen feministische wereld. Terwijl de makers zelf toch echt een transgender-slinger aan het verhaal geven. Hoe verhouden die twee botsende interpretaties zich tot elkaar?

Tussen de laatste Matrix film die in 2003 uitkwam en de vierde die volgend jaar op het witte doek te zien zal zijn, is er heel wat veranderd in het leven van het iconische Matrix-duo dat bekend stond als the Wachowski brothers. De regisseurs gaan nu openlijk als zussen door het leven. Vlak nadat het derde deel, The Matrix revolutions, uitkwam, gaf Lana Wachowski aan zich als vrouw te identificeren. Het duurde iets meer dan een decennium voordat ook haar zus Lily naar buiten bracht dat voor haar hetzelfde gold. Voor beide zussen geldt: they are living their truths.

Red Pillers: mannen die een nare bijsmaak krijgen van het woord feminist

En laat de waarheid nou net een centraal thema zijn in de Matrix films. Mocht je niet bekend zijn met dit genre, dan even een interpretatie (van vele) voor dummies: leven in de Matrix is leven in een computersimulatie. Alles wat je kent, is slechts een illusie. Een beetje á la The Truman Show, maar dan is de hoofdpersoon hartensteler Keanu Reeves. Neo, de rol die Reeves vertolkt, krijgt in de film de keuze tussen een blauwe pil, waarmee hij zorgeloos verder kan leven in een comfortabele illusie, of de rode pil, waarmee hij in staat zal zijn de werkelijkheid te zien voor wat die is.

Lana en Lily Wachowski
Lana en Lily Wachowski

Red Pillers

Waar de makers van de film dus best woke lijken, is de metafoor van wakker worden door een rood pilletje een eigen leven gaan leiden bij een publiek dat gruwelt van anything feminism. Een beetje à la Marx en het uiteindelijke Marxisme. Er zijn mensen aan de haal gegaan met de Matrix-metafoor en hebben daar een geheel andere betekenis aan gegeven. Het symbool van het waarheidspilletje is omarmd door pick-up artists, dating coaches en andere (voornamelijk) mannen die eerder Jordan Peterson in hun boekenkast hebben dan Judith Butler of Shere Hite.

De Guardian noemt de Red Pill-wereld een manosphere: een plek waar men’s rights centraal staan. Het nemen van de rode pil, is het omarmen van een masculine, anti-leftist mening. De Red Pill-pagina op Reddit kun je bestempelen als verzamelplaats voor chauvinistische, misogynistische samenzweringstheorieën. Dit is natuurlijk een beetje gechargeerd, want net als bij elke club heb je gematigden en extremen. De één is randje-incel en wil eigenlijk vooral weten waarom hij geen vrouw aan de haak kan slaan. De ander vindt ‘no means no’ en rapeculture klinkklare onzin. Laten we Red Pillers samenvatten als: mannen die een nare bijsmaak krijgen van het woord feminist, en zich gefrustreerd voelen over hun positie in een samenleving waarin zij zelf niet meer automatisch de standaard bepalen en alles wat daarvan afwijkt tot dubieus mogen bestempelen. Morpheus Manfred, de man die de Reddit-pagina oprichtte noemt het dé plek waar mannen stoom af kunnen blazen.

Transmetafoor

Dit is een pittig contrast met de identiteit van de Wachowski-zussen. Beide vrouwen hadden tijdens het schrijven van de eerste films niet aan de buitenwereld en (zo gaven ze zelf aan) niet aan zichzelf ‘toegegeven’ dat ze transgender waren. Hoe aanwezig haar transness was tijdens het schrijven van the Matrix, weet Lily zelf ook niet. Maar al worstelend met hun gevoelens over genderidentiteit, kwamen ze in een vroeg stadium op het idee om het karakter Switch te introduceren. Volgens Lily is dit karakter een easter egg dat laat zien wat de regisseuses oorspronkelijk van plan waren. Ze wilden dit karakter namelijk in de door hen gecreëerde science-fiction wereld als vrouw in de matrix tonen, maar daarbuiten als man.

"The corporate world wasn't ready for a transgender character"

Voor degene die nu denkt dat hij een groot deel van het Matrix-plot is vergeten: adem in, adem uit, je lijdt niet aan dementie, want dit trans-plot is nooit werkelijkheid geworden. Het is de schuld van de oude garde in Hollywood dat The Matrix geen overduidelijk transmetafoor heeft. "The corporate world wasn't ready", aldus Lily. En dus was Switch een vrouw in beide werelden, en (spoiler alert) in de tweede film alweer verdwenen.

Er zat dus geen expliciet transkarakter in de film. Maar een film waar de werkelijkheid niet stroomlijnt met wat je brein werkelijk ervaart, bleek toch een waardevol verhaal voor veel transgenders. Lily geeft aan dat de film altijd veel betekend heeft voor mensen die niet in het heteronormatieve hokje passen. "Trans people come up to me and say these movies saved their life.” Als we een van de makers moeten geloven, was het dus een fijne hulplijn voor de transgender gemeenschap. Maar het publiek van The Matrix is divers - dus de uitspraak over een transmetafoor is omstreden.

Rechtse fans getriggerd?

Er zijn Red Pillers die nooit fan zijn geweest van The Matrix, een deel kent mogelijk niet eens de herkomst van de symboliek van het rode pilletje. Maar er zijn ook vrouwenhaters die juist fan zijn van de serie films. En wat roepen zij zoal op Reddit? Schiet de trans-interpretatie van de makers bij fans in het verkeerde keelgat? Een deel maakt het niet per se uit wat de Wachowski’s in hun persoonlijke leven doen, maar houdt vooral hun hart vast dat de vierde film (waar overigens alleen Lily aan werkt) wordt gekaapt doorhet transgender narratief’.

Eén Redditor noemt een transgender-interpretatie een ‘INSANE narrative’ (getikt in kapitalen, wat betekent dat het hem hoog zit). Als het ‘a Mecca for transsexuals’ wordt neemt hij het de makers kwalijk dat zij hun ‘sex preferences’ niet van hun werk kunnen scheiden. Dat hij sex zegt in plaats van gender, zegt misschien al genoeg. Er zijn ook Red Pillers op het forum die wel zelf gruwelen van het feminisme, maar alsnog de invulling van de makers niet afkeuren. “The Wachowskis back in the day said all interpretations are valid. Therefore, so is theirs.”

Wat de daadwerkelijke reactie van Matrix fans wordt op het vierde deel, daar moeten we nog eventjes op wachten. Dat Red Pillers juist een metafoor gebruiken van een film gemaakt door LGBTQ+’ers is in ieder geval een tikkeltje ironisch. Tegelijkertijd bewijst het maar eens te meer waar de klassieker z’n cultstatus aan verdiend heeft: de nagenoeg oneindige ruimte voor eigen invulling en interpretatie. En dat volhardende misogynisten zich wel verheugen op een transgender-geïnspireerde film van makers die buiten hun heteronormatieve wereldje vallen, en die niet direct in de ban doen, is misschien een kleine stap in de goede richting te noemen.

Stella Aalderink