Close

Wat ik had willen weten voordat… ik in stilteretraite ging

05 april 2021 08:04 / Zelfontwikkeling
Carina Nieuwenweg
Carina Nieuwenweg
H Hindsight is 20/20 zeggen ze wel: achteraf weet je het allemaal zo goed. Kennis waar je zelf niks meer aan hebt, maar waar je een ander wel mee kan helpen. Daarom vragen we in deze rubriek aan ervaringsdeskundigen: wat had je graag eerder willen weten? Deze week is Carina aan het woord, ‘de nuchterheid zelve’ die in stilteretraite ging.

Denk je dat je momenteel een leven leidt waarin niets spannends gebeurt, je gedepriveerd bent van sociale interactie en niks hebt om over te praten? Dan ben je zeker nog nooit in stilteretraite geweest. Daar is het juist de bedoeling dat er niks gebeurt, je geen mensen ziet en niet praat. Carina Nieuwenweg (30) deed het en vertelt over haar ervaring.

In het dagelijks leven in Carina onderzoeker microbiologie van de Wageningen Universiteit. Ze heeft een behoorlijk druk en actief leven. Zo iemand die altijd een miljoen dingen tegelijk doet, de lat hoog legt voor zichzelf en zowel fysiek als mentaal uitgedaagd wil worden. En iemand die van alles en nog wat wil uitproberen. Ook stil zijn. “Meditatie is wetenschappelijk bewezen nuttig. Een handig instrument om in je toolbox te hebben als je veel wil bereiken in het leven. Net zoals gezond eten, veel sporten, draagt ook meditatie hieraan bij. Maar ik ben heel nuchter hoor! Je hoeft bij mij niet aan te komen met een of ander vaag verhaal over edelstenen die je in het maanlicht moet opladen. Daar word ik niet enthousiast van.”

Door niet te praten, sporten, schrijven of lezen, word je ontdaan van alle afleiding

Maar van het idee van een stilteretraite was wel interessant genoeg om verder te ontdekken. “Ik heb een tijdje in het leger gezeten en deed daar de vliegopleiding, die wordt gezien als vrij stressvol. Dus kregen we meditatietraining, geloof het of niet, in ons militaire pakje. Contra-intuïtief he? Ik zag meditatie sindsdien al als instrument om met stress om te gaan. Toen ik een interview las in &C Magazine, waarin een jongen over zijn stilteretraite vertelde, was ik wel geïnteresseerd.” Een tijd later schreef Carina zich in en tijdens kerst en nieuwjaar 2019-2020, was het zover. Dit is wat ze daar leerde:

1. Een nieuwe tool in je gereedschapskistje

De retraite van Carina duurde tien dagen. In die tijd leer je mediteren, en dat kan nog best uitdagend zijn: om de stilte in jezelf te vinden, mag je al die tijd niet praten, lezen, schrijven of sporten. Zo word je ontdaan van alle afleiding, zodat je je volledig kunt concentreren op de urenlange dagelijkse meditaties. “De opzet van de retraite is overal ter wereld hetzelfde. De methode is opgezet door S.N. Goenka; zijn idee was dat deze methode voor iedereen, met welke achtergrond dan ook, haalbaar zou zijn. Hij heeft alle sessies ingesproken en die opnamen worden tijdens de retraite afgespeeld.”

Je kunt het zien als een stoomcursus in de Vipassana-methode. “We begonnen met simpele oefeningen, zoals focussen op je neusademhaling. Eerst was iedereen nog onwennig en op zoek naar de juiste houding op het meditatiekussen: sommige mensen gaan gewoon op hun kussen zitten, anderen slepen er meerdere kussens en dekens bij om een heel bouwwerk te maken.” Door de dagen heen worden de oefeningen rustig opgebouwd. “Daardoor begreep ik precies wat ik moest doen en hoe het werkte. Na een paar dagen gingen we aan de slag met de lichaamsscan, waarmee je jezelf observeert.” Dat doe je door stapsgewijs al je lichaamsdelen na te lopen: hoe voelt het daar precies?  

Dat is volgens Carina een heel handige vaardigheid om in huis te hebben. “Ik ben niet iemand die dagelijks mediteert. Maar ik merk dat het mij enorm kan helpen als ik een intens drukke periode heb. Ik weet hoe ik tot rust kan komen door de lichaamsscan te doen. Vijf of tien minuten mediteren kan me dan veel focus geven.” Bovendien kan het feit dat je zoiets zwaars hebt volgehouden, je mentaal helpen in de toekomst. “Ik vind het mooi om eraan terug te denken. Dus als ik weer een zware periode heb of een fysieke uitdaging aanga, denk ik: ik heb ook tien dagen stil kunnen zijn. Dat sterkt me.”

2. Niet zweverig

“Als je op zoek bent naar een zweverig type, moet je niet bij mij zijn hoor”, zei Carina voorafgaand aan het gesprek. “Ik ben de nuchterheid zelve.” De groep waarmee Carina haar retraite deed, was dan ook enorm divers. “Een van de dames met wie ik een kamer deelde, was ondernemer, de ander had een hoge functie bij een bouwbedrijf en was al voor de vierde of vijfde keer in retraite. Ieder jaar wisselden zij en haar man elkaar af: de een mocht in retraite, de ander bleef thuis bij de kinderen. Allemaal hele gewone mensen, met gewone beroepen. Er was ook een operazangeres, zo grappig. En een klein aantal mensen dat je als alternatief zou kunnen bestempelen.”

'Mijn kamergenoot vertrok al op dag vier.'

De inhoud van het programma is volgens Carina ook niet zweverig. “Je leert gewoon een techniek. Eentje die wetenschappelijk bewezen nuttig is. Het feit dat ze bij defensie, waar ze maar een beperkt onderzoeksbudget hebben, kiezen om onderzoek te doen naar meditatie en mindfulness bij soldaten, zegt veel.” 

3. Zwaarder dan je denkt

Tien dagen lang, tien uur per dag mediteren. Geen boek, telefoon of pen en papier. Geen communicatie of oogcontact. Zelfs niet met je kamergenoten. Geen cafeïne en ook geen alcohol. Dat is zeker niet makkelijk. “Je bent tien dagen lang alleen maar met jezelf bezig. Sommige mensen trekken dat echt niet. Zij houden het niet vol. Een van mijn kamergenoten vertrok al op dag vier.” Carina weet niet zeker waarom zij is vertrokken, maar heeft wel een vermoeden: “Ze was op aanraden van haar therapeut gekomen, vanwege psychische klachten. Misschien was het voor haar te intens. Een te grote sprong in het diepe. Daar zou ik toch wel mee oppassen. Vooral als je geen enkele ervaring hebt met meditatie.” Andere mensen houden het simpelweg niet vol vanwege rugpijn door het lange zitten.

Zelf heeft Carina nooit gedacht aan stoppen. “Ja, het was zwaar. Ik ben heel extravert, dus het niet kunnen praten, was voor mij best intens. Ik dacht weleens: oh, vet leuke badjas! Normaal roep ik dat altijd, maar nu kon dat ineens niet. Dat vond ik lastig, het missen van die interactie. Ik had niet per se FOMO, ook al was het nieuwjaar. Dat boeide me weinig. Ik dacht nog: oud en nieuw 2021 ga ik wel weer feesten. Haha, wat een slechte timing achteraf!”

“Wat ik wel miste, was mijn familie. Toen ik vertrok, had het zoontje van mijn jongere broer hersenvliesontsteking. En tijdens mijn retraite werd hij geopereerd. Het weerzien met mijn familie was daardoor bijzonder. Alhoewel… op de terugweg in de auto was ik misschien wat opgefokt in het verkeer. Toen zei mijn moeder: ‘Ga maar weer terug naar die retraite. Misschien kun je dertig dagen blijven’.”

Qua donkere kamers die sommige mensen in hun hoofd tegenkomen tijdens een stilteretraite, viel het bij Carina wel mee. “Soms kwamen wel wat herinneringen bovendrijven waarvan ik dacht: wow, jemig. Ik wist niet dat dat dit nog speelde.” Maar als het goed is, hoef je dit niet als vervelend te ervaren. “Er waren wel mensen die af en toe moesten huilen, maar het idee van deze techniek is juist dat je herinneringen naar boven kan laten komen, zonder deze vervolgens als heftig te ervaren.”

4. Ook in stilte, leer je je mededeelnemers kennen

Bij binnenkomst, mag er nog een beetje gebabbeld worden. Maar zodra de retraite begint, ben je tien dagen stil. “Pas naderhand spraken we elkaar weer. Toen kwam ik erachter dat iedereen zich veel bewuster van elkaar is geweest dan ik had beseft. Zelfs zonder dat we elkaar hadden aangekeken.” Eén dag voelde Carina zich lichamelijk niet lekker. “Iedereen bleek dat door te hebben gehad: ‘Op dag 8 was jij niet zo fit’. Dat was zo bijzonder om te horen.” Ook onzichtbare zaken, werden door haar mededeelnemers opgepikt. “Ik weet niet wat dat is, maar als ik mediteer word ik een soort Tsjernobyl. Ik straal hitte af. Blijkbaar hebben de mensen die in mijn buurt kwamen mijn warmte gevoeld.”

5. Er verandert iets in je hoofd en in je lijf

“Wat ik zelf heel interessant vond, is dat je tijdens het mediteren heel euforisch kan worden”, vertelt Carina. Dat komt omdat er endorfine wordt aangemaakt. “Ik herkende het gevoel wel een beetje. Je kan het vergelijken met een runners high, het hypergevoel dat je krijgt als je een lange cardio-workout doet. Niet dat ik na het mediteren op een roze wolk door de gang huppelde, maar het was een grappige gewaarwording.”

'Neem een kruik mee'

Daarnaast kan het gebeuren dat je je omgeving anders gaat waarnemen. “Je bent tijdens zo’n stilteretraite niet afgeleid door andere mensen of je telefoon als je buiten loopt bijvoorbeeld. Ik werd daardoor dankbaar voor dingen waar ik normaal niet bij stilstond. Ik zag een vogeltje en vond dat ineens machtig interessant. Alles was een stuk mooier. Het doet in dat opzicht zeker iets met je.”

Ook perceptie van tijd verandert. “Dat is een bijzondere ervaring. De ene dag kun je je verbazen dat het ineens al 15.00 uur is, de andere dag verwonder je over hoe langzaam de tijd voorbijkruipt. En tien dagen in retraite duren véél langer dan tien dagen in het normale leven.”

6. Verwacht geen wonderbaarlijke genezing van al je levensproblemen

Carina raadt toekomstige retraitegangers aan om vooral niet te veel verwachtingen te hebben vooraf. “Lees niet te veel over wat het inhoudt en ga ook zeker geen spraakopnames van Goenka luisteren van tevoren. Sommige onderdelen zijn best grappig en dan ken je alle spoilers al. Dat is zonde. Ik zou zeggen: ga het gewoon doen! Ga het ervaren. Persoonlijk zou ik er niet heen gaan met het idee dat je hele leven zal veranderen. Ik heb gehoord over mensen die al jarenlang kampte met lichamelijke klachten en in retraite gingen in een poging om alles op te lossen. Ik weet niet of je het zo moet benaderen, misschien is dat niet realistisch.”

7. Maak het jezelf comfortabel

“Ik heb nog wat praktische tips”, sluit Carina af. “Neem een kruik mee. Als je stilzit, kun je het koud krijgen. Neem ook een thermosfles mee. Een paar mensen zaten lekker de hele dag warme thee te drinken en ik kan me voorstellen dat dat heel chill is.” Denk daarnaast goed na over de kleding die je meeneemt. “Ik droeg vooral trainingsbroeken en shirtjes. Ik had één setje per twee dagen mee. Dat leek me genoeg. Maar omdat ik soms zelf een kacheltje werd, redde ik het maar net met mijn kleren. Dus ik zou wat meer kleren meenemen dan ik.”

Tot slot, een héél belangrijke tip: “Zorg ervoor dat je echt tien dagen rust kan pakken. Dat je geen stress hebt omdat je je out of office in je mail bent vergeten aan te zetten. Laat iedereen weten dat je op stilteretraite gaat. Ik heb het zelfs in mijn Whatsapp-status gezet, zodat mijn vrienden niet na twee dagen de politie zouden gaan bellen omdat ik van de aardbodem verdwenen was.”

Dus, ben je nou operazangeres, zweeftype, wetenschapper of soldaat: ga in retraite en kom terug als onveranderd mens - maar wel een met meer zelfkennis en een belangrijke levenskunst rijker.

Nina van Rijn