Close

Gelukkiger leven? Geef jezelf eens ongelijk

16 april 2021 12:04 / Zelfontwikkeling
M Mensen zijn bijzonder goed in zichzelf gelijk geven. We houden vast aan onze standpunten en overtuigingen, koste wat het kost. Toch zouden we er gelukkiger van worden als we zo nu en dan ons ongelijk zouden toegeven, schrijft Arthur Brooks in The Atlantic.

Je zit op de zoveelste Zoomverjaardag en raakt verwikkeld in een discussie met je oom. Jullie vechten uit of een vaccinatiepaspoort nou wel of geen goed idee is. De rest van de familie luistert gedwee mee, maar is duidelijk op een missie zich er zoveel mogelijk buiten te houden. Je hebt net het meest overtuigende betoog in de geschiedenis van betogen gehouden als je oom aan zijn volgende ronde argumenten begint. Langzaam volgt de realisatie dat je dit punt over het hoofd hebt gezien. Wat doe je dan?

Veel van ons zouden geheel begrijpelijk nog even volhouden. Het lijkt vaak te laat om nog terug te krabbelen en fouten toegeven is nou eenmaal niet makkelijk. Toch is dat wel iets dat we vaker zouden moeten doen.

We overschatten ons eigen gelijk

Waarom, vraag je je af? Psycholoog Henry Murray geeft ons een deel van het antwoord. In de jaren '50 en '60 vroeg hij groepen studenten mee te doen aan een onderzoek. Ze kregen als opdracht hun persoonlijke levensfilosofie op papier te zetten en er vervolgens met een advocaat over in gesprek te gaan. Die advocaten hadden stiekem de opdracht gekregen de meest persoonlijke overtuigingen van de nietsvermoedende groep studenten met de grond gelijk te maken. Hoe kwetsender hoe beter, volgens Murray.

De resultaten waren voorspelbaar. De meeste studenten waren op z'n minst not amused. Veel van hen hadden jaren later nog nare herinneringen aan die dag. Zij voelden zich inderdaad persoonlijk aangevallen. Dat komt doordat we zijn voorgeprogrammeerd om ons te verzetten tegen alles dat onze meningen tegenspreekt. Onze hersenen hebben meer dan genoeg tools in store om onze meningen overeind te houden.

We zijn kampioen in het overschatten van ons eigen gelijk. Dat wat we als eerste over een onderwerp hoorden onthouden we dan ook het beste, schrijft Brooks in The Atlantic. Net als alles wat dat beeld bevestigd. Worden we tegengesproken? Dan gaat het tegenstrijdige bewijs zonder omkijken de prullenbak in. Kijk maar hoe snel mensen – wat hun overtuiging ook is – in een bubbeltje belanden, waarin ze de hele tijd naar bevestiging krijgen voor wat ze toch al dachten. En dat Facebook en YouTube je nog een flink zetje in diezelfde richting geven, helpt niet.

Het is dus makkelijk om ons vast te bijten in dat waar we in geloven en het vervolgens niet meer los te laten. En als we iets eenmaal als waar hebben bestempeld, gaan we er ook vanuit dat het waar blijft. Toegeven dat die aanname toch niet het geval is, voelt als falen. Maar als de wereld om ons heen constant verandert, is het eigenlijk alleen maar logisch dat onze meningen meegroeien.

Dit leren we ook van de kleine groep studenten die wel positief terugkeek op het experiment. Vermoedelijk zagen zij in het onderzoek een kans om oude overtuigingen in te wisselen voor nieuwe inzichten. Zij laten ons zien dat we ook op een andere manier met onze ideeën om kunnen gaan. Kritisch over onze standpunten nadenken – en die aanpassen als iemand anders betere argumenten blijkt te hebben – maakt het leven leuker.

Dat blijkt onder meer uit een onderzoek dat in 2016 door The Journal of Positive Psychology gepubliceerd werd. Onszelf van tijd tot tijd ongelijk geven maakt ons succesvoller, minder angstig en zelfs gelukkiger. Volgens de onderzoekers zijn bescheiden mensen zowel fysiek als mentaal gezonder. In de studie werden proefpersonen gevraagd in hoeverre zij openstaan voor advies van anderen, eerlijk zijn over hun eigen sterke en zwakke punten en zij blij zijn voor hun vrienden wanneer zij iets bereiken. Degenen die als bescheidener uit de test kwamen waren minder snel depressief of angstig en juist eerder tevreden met hun leven. Met andere woorden: sociale wendbaarheid loont. Wie toegeeft er soms naast te zitten en meningen aanpast, is uiteindelijk dus beter af.

Je ongelijk toegeven is beter voor je reputatie

Krampachtig vasthouden aan overtuigingen levert ons ook bar weinig op. Leiders die zichzelf omringen met ja-knikkers maken keer op keer grote fouten en verliezen hun geloofwaardigheid. Zo werd er in de campagne van Hillary Clinton gezegd dat Donald Trump geen echte bedreiging zou zijn. Deze aanname werd niet verder weersproken en the rest is history.

Zoals vaak het geval is met sociale wetenschappen, bevestigt dit wat filosofen al langer wisten. Al in de vijfde eeuw gaf Augustinus zijn leerlingen het advies altijd bescheiden te zijn en ook duizend jaar daarvoor wist Buddha al dat eindeloos vasthouden aan overtuigingen tot ellende leidt. Het vereist een stevig stappenplan om alle verdedigingsmechanismen van ons brein te omzeilen. Daarom volgen hier vier strategieën die je aan je tool set toe wilt voegen:

1. Geef je over

Veel mensen zijn bang dat ze niet serieus genomen worden als ze van mening wisselen en blijven daarom oude standpunten verdedigen. Maar dat is onjuist. In 2015 publiceerde het wetenschappelijk tijdschrift PLOS One een onderzoek waarin wetenschappers te horen kregen dat hun onderzoeksresultaten niet klopte. Hun reacties werden vergeleken. Ondanks dat niemand het raar zou vinden als de wetenschappers hun werk zouden verdedigen, bleek dat hun reputatie minder schade opliep wanneer ze hun fout toegaven. De beste manier om je reputatie in stand te houden, is dus door toe te geven dat je menselijk bent en dat je er soms simpelweg naast zit.

2. Mute je instinct

Een van de beste manieren om hardnekkige gewoonten te lijf te gaan, is door juist niet te doen wat je instincten je influisteren. Als je bijvoorbeeld verdrietig bent, is socialisen waarschijnlijk het laatste waar je zin in hebt. Toch is dit vaak wel een goede oplossing. Hetzelfde geldt voor ongelijk hebben. Als je overtuigingen bedreigd worden en je het gevoel hebt vol te moeten houden, is dat hét moment om je open te stellen voor alternatieven. Als iemand zegt 'Dat is niet waar', dan antwoord jij met 'Leg me uit waarom niet'. Zorg dat je vrienden hebt die je scherp houden en je aannames op de proef stellen – en jij natuurlijk die van hen. Klinkt dit als een regelrechte martelgang? Dan is het nóg belangrijker dat je het uitprobeert.

3. Deel niet alles

Het internet schuift ons de hele dag meningen onder onze neus. Daardoor lijkt het soms extra lastig om onze mening voor onszelf te houden, maar het is nog gevaarlijker als iedereen alles wat je ooit ergens van hebt gevonden zomaar online kan terugvinden. Het internet vergeet niets en vergeeft weinig, met name als het om controversiële onderwerpen gaat. Deel je meningen daarom met mensen die je kent en vertrouwt, maar laat vreemden op sociale media erbuiten. Mocht je wel iets gedeeld hebben waar je later spijt van krijgt, geef dit dan ook vooral toe.

4. Begin klein

Oefening baart kunst, dat geldt ook voor ons ongelijk toegeven. Begin daarom niet met iets groots zoals je religieuze of politieke overtuigingen, maar liever met iets als ananas op pizza. Denk kritisch na over wat je voor lief neemt en beoordeel dan of je er nog steeds achter staat. Na enige training in ongelijk hebben, kun je dan grotere kwesties aanpakken.

Ondanks alle voordelen zullen er ongetwijfeld critici zijn die je als een twijfelaar bestempelen. De oplossing voor dit probleem vindt Brooks in de perfecte comeback van econoom Paul Samualson. In 1948 publiceerde hij Economics, een van de meest gelezen economische boeken ooit. Door de jaren heen heeft hij zijn boek steeds herschreven, waarbij hij regelmatig het inflatiepercentage dat een gezonde economie kan verdragen aanpaste. Het begon ooit op vijf procent, waarna hij het naar drie procent en vervolgens naar twee procent veranderde.

Als reactie schreef de Associated Press een artikel met de titel "Author should make up his mind." Nadat Samuelson een Nobel prijs won, reageerde hij op deze verwijten in een interview. "Als een situatie verandert, verander ik mijn mening. Wat zou jij doen?" Zijn antwoord laat zien dat het helemaal niet zwak is om je ongelijk toe te geven, zelfs niet als iedereen het meekrijgt. Meestal betekenen deze veranderingen verbeteringen en wordt iedereen er alleen maar beter op. Niks mis met voortschrijdend inzicht dus. Zelfs niet als de hele familie toekijkt hoe je uiteindelijk toch je oom gelijk geeft.

Wil je meer weten over de voordelen van je mening bijstellen? Het hele artikel van The Atlantic lees je hier.

Famke Langedijk

LEES MEER OVER