Close

Altijd uit de rij gepikt en klagen heeft geen zin: 'Blij met advies ombudsman'

30 maart 2021 06:03 / Nieuws
Ahmed: "Na een paar keer fouilleren dacht ik: dit is geen toeval meer."
Ahmed: "Na een paar keer fouilleren dacht ik: dit is geen toeval meer."
D Divano en Ahmed zijn blij met het advies van de Nationale ombudsman om overheidsinstanties te laten bewijzen dat ze niet aan etnisch profileren hebben gedaan als een burger zegt dat het wel zo is. Maar de mannen zijn ook kritisch. "Er is nog een lange weg te gaan."

In het rapport van Nationale ombudsman Reinier van Zutphen staat hoe overheidsinstanties als de politie, Koninklijke Marechaussee, de Belastingdienst, douane en boa's met klachten over etnisch profielen moeten omgaan. 

Bij etnisch profileren draait het er om dat burgers worden gecontroleerd op grond van hun etnische achtergrond of huidskleur, terwijl dat niet gerechtvaardigd is.

Ombudsman Van Zutphen vindt het niet reëel dat burgers bewijzen moeten aanvoeren als ze vinden dat ze slachtoffer zijn van etnisch profileren. "Die zal dat vrijwel nooit kunnen bewijzen. De burger mag verwachten dat de overheid kan uitleggen op basis waarvan hij geselecteerd is en in hoeverre etniciteit daarbij een rol heeft gespeeld."

Geweldig nieuws

"Dat is geweldig nieuws", reageert Divano. Hij is meerdere keren zonder duidelijke reden staande gehouden door de politie en heeft meerdere klachten ingediend. "Zo'n klacht kost ontzettend veel energie en het staat niet in verhouding tot wat je ervoor terugkrijgt."

Als de ombudsman het voor elkaar krijgt om de bewijslast om te draaien, zorgt dat er volgens Divano voor dat de drempel om wel een klacht in te dienen, lager wordt. "Nu sta je als burger altijd een punt achter. Ambtenaren hebben een eed afgelegd en hebben daardoor meer overwicht. Dat zorgt voor een gevoel van onmacht, want je weet dat je het toch niet gaat winnen."

'Agent noemde me aapje'

Het is volgens hem als burger haast onmogelijk om die bewijslast rond te krijgen. "Ik heb drie of vier keer een klacht ingediend en deed dat alleen als ik hardhandig werd aangehouden of als ik filmopnames had, gemaakt met mijn dashcam. Zonder die beelden is het moeilijk om aan te tonen dat ik zomaar aan de kant werd gezet."

Een heftige aanhouding was in 2018. Divano werd door de politie aan de kant gezet. "Er werd openlijk getwijfeld aan de herkomst van mijn auto. Ik werd best hardhandig aangehouden en een agent noemde me aapje."

In onderstaande video vertelt Divano over zijn aanhouding in 2018:

'Klachtenprocedure is ingewikkeld'

Divano hoopt dat het rapport van de ombudsman gaat helpen, maar is ook kritisch. "Voor je naar de ombudsman kunt gaan, ben je al behoorlijk wat stappen verder. De vraag is hoeveel energie mensen daarvoor hebben."

Onbewust profileren

Lida van den Broek is diversiteitsspecialist bij Kantharos en klachtenfunctionaris bij de politie Noord-Nederland. Ze vindt de omgekeerde bewijslast belangrijk. "Tegelijkertijd verandert de politieorganisatie niet zomaar. Niet alle agenten zijn racistisch, mensen bij de politie willen de samenleving helpen. Maar ze kunnen onbewust bepaalde denkbeelden hebben en dus profileren."

Het is volgens haar belangrijk dat overheidsorganisaties en de klachtencommissies de aanbevelingen serieus nemen en hun procedures veranderen. "Als de politie niet verandert, zullen mensen opnieuw gefrustreerd raken en stoppen met klachten indienen. Het kan wettelijk goed geregeld zijn, maar als de mensen daar vervolgens slecht mee omgaan, werkt dat ontmoedigend."

Twee uur vast

Ook Ahmed is enthousiast over het plan van de ombudsman, maar ziet nog wel wat beperkingen. "Ik snap het preventief fouilleren in Amsterdam wel, maar het lijkt alsof de politie één groep voor ogen heeft als het gaat over onveiligheid. Dat verander je niet zo snel."

Ahmed droeg een keer een rood jasje op het Rembrandtplein en werd door twintig agenten aangehouden. "Een half uur zat ik in een busje midden op het plein en twee uur zat ik op het politiebureau. Pas toen kwamen ze er achter dat ze de verkeerde rode jas hadden en kon ik weer gaan. Ik vroeg of ze me wilde afzetten bij de ijssalon, want ik had dat ijsje door alle heisa niet betaald."

Toeval

Ahmed werd in Amsterdam regelmatig gefouilleerd, daarom had hij pamfletten mee met 'Waarom ik'. "Toen ik weer gefouilleerd werd, vroeg ik de agent waarom ik er werd uitgepikt. Toeval, zei hij. Ik gaf hem een pamflet. Hij gaf me een schouderklop, keek naar de grond en wenste me een fijne dag. Ik zag aan zijn blik dat hij best aangeslagen was, en ergens geloof ik ook wel dat de bewuste agent mij er wel echt toevallig uitpikte. Maar ook hij snapte dat zo vaak gefouilleerd worden geen toeval meer genoemd kan worden."

Klopt het signalement?

Jaïr Schalkwijk van burgerrechtenorganisatie Controle Alt Delete (CAD) is positief over het rapport van de ombudsman. "Voor burgers is het onmogelijk om etnisch profileren te bewijzen, dus het is een positieve ontwikkeling als de overheidsmedewerker moet uitleggen waarom iemand werd geselecteerd voor een controle."

In het rapport staat volgens Schalkwijk ook een ander belangrijk punt. "Diegene die de klacht behandelt moet het signalement onderzoeken: wat was het signalement precies waarop de agent de aanhouding deed?"

Intuïtie en ervaring is niet genoeg

"De ombudsman geeft duidelijke aanbevelingen hoe klachtbehandelaars moeten doorvragen. Ze moeten geen genoegen nemen met de verklaringen van overheidsmedewerkers. Als een agent zegt: 'Deze man is er niet vanwege etnisch profileren uitgepikt, maar op basis van intuïtie en ervaring', dan is dat is geen goede uitleg volgens het rapport. Het onderbuikgevoel of intuïtie van een agent mag geen rechtvaardiging meer zijn van een controle. Dit is ontzettend belangrijk."

RTL Nieuws