Close

'Mannenwerk' maakt vrouwen onvruchtbaar, zegt deze Russische wet

18 februari 2020 04:02 / Samenleving
I In de Russische wet ligt vastgelegd welke beroepen vrouwen mogen beoefenen. Of eigenlijk: welke ze absoluut niet mogen beoefenen. Zwaar werk zou namelijk hun vruchtbaarheid in gevaar brengen. Maar dat laten ze zich niet zomaar vertellen.

Een lampje vervangen, wat meubels versjouwen of een bus besturen: je zou er zomaar onvruchtbaar kan worden. Tenminste, dat zegt de Russische overheid. Ze hanteren een lijst van maar liefst 456 banen die volgens de staat alleen geschikt zijn voor mannen. Vrouwen mogen onder meer geen vrachtwagenchauffeur, loodgieter of meubelmaker worden. Dat soort werkzaamheden zouden namelijk een bedreiging vormen voor de ‘reproductieve vaardigheden van de vrouw’: straks kunnen ze geen kinderen meer baren!

Dat het besturen van een vrachtwagen invloed zou hebben op de baarmoeder klinkt vergezocht, en dat is het ook. Een aantal Russische vrouwen vindt dat ook. Na een reeks rechtszaken en wat bemoeienis van de Verenigde Naties geldt er vanaf 1 januari 2021 een nieuwe versie van de lijst. Vanaf dan mogen vrouwen, mits ze ook nog kinderen krijgen, de kost gaan verdienen als kapitein, vrachtwagenchauffeur of parachutist. Maar duiken, werken in een mijn of als vliegtuigmonteur mag voorlopig nog niet.

Een relikwie uit een andere tijd

Voormalig Rusland-correspondent Martijn Smiers van RTL Nieuws is bekend met het fenomeen. “De lijst is bijna een halve eeuw oud, eigenlijk een soort relikwie uit een andere tijd. In het dagelijks leven merk je er niet bijzonder veel van. In Rusland bestaat ook op andere vlakken een wat traditionelere rolverdeling. Zo wordt van mannen verwacht dat ze de koffers van vrouwen dragen en de deur open houden, maar dat vinden de meeste mensen niet erg. Het wordt als galant gezien.”

Huiselijk geweld

“Het is natuurlijk wel een seksistische wet. De meeste Russen kennen de lijst, maar vinden het niet zo belangrijk. Als het op dit soort kwesties aankomt, is huiselijk geweld op dit moment een veel groter probleem in Rusland, die cijfers zijn schrikbarend. Bovendien zie je dat Rusland zich graag afzet tegen de mening van het Westen. Als wij hier roepen dat dit deze beroepenwet echt niet kan, dan zullen de Russen zich uit principe juist verzetten tegen verandering.” De verandering per 1 januari 2021 is dan ook het gevolg van actie vanuit de Russische vrouwen zelf.

Vruchtbaarheid wordt gekoesterd

“Het is een misvatting dat de Russen op alle vlakken aartsconservatief zijn. De meeste Russische vrouwen zijn zelfstandig, veel werken fulltime, en er zijn genoeg vrouwen op machtige posities. Maar de onderlinge omgang is zoals gezegd vrij traditioneel. Vrouwelijkheid en vruchtbaarheid wordt gekoesterd. In de tijd van de Sovjet-Unie waren er bijvoorbeeld medailles voor vrouwen die veel kinderen kregen, dan had je aanzien als vrouw. Met vrouwen wordt voorzichtiger omgegaan – hoewel dat overmatige huiselijk geweld natuurlijk nogal tegenstrijdig is.”

Vrouwen mogen ook eerder met pensioen

De ongelijkheid in de wet komt voor uit gewoonte en traditie, zegt Smiers. “Vrouwen mogen ook eerder met pensioen. Wat vreemd is, want ze leven langer. Russische mannen sterven gemiddeld veel eerder. Dat zal deels komen door zwaar en ongezond werk, maar ook door drankgebruik en leefstijl.”

De beroepen die gevaarlijk zijn voor vrouwen zijn dan ook niet automatisch wél veilig voor mannen. Er zijn weinig veiligheidsmaatregelen op de werkvloer. Het is makkelijker om alleen mannen aan te nemen dan om te waarborgen dat een werkplek ‘veilig’ genoeg is voor vrouwen. Mannen hebben dus indirect ook baat bij meer vrouwelijke collega's, omdat er dan meer wordt geïnvesteerd de veiligheid op de werkvloer. 

Symboolpolitiek

De Russische vrouwenrechtenbeweging ziet de inkorting van de lijst als een overwinning op het conservatieve beleid van Poetin. Of deze verandering daadwerkelijk iets zal veranderen in de verdeling betwijfelt Smiers: "In Nederland zijn ook maar weinig vrouwen vrachtwagenchauffeurs en wereldwijd werken er volgens mij maar weinig vrouwen in de mijnbouw. Maar het is natuurlijk wel een vooruitgang dat vrouwen hier voortaan zelf voor kunnen kiezen."

Vrouwen mogen volgend jaar nog steeds niet werken bij de brandweer, in de haven, in fabrieken waar chemische stoffen gebruikt worden en ze mogen ook niet te zwaar tillen. Dit betekent echter niet dat vrouwen dit werk niet doen. In kleine dorpen waar weinig ander werk is staan mannen en vrouwen samen op de werkvloer, maar omdat het niet legaal is, zijn de arbeidsvoorwaarden slecht. Vrouwen krijgen minder betaald en hebben een slechte positie. Klagen is geen optie, want wat ze doen, mag eigenlijk niet. 

Het Russische Anti-Discrimination Centre voert een campagne met hashtag #AllJobs4AllWomen om ardbeidsomstandigheden van álle vrouwen in Rusland te verbeteren. 

Eelke Bo van de Weerd