Close

Make movies great again: wij willen meer vrouwen áchter het witte doek

18 februari 2021 02:02 / media
Regisseuse Michaela Coel in I may destroy you
Regisseuse Michaela Coel in I may destroy you
2 2020 zal om vele redenen de geschiedenisboeken ingaan, maar één ervan is het recordaantal kaskrakers dat door vrouwen werd geregisseerd. Een trend in Nederland, een mijlpaal voor post-#MeToo Hollywood, maar vooral toch ook: bij lange na niet voldoende.

Afgelopen jaar is misschien niet het spetterende filmjaar geworden dat we hadden gehoopt, maar de feministische opbrengst is boven verwachting. 16 procent van de meest winstgevende bioscoopfilms werd geregisseerd door een vrouw, blijkt uit onderzoek van San Diego State University. Nog geen vijfde, dat klopt, maar toch een giga verschil met de schamele 4 procent in 2018. Een positieve trend, zeker in een industrie die absoluut niet bekend staat om haar diversiteit. Vooruitgang, klein of groot, mag altijd gevierd worden - al helemaal nu die feestelijke momenten steeds schaarser worden.

Zolang het maar wél in perspectief wordt geplaatst: want terwijl regisseuses bezig zijn met een opmars, zijn mannen nog steeds zwaar in de meerderheid achter het witte doek. Niet alleen is het aantal vrouwelijke scenaristen juist drastisch gedaald, onder de cameracrew is überhaupt nooit meer dan een handjevol vrouwen geweest.

Kipje de achterste

In de documentaire Half the picture (2018) van Amy Adrion vertellen verschillende vooraanstaande regisseuses over de obstakels waar ze vanwege hun gender mee te dealen hebben gehad. Ondermaats vertrouwen in de financiële opbrengsten blijkt een belangrijke gemene deler. Potentiële kaskrakers worden hen bij voorbaat door de neus geboord, waardoor veel ambitieuze dames genoegen moeten nemen met onafhankelijke low-budget projecten.

En als ze dan al de kans krijgen aan het roer van zo'n grote productie te staan, zijn de verwachtingen niet bijster hooggespannen. Extra leuk om juist het tegendeel te bewijzen, net zoals Catherine Hardwicke deed met Twilight, dat volgens de producent nooit en te nimmer meer dan 30 miljoen dollar zou opbrengen. Dat werd nagenoeg 400 miljoen. Ondanks het recordbrekende succes, kreeg Hardwicke voor haar volgende film overigens gewoon weer slechts de helft van haar voorgaande salaris aangeboden. Het kan verkeren.

Hollywood kan wel een lesje diversiteit en inclusie gebruiken

Nog zo'n patroon: de erkenning blijft voor veel vrouwelijk filmtalent uit. Vorig jaar waren bijvoorbeeld alle genomineerden voor de Oscar voor beste regisseur - hoogst verrassend - allemaal mannen. Schrijnend, maar helaas niets nieuws onder de zon: onder de in totaal 450 mensen die ooit voor die prijs zijn genomineerd, waren niet meer dan vijf vrouwen - laat deze datavisaulatie van The Guardian treffend zien. Wat dat betreft nog een statistisch wonder dat de prijs daadwerkelijk ook een keer aan een vrouw is uitgereikt. Aan Katheryn Bigelow voor The Hurt Locker om precies te zijn.

Maar misschien nog wel de grootste hindernis die de vrouwelijke regisseurs voor de kiezen krijgen, is de testosteron-aangedreven cultuur op veel grote filmsets. Zelfs al zwaai je als vrouw de scepter, dan nog krijg je vaak te maken met mansplaining, ondermijning van beslissingen of denigrerende opmerkingen, meldt Harper's Bazaar. Er heerst een sfeer die al jaren de misselijkmakende voedingsbodem van talloze #MeToo-schandalen is. Kortom: Hollywood kan wel een lesje diversiteit en inclusie gebruiken. Misschien zelfs wel van Nederland, want hier doen we het lang zo slecht nog niet.

Een filmwereld van verschil

Ook al kunnen we in ons kikkerlandje nog niet aan de gedroomde fifty-fifty verhouding tippen, in wereldwijde context bevinden we ons in de voorhoede. Het filmfonds rapporteert dat in 2020 gemiddeld zo'n 40 procent van de projecttoekenningen naar vrouwelijke producenten, regisseurs en scenaristen ging. Volgens onderzoek hoofdzakelijk te danken aan het feit dat onze filmindustrie vooral wordt bekostigd met publiek vermogen. In tegenstelling tot het Amerikaanse studiosysteem, dat aan alle kanten riekt naar kapitalisme en groot geld.

We mogen dus best een beetje trots zijn, maar moeten vooral niet te vroeg juichen, drukt opkomend scenarist en regisseur Ashgan El-Hamus ons op het hart. Ze studeerde in 2017 af aan de Nederlandse filmacademie en werd met haar film BIRDLAND vorig jaar al geselecteerd voor de Gouden Kalveren-competitie. Als jong talent schept ze de filmwereld van morgen, en wat haar betreft draait die nog veel meer om inclusiviteit.

Ashgan El-Hamus
Ashgan El-Hamus

Media hebben volgens El-Hamus de macht om mensen zich gezien en begrepen te doen voelen. "Representatie is een wezenlijk onderdeel van maker-zijn. Je kan makkelijk denken: ik maak kleine arthouse films voor mezelf, maar daarmee ondermijn je de invloed die je als filmmaker hebt. Ik zie het juist als een kans: ik kan ervoor zorgen dat meer meisjes en vrouwen zichzelf vertegenwoordigd zien", bepleit ze. Want wie er achter een film zit, heeft grote invloed op het verhaal dat wordt verteld en op welke manier dat gebeurt. El-Hamus voegt toe: "Een mannelijke maker kan nu eenmaal niet weten hoe het is om een vrouw te zijn. Daarom is het noodzakelijk dat vrouwen net zo goed de kans krijgen zich te uiten via film."

In Hollywoodfilms die ze als tiener keek, was de portrettering van vrouwen een typisch gevalletje eenheidsworst: "Ze gaven een heel eenzijdig beeld van wat je als vrouw zou moeten zijn: knap, lief, zorgzaam, volgzaam en ga zo maar door." Of stoer natuurlijk, maar dan wel overmatig geseksualiseerd – denk Lara Croft. Door de overbevolking van mannen in de hoogste lagen van de filmwereld, worden vrouwen dikwijls afgebeeld zoals een heteroseksuele man hen graag ziet. "Je ziet een vrouwelijk personage zelden met vuurrood aangelopen gezicht of giga snottebellen aan haar neus. Als ze boos of verdrietig is, is dat vaak op een manier waarop ze nog steeds aantrekkelijk kan worden gevonden. Of de camera blijft ongemakkelijk lang op haar borsten hangen, nog zo'n voorbeeld. Dat dominante mannelijke perspectief heet the male gaze", legt El-Hamus uit.

Het is juist heel makkelijk om te doen wat witte manen al jaren hebben gedaan

Om daar korte metten mee te maken, is het zaak dat er wereldwijd, dus ook in Nederland, meer vrouwen aan de cinematografische touwtjes gaan trekken. Want wanneer film wordt ingezet om diverse en authentieke verhalen te vertellen, gebeurt er iets magisch, meent El-Hamus. Ze noemt de afgelopen jaar verschenen serie I may destroy you, onlangs nog door de Volkskrant met vijf sterren bekroond. "De geniale Michaela Coel die de serie schreef, produceerde, regisseerde én de hoofdrol speelt, heeft de show losjes gebaseerd op haar eigen ervaring met seksueel overschrijdend gedrag. Ze behandelt het ingewikkelde grijze gebied dat bij consent komt kijken. Zo'n onderwerp zul je niet snel door een witte man van middelbare leeftijd gebruikt zien worden", aldus El-Hamus.

Geen vrouwen-, maar een mensenzaak

Hoewel dat gewoon de realiteit is, stuit dat rigide onderscheid tussen mannelijke en vrouwelijke makers haar wel een beetje tegen de borst. "Meer diversiteit in de filmwereld gaat iedereen aan. Elk lid van de crew zou, ongeacht gender of huidskleur, moeten onderzoeken hoe ze een verschil kunnen maken. Dat getuigt juist van creativiteit. Het is wel heel makkelijk en comfortabel om te doen wat witte mannen al jaren hebben gedaan." Daarin vindt El-Hamus in haar omgeving, met name onder de jonge garde, veel gelijkgestemden.

Ze gelooft dat er de komende jaren meer oog gaat komen voor het belang van genderdiversiteit achter de schermen. In Nederland, maar hopelijk nog meer in Hollywood, waar de ruimte voor verbetering verreweg het grootst is. Gelukkig gaan er ook daar steeds meer stemmen op voor die noodzakelijke cultuurverandering, zoals The Joker-acteur Joaquin Phoenix die afgelopen jaar van zijn Oscars-speech een radicaal pleidooi voor gelijkheid maakte. El-Hamus: "Met kunst kun je mensen een spiegel voorhouden en kritisch naar zichzelf en de wereld te laten kijken. Het is zonde om die potentie niet ten volste te benutten. En dat kan alleen als vrouwen, mensen, van allerlei achtergronden de kans krijgen van zich te laten horen. Dat is creatieve vooruitgang."

Annemieke van Straalen

LEES MEER OVER