Close

Bipolair en jurist : open over psychische kwetsbaarheid

07 december 2020 12:12 / Persoonlijk
Nadya van der Sluis
Nadya van der Sluis
N Niet alle beperkingen zijn zichtbaar, en niet alle werkplekken schatten mensen met een handicap op waarde. Nadya van der Sluis laat zich niet weerhouden door haar bipolaire stoornis en draagt haar steentje bij aan het doorbreken van validisme.

“Vroeger, toen ik boos was op mijn aandoening, kon ik weleens denken: als ik in een rolstoel zat was het tenminste zichtbaar.” Nadya van der Sluis (34) heeft een beperking die niet zichtbaar is, maar wel van invloed is op haar leven. Zij heeft een bipolaire stoornis type I, een psychische aandoening, waarbij je manische en depressieve periodes ervaart. Maar daar laat ze zich niet door beperken. Integendeel, ze zet zich in voor de belangen van lotgenoten. Zo spreekt Van der Sluis vanavond, 2 december, op het online evenement TEDxAmsterdamWomen als ervaringsdeskundige. Met de internationale dag voor mensen met een beperking in het verschiet (die vindt plaats op 3 december), is Nadya’s boodschap: “Als je mensen discrimineert op basis van hun handicap, kan je veel talent mislopen.”

 

Als Nadya manisch is ziet ze eruit om door een ringetje te halen

Want Nadya, inmiddels verweerschrijver bij de IND, vindt dat er zeker wat te winnen valt in de behandeling van mensen met een handicap, met name op de arbeidsmarkt. Op de werkvloer vindt nog te veel ‘validisme’ plaats, discriminatie tegen mensen die invalide zijn, in de breedste zin van het woord, van slechtziend tot slecht ter been, van autistisch tot bipolair. Gelukkig is er steeds meer aandacht voor psychische problemen, maar volgens Van der Sluis is er een te eenduidig beeld. “Over depressies komt steeds meer in de media. Maar áls de manische kant al aandacht krijgt, in een GGZ spotje bijvoorbeeld, dan is het vaak het beeld van ‘de verwarde man’ die wordt aangehouden door de politie.” Terwijl, als Nadya manisch is, ze zich on top of the world voelt en er juist vaak uit als om door een ringetje te halen uitziet. Het beeld van de dorpsgek met vlassig baardje in ochtendjas, daar is Nadya helemaal klaar mee. En mede daarom doet zij maar al te graag haar verhaal.

Bipolaire stoornis

Toen Nadya in 2009 besloot om in Melbourne stage te lopen bij een vrouwenrechtenorganisatie, had ze nooit gedacht dat ze als ervaringsdeskundige voor de belangen van een andere groep, gehandicapten, op zou komen. Ze zat midden in haar hbo-rechten-opleiding toen ze, vol ambities en grote dromen, op pad ging down under. Daar ging het op zijn zachts gezegd goed mis.

Al een week na aankomst in Australië werd ik zo psychotisch dat ik inbrak bij de buren. Uiteindelijk werd ik gearresteerd door de politie omdat ik helemaal in de war en agressief was”, begint Nadya te vertellen. “Na mijn vrijlating heb ik rond gezworven en waren mijn dierbaren mij 48 uur kwijt.” Zowel de oom in Australië bij wie ze verbleef als het Nederlandse thuisfront waren ontzettend ongerust, en kregen na twee dagen bericht dat ze op de gesloten afdeling van het ziekenhuis in Melbourne was opgenomen.

Tijdens haar opname werd ze gediagnostiseerd met een bipolaire stoornis type I. Juist haar creatieviteit en ambities bleken in Australië een positieve trigger voor een psychose. Extreme gedrevenheid is een vaker voorkomende trigger bij mensen die gevoelig zijn voor psychotische gedachten. Vóór deze periode was Nadya altijd mentaal stabiel geweest, dus de schok was erg groot.

Zo’n tien jaar later heeft Nadya haar medische dossier pas ingezien. En haar herinneringen aan haar psychotische episode kwamen verassend goed overheen met hoe het echt was gegaan. Ze heeft zes weken in een psychose gezeten, maar zowel van deze tijd, als hoe ze voor haar opname handelde, weet ze nog heel veel. Een traumatische gebeurtenis, die haar achterliet met een grote angst om ooit weer terug te vallen.  

Over deze tijd en welke inzichten die haar heeft gebracht, vertelt ze uitgebreid in haar boek Van Kwetsbaarheid naar Kracht dat 10 december uitkomt. De periode in 2009 kan worden samengevat als een donkere wending van wat een mooie leerzame tijd had moeten zijn. Na zes weken in een inrichting te hebben verbleven, daalde langzaam het besef in. “Voor een ijverige rechtenstudent met de droom om advocaat te worden, was de realisatie dat ik niet kon rekenen op mijn eigen mentale stabiliteit een harde klap”, geeft ze aan.

Maatwerk

Nu, elf jaar later, gaat het gelukkig stukken beter met haar. Na haar herstelperiode heeft ze uiteindelijk via de stichting Studeren en Werken op Maat een baan gekregen als jurist bij de Immigratie en Naturalisatie Dienst. Haar droom om advocaat te worden heeft ze moeten laten varen, maar met de nodige aanpassing is het werken als jurist prima te doen. Zo heeft ze een jobcoach die goed op haar let, die zorgt ervoor dat ze niet doorslaat in haar ambities en behoedt haar voor een te grote werkdruk.

En ze hoeft geen rekening te houden met een team waarop ze haar tempo moet aanpassen. “In mijn baan, die veelal bestaat uit het schrijven van verweren, kan ik compleet zelfstandig werken.” Een uitkomst voor iemand bij wie het per dag kan verschillen hoe het gaat. Waar ze de ene dag bomvol energie is, kan ze de andere dag doodop zijn. “Dat collega’s niet van mij afhankelijk zijn, neemt voor mij veel stress weg. Ik ben alsnog soms heel hard voor mezelf, maar ik hoef me in ieder geval niet tegenover anderen schuldig te voelen als ik een dag niet veel kan doen.”

'Ik gebruik sociaal isolement als tool om niet te worden getriggerd'

Naast dat haar werkzaamheden op maat zijn, is in haar werkplek ook rekening gehouden met haar beperking. “Ondanks dat het ministerie met flexplekken werkt, kreeg ik mijn eigen kantoortje. En ook voor corona werkte ik al vaak thuis.” Deze maatregelen bestaan, omdat Nadya geen stoorzender voor anderen wil zijn, maar ook voor haar eigen concentratie. “Ik gebruik sociaal isolement als tool om niet te worden getriggerd”, vertelt ze. “Niet alleen op dagen dat ik laag in mijn energie zit, is het fijn om thuis te werken, maar ook juist als ik voel dat ik hyper en manisch word. Dan kan ik soms beter even niet naar kantoor gaan.”

Open kaart spelen

In het begin wist alleen haar manager van haar mentale problemen af, maar uiteindelijk heeft Nadya aan al haar IND-collega’s kenbaar gemaakt waar ze mee te kampen heeft. Samen met haar manager hield ze een interview in een intern blad. Zo kon ze zelf in de hand houden hoe het nieuws naar buiten kwam, en hoefde ze bijvoorbeeld niet individueel aan collega’s uit te leggen waarom zij wel een vaste werkplek had. Een voor haar ideale manier, met een fijn resultaat. “Mijn collega’s waren heel begripvol.”

Of ze het aan anderen aanraadt om zo open te zijn over hun beperking? “Mij heeft het erg geholpen, ik heb me persoonlijk ontzettend ontwikkeld sinds het out in the open is.” Maar niet voor iedereen met een beperking is het nodig of verstandig om dit op de werkvloer kenbaar te maken. “Mogelijk heeft je handicap geen invloed op je werkzaamheden, dan ben je aan niemand een verklaring verschuldigd”, aldus Nadya.

Als je twijfelt of je je werkgever of collega’s moet inlichten, dan is één ding heel belangrijk: “Je moet jezelf goed kunnen verwoorden. En daarvoor moet je echt jezelf kennen. Het kan namelijk zeker het nodige met zich mee brengen als je zoiets openbaart.” Het is per persoon verschillend wat een goede balans is, want je kwetsbaar opstellen kan juist ook leiden tot stress. Haar heeft transparant zijn gelukkig veel gebracht, nu schrijft ze trots blogs op Linkedin. “Ik sta nu juist in mijn kracht.”

Naast dat haar ‘bekentenis’ leidde tot meer (zelf)acceptatie, zorgde het in haar geval ook voor een fijn vangnet. Toen ze 2019 een psychotische terugval kreeg, was het heel waardevol dat een collega, die ze ondertussen ook als goede vriendin ziet, doorhad dat het niet goed met haar ging. “Zij merkte twee weken voordat het fout ging al dat ik manischer werd. Zoiets heb ik zelf ook door, maar ik dacht dat ik het met noodmedicatie onder controle zou krijgen.” Toen het echt niet meer ging, stond haar collega-vriendin meteen voor haar klaar en zijn ze samen naar het steunpunt mentale gesteldheid gegaan.

Talent omarmd

Haar bipolaire stoornis is iets waar ze dagelijks mee bezig is, dus heeft Nadya zich een aantal hulpmiddelen aangeleerd. “Als ik merk dat ik weer last krijg van faalangst, dan schrijf ik voor mezelf op wat de realiteit is.” Dit neemt het gevoel niet meteen weg, maar kan wel een tool zijn om rationeel te beseffen dat haar twijfels nergens op slaan. “Ik kan opeens denken dat mijn TEDxAmsterdamWoman speech nergens op slaat, maar dan zet ik voor mezelf op papier dat ik er wel Talent Night (een voorproefje van het TEDx evenement, red.) mee heb gewonnen, dus zo slecht kan het niet zijn”, lacht Nadya. De jurist is door dit soort technieken, plus een gezonde levensstijl en sinds kort medicatie, nu stabiel.

Nadya ziet talent in anderen die buiten de valide-norm vallen

Natuurlijk hebben haar mentale problemen veel narigheid meegebracht, maar toch probeert ze ook de positieve kanten van haar bipolariteit in te zien. Door haar ervaringen merkt ze dat ze op bepaalde gebieden verder is dan leeftijdgenoten. “Ik ben door alles wat ik mee heb gemaakt heel goed in zelfreflectie, en ik kan goed mijn grenzen bewaken.” Waar andere ambitieuze dertigers mogelijk te kampen krijgen met burn-outs, heeft Nadya de tools al in huis om haar daarvoor te behoeden.

Naast dat zij zelf haar eigen kracht heeft ontdekt, is ze ook een ster geworden in het zien van talent in anderen die buiten de valide-norm vallen. Haar beste vriendin Celina, die ze van kinds af aan al kent, heeft het syndroom van Down. Zij stond op haar eigen manier voor haar klaar tijdens de ziekenhuisopname in 2009, door het uitwisselen van tekeningen. Omdat ze uit eigen ervaring weet dat een beperking je leven niet hoeft te bepalen, heeft Celina aan haar de perfecte cheerleader. Zo heeft Nadya haar vriendin aangemoedigd om model te worden (en met succes). Daarnaast zijn ze gezamenlijk ambassadeur voor Stichting Bulungi, een organisatie die kinderen (met een beperking) in Oeganda een steuntje in de rug geeft. “10 procent van de opbrengst van de pre order van mijn boek gaat ook naar deze stichting, waar ik met mijn eigen beperking én Afrikaanse roots dubbel affiniteit mee heb.”

Zichtbaarheid

En vanaf april 2021 gaat ze ook interactieve lezingen geven aan organisaties om hen wegwijs te maken in het omarmen van mensen met een beperking. Want dat een coming out als persoon met een beperking niet voor iedereen van een leien dakje gaat, of dat mensen met een zichtbare beperking discriminatie ervaren, daar is Nadya zich maar al te goed van bewust. “Als vrijwilliger bij Studeren en Werken op Maat merk ik dat veel young professionals met een beperking hier hinder van ondervinden op de arbeidsmarkt.” Er zijn genoeg lotgenoten die met een prima opleiding toch geen baan op niveau krijgen of te weinig worden betaald. “Ik ben zelf goed gebekt en heb me omhoog kunnen werken, maar als je wat timider bent, loop je het risico dat je op schaal 10 werk doet, maar door je beperking niet serieus genomen wordt en op bijvoorbeeld schaal 8 betaald krijgt.”

Zij wil het aannemen van mensen die niet 100 procent valide zijn behapbaar maken voor organisaties. Zelf is ze het perfecte voorbeeld dat maatwerk mogelijk is. En als vrolijke ervaringsdeskundige zonder blad voor de mond, is Nadya Van der Sluis de aangewezen persoon om deze problematiek kenbaar te maken.

Stella Aalderink