Close

Klaar met het westerse schoonheidsideaal: 'Omarm je natuurlijke afrohaar'

15 september 2021 03:09 / Nieuws
Dominique Snip.
Dominique Snip.
G Generaties lang horen zwarte vrouwen dat kroeshaar niet professioneel en representatief is. Vandaag, op World Afro Day, pleiten verschillende vrouwen er juist voor hun natuurlijke, niet gemanipuleerde haar te laten zien. "Er moet vaak een knop om voordat vrouwen hun echte haar durven laten zien."

Veel zwarte vrouwen beginnen vaak al op jonge leeftijd met het stijlen van hun haar. "Het is iets wat veel meisjes al vroeg meekrijgen van hun moeder of tante", vertelt Dominique Snip, kapper en kroeshaarexpert.

Generaties lang horen zij dat kroeshaar niet professioneel en representatief is, een schoonheidsideaal uit de witte, Westerse wereld. "Je moet er netjes en verzorgd uitzien, glad en stijl haar ziet er netjes uit. Kroeshaar niet, dat kregen we mee."

Het stijle haar is volgens Snip na jaren van relaxen, een chemisch proces om je haar permanent te stijlen, voor veel vrouwen ook gewenning geworden. "Veel vrouwen weten niet meer hoe ze moeten omgaan met kroes- en krulhaar. Relaxen is dan gewoon makkelijker."

In de relaxers zitten chemicaliën die ervoor zorgen dat de krul in het haar wordt doorbroken. Dit chemische proces kan heftig aanvoelen op de hoofdhuid. Sommige vrouwen krijgen er zelfs brandblaren van.

Haar afknippen

Snip was elf toen ze voor het eerst relaxers gebruikte om haar haar glad te maken. Jarenlang gebruikte ze de chemicaliën. "Als je dat niet doet, breekt je haar af. Maar laten uitgroeien is ook lastig, want dan heb je voor de helft krullen en voor de helft stijl haar."

Via Twitter liet Michelle Obama haar natuurlijke haar zien (foto rechts), het bericht werd massaal gedeeld.
Via Twitter liet Michelle Obama haar natuurlijke haar zien (foto rechts), het bericht werd massaal gedeeld.

Op haar 21e knipte ze haar haar tot 4 centimeter af. Ze besloot 'natural' te gaan. "Het is niet normaal om spul op je hoofd te smeren dat brandt in je huid. Ik wilde mezelf accepteren wie ik was; met donkere huidskleur en kroeshaar."

Steeds meer vrouwen stoppen volgens Snip met relaxen. "Ik heb hoop voor de toekomst. Er moet vaak even een knop om bij vrouwen voordat ze hun echte haar durven laten zien, maar kroeshaar is prachtig en dat mag getoond worden."

Rolmodellen

Ook daar zijn steeds meer vrouwen het met haar eens. Onder wie Jahél Tam. Haar moeder was een van de grondleggers van de Natural Hair Movement in Nederland. Tam deelt dezelfde passie en gedrevenheid als haar moeder. Ze is haardokter - geen kapper - en gespecialiseerd in haaranalyses, beschadigde hoofdhuid en locks. Ze geeft workshops aan vrouwen die hun haar niet meer willen manipuleren.

Jahél Tam.
Jahél Tam.

"Veel vrouwen die graag natuurlijk haar willen, weten niet hoe ze daarmee moeten omgaan", vertelt Tam. Daarom leidt ze andere vrouwen op, zodat die hun kennis weer verder kunnen verspreiden. Ze hoopt op meer bekende rolmodellen, zoals zangeres Shirma Rouse en voetbalcoach Edgar Davids, die hun haar natuurlijk dragen.

Haar gemanipuleerd

Tam strijdt al jaren voor acceptatie van natuurlijk afrohaar. "Generaties lang zijn we onderdrukt geweest, hierdoor is onze zelfliefde ver te zoeken", vertelt ze. Sinds westerse onderdrukkers met een ander uiterlijk andere landen binnenvielen, is er volgens Tam een ander zelfbeeld ontstaan bij zwarte vrouwen. "Met varkensvet en een kam moesten slaven hun haar onder controle houden. Die kam en dat vet gebruiken we nog steeds."

Eind jaren 70, begin jaren 80 kwamen de chemische middelen, de relaxers, in de winkels. "Vrouwen hebben jarenlang hun haar gemanipuleerd. Mijn moeder is daarmee opgehouden, maar nog steeds is er een grote groep die niet weet wat ze met hun natuurlijke haar moet. Dat is ook niet gek, als een moeder relaxt of een pruik draagt, wil de dochter ook voldoen aan dat schoonheidsideaal."

Tam maakt zich hard om de mindset van de jongere generatie te veranderen: het is goed zoals je bent, ook met natuurlijk afrohaar. "Manipuleer die krul niet zodat het zachter wordt, of beter gaat aanvoelen, accepteer het gewoon. Hoe fijn, zacht, grof het is."

Slavenhandel

"Het zwarte lichaam is al heel lang onderwerp van discussie", vertelt antropoloog Markus Balkenhol van het Meertens Instituut. "Dit begint bij het contact tussen Europa en Afrika, maar naar mate de relatie schever werd, met slavenhandel en kolonialisme, is er een Europees superioriteitsgevoel ontstaan. Het idee ontstond dat Europa het continent van de beschaving was en in Afrika de beschaving ontbrak. Dit idee begon vorm te krijgen in 16e en 17e eeuw."

Het zwarte lichaam werd symbool voor het gebrek aan beschaving. "Tot in de 20e eeuw heerste het idee dat zwarte mensen niet tot rede vatbaar waren, hun driften niet onder controle konden houden. Dit soort ideeën werken door tot op de dag van vandaag", vertelt Balkenhol.

Beschavingsmissie

Het haar valt ook in deze context. Kroeshaar werd gezien als teken van onbeschaafdheid. "Glad maken betekent symbolisch gezien het onder controle brengen van 'unruly haar': haar dat doet wat het wil. Het hoorde toen bij de beschavingsmissie van Europa: 'Wij willen de beschaving in de wereld brengen, desnoods moet daar geweld bij gebruikt worden.'"

Glad, recht haar werd gezien als beschaafd. "Die gedachte speelt nog steeds een rol in de maatschappij. Hoeveel managers of receptionisten ken je met afrohaar?" 

Tegenbeweging

Toch is er al jaren een tegenbeweging gaande. In het kader van de Amerikaanse burgerrechtenbeweging in de jaren vijftig en zestig werd ook tegen het schoonheids- en beschavingsideaal en voor ‘natural hair’ propagandeerde. "Maar het is niet zo'n lineaire beweging. Het succes komt in golven. In de jaren zestig/zeventig pakte een groep vrouwen het weer op, later zwakte de beweging weer af."

Nu, met Black Lives Matter, laait het activisme weer op. Hierbij past de omarming van natuurlijk afrohaar. "Tegelijkertijd heerst er een discussie over wat natuurlijk of authentiek zijn precies betekent", vertelt Balkenhol. "Daarop is geen eenduidig antwoord te geven. Dat is voor veel mensen een kwestie van hoe je het definieert."

Linda Samplonius