Close

Wondermiddel, placebo of allebei?

05 maart 2020 02:03 / Gezondheid
J Je lichaam in balans brengen door gezond te eten, dat klinkt goed. En als je je nou eerst eens laat testen, zodat je weet wat je precies binnen moeten krijgen? Met een zogenaamde EMB-test zou je precies te weten kunnen komen wat je mist. Maar deugt die wel? We spreken experts en ervaringsdeskundigen over de zin en waanzin van homeopathische bloedtesten.

Het idee van een Energetische Morfologische Bloedtest, zoals hij voluit heet, is dat je kunt zien in welke mate bepaalde stoffen aanwezig zijn in je lichaam. Blijkt uit de test dat je tekorten hebt, dan vul je die aan door je eetpatroon aan te passen en extra supplementen te slikken.

“APK voor je lichaam”

Er zijn veel aanbieders dit soort bloedonderzoeken naast de reguliere zorg. Ze bieden de test allemaal aan als een complete check-up. In advertenties komt regelmatig de zin ‘een soort APK voor je lichaam’ voorbij. Je bloed komt in haarvaten tot in alle uithoeken van je lichaam, dus als er iets aan de hand is, kun je het daaraan aflezen - is het idee. Maar het menselijk lichaam is veel complexer dan een auto. Het is natuurlijk niet gek om te willen begrijpen hoe het er daarbinnen aan toe gaat, maar biedt een eenvoudige bloedtest alle antwoorden?

"De mensen die bij mij komen kunnen vinden vaak bij de huisarts geen oplossing voor hun klachten", zegt Sharon Asscher. Ze is orthomoleculair therapeut en heeft een goedlopende praktijk in Amsterdam. Orthomoleculaire therapie valt onder natuurgeneeskunde en is, volgens het voedingscentrum, niet wetenschappelijk onderbouwd. Maar dat weegt niet zwaar voor de cliënten van Asscher: "Ze hebben wel klachten, maar er wordt niks gevonden. Ook mensen die veel stress ervaren of bijvoorbeeld zwanger proberen te worden komen op consult."

Op zoek naar bevestiging

Maar er zijn ook mensen die gewoon nieuwsgierig zijn naar hoe het er met hun gezondheid voorstaat. Roos* (26) en Merel* (28) lieten afgelopen jaar een bloedtest doen. Ze hadden allebei geen specifieke klachten, maar waren wel benieuwd naar wat er allemaal gebeurde in hun lichaam. “Ik eet nu drie jaar veganistisch en ik was benieuwd wat het effect daarvan is op mijn lijf. Ook wilde ik checken of ik geen voedingsstoffen miste”, zegt Roos. Merel was al langer bezig met wat voeding voor haar lichaam kon doen, en vond in de testuitslag een bevestiging.

“Reguliere bloedtesten geven niet iedereen uitsluitsel” vertelt Asscher. “Een darmonderzoek kan dan een antwoord bieden, maar dat is duur. De EMB is meer allround en als er een darmonderzoek nodig zou zijn, zie ik dat ook terug in de resultaten. Maar nu en dan gebruik ik wel zo’n reguliere test. Dat hangt af van de klachten van de cliënt en of iemand bijvoorbeeld ook bij een huisarts te rade gaat.”

Het is niet bewezen, maar het werkt wel

En ze doet ook meer dan testen: “Ik laat iedereen lange vragenlijsten invullen waarin ze aangeven wat voor klachten ze hebben en die bespreken we eerst, voordat we aan de test beginnen. De uitslag en de klachten leggen we dan naast elkaar; het hele plaatje is belangrijk. Door zo’n consult gaan mensen bewuster kijken naar hun eetpatroon en leefstijl. En als uit de uitslag blijkt dat er tekorten zijn, gaan we het lichaam met voeding en vitaminepreparaten weer in balans brengen.” En dat zijn geen medicijnen, benadrukt ze. “Het is preventief bedoeld. Wat ik doe, is niet wetenschappelijk onderbouwd, maar het werkt wel! Iedereen is blij met het resultaat. Dat is voor mij enige dat telt.”

Een voorbeeld van zo’n testuitslag is terug te vinden op haar website. Daarin staan behoorlijk ingewikkelde termen. Kunnen haar patiënten er dan wel wat mee? Asscher: “Ik bespreek alles wat opvalt in de uitslag en besteedt geen aandacht aan de waardes die gewoon in orde zijn. En het acupunctuur-deel laat ik achterwege, daar heb ik geen achtergrond in.”

Emotionele stress

Desgevraagd laat Roos weten dat ze niet precies weet wat de uitslagen van hun testen nou zeggen. “We hebben het gehad over de opvallende waardes, maar ik zou niet kunnen herhalen wat het precies betekent allemaal.” Merel zegt de uitslag van de test grotendeels te begrijpen, maar begrippen als 'focale haarden' en 'acanthocytose' kan ze niet meteen thuisbrengen.

Roos had verwacht dat de meeste dingen wel in orde zouden zijn, maar volgens de testuitslag had ze last van mentale of emotionele stress. “Ik dacht eerst dat het niet kon kloppen, maar ze legde toen uit dat dat waarschijnlijk kwam doordat ik gestopt ben met de pil, én omdat ik gluten eet terwijl mijn darmen daar gevoelig voor zijn.” Daar zit toch wel een kern van waarheid in, denkt ze. “Nu slik ik supplementen om mijn waardes weer ‘goed’ te krijgen. Het zijn er vrij veel, en ik vind het best wel duur, maar het is voor de goede zaak.”

We zitten zo in ons hoofd, we zouden best wat meer aandacht aan ons lichaam mogen besteden

Een investering in jezelf

“Mijn behandeling is heel persoonlijk”, zegt Asscher. “Mensen vinden het al heel fijn om zo aandachtig naar hun eigen eetpatroon en leefstijl te kijken”. Voor Merel was het ook een vorm van zelfreflectie. “Ik vind het een investering in mezelf, net als een massage. Het is fijn om bewust met je lichaam om te gaan. We zitten zo in ons hoofd, we zouden best wat meer aandacht aan ons lichaam mogen besteden.” Roos beschouwt de leefstijl die ze nu op advies volgt ook een beetje als experiment: “Ik ben benieuwd hoe ik me voel als ik een tijdje geen gluten en alcohol binnenkrijg”.

Het klinkt mooi, maar is het niet te mooi om waar te zijn? Als zo'n EMB niet wetenschappelijk onderbouwd is, is het dan niet allemaal toeval? We schakelen hormoonexpert Catherine van Heest in. Van Heest is oprichter van Care For Women, een organisatie die samenwerkt met ziekenhuizen en die put uit zowel alternatieve als reguliere geneeskunde. Care For Women leidt mensen met een medische achtergrond op tot  hormoonspecialisten en zet ze in om de gezondheidszorg voor vrouwen te verbeteren. 

Van Heest sluit zich wat voeding betreft aan bij het uitgangspunt van de gedachtegang van Asscher: “Gezond eten is goed voor je, daar kunnen we het allemaal over eens zijn. In onderzoek is meerdere malen aangetoond dat we te weinig gezond eten. Ik ben het daarom deels wel met zulke behandelingen eens: in de reguliere zorg doen we veel te weinig met voeding. Terwijl het wel echt kan werken.”

We moeten het placebo-effect niet onderschatten

"Naast het effect van gezonde voeding moeten we ook de kracht van de placebo niet onderschatten. In de reguliere geneeskunde wordt het ondergewaardeerd, terwijl het echt effectief kan zijn. Dat is vaak genoeg bewezen. Als mensen geloven dat ze geholpen zijn door een bepaald medicijn of bepaalde handeling, dan kan die mindset al de helft schelen." Daar zijn ze het zelfs bij de Harvard Medical School mee eens.

“Maar alleen tevreden zijn met een placebo-effect is niet voldoende. Een juiste diagnose is nodig voordat een juiste behandeling mogelijk is.” De hormoonexpert is ook sceptisch over de diagnoses ‘oestrogeendominatie’ en ‘hormonale disbalans’ die aan de hand van zulke testen gesteld worden.

Hormonale disbalans kun je niet behandelen aan de hand van één test

"Het zijn containerbegrippen, die allerlei dingen kunnen betekenen. Ik vind niet dat je dit op basis van een test op zo’n formulier kunt zetten. Oestrogeendominatie is een ingewikkeld ding, waar wij met tientallen specialisten al jaren onderzoek naar doen. Op basis van een buisje bloed kan je daar eigenlijk niks nuttigs over zeggen. Zelfs een laboratorium kan dat eigenlijk niet. Ook een hormonale disbalans kan niet altijd alleen met voeding opgelost worden, en met zo’n test wordt het te versimpeld weergegeven.”

Dat Roos en Merel wel baat hebben bij de behandeling van Asscher, vindt Van Heest niet gek. “De aandacht die je mensen geeft doet ook al heel veel, zeker als mensen al lang op zoek zijn naar de oorzaken van hun klachten”, zo verklaart van Heest de methode. “Maar ik hoor ook weleens collega’s in de alternatieve geneeskunde horen zeggen dat ze niet hoeven te weten of en hoe iets effect heeft, omdat de mensen toch wel terugkomen. Dat vind ik kwalijk. Als gerenommeerd zorgverlener moet je meer kunnen, vind ik. ”

Betrouwbare zorg

Met voeding en aandacht kun je al een hoop bewerkstelligen, daar is iedereen het over eens. Maar bij echte klachten ga je de oorlog er niet mee winnen. Zolang patiënten dan naar specialistische zorg worden doorverwezen, is er weinig aan de hand. “In de basis willen we allemaal hetzelfde," zegt van Heest, "en dat is betrouwbare zorg verlenen.” Wat die zorg dan precies inhoudt, hoeft niet voor iedereen hetzelfde te zijn. 

Wat zegt het voedingscentrum erover?

"Orthomoleculaire therapie is onderdeel van de natuurgeneeskunde. Het doel is om een optimale concentratie voedingsstoffen in iemands lichaam te realiseren. Vaak worden daarbij hoge doseringen vitamines en mineralen geadviseerd. Deze therapie is niet bedoeld als afvaldieet.

Uit wetenschappelijk onderzoek blijkt niet dat orthomoleculaire therapie helpt bij het verminderen van klachten of genezen van ziekten. Bovendien kunnen supplementen met hoge doseringen antioxidanten, zoals bètacaroteen en vitamine E, het risico op kanker mogelijk vergroten. "

* De naam van Merel is op haar verzoek gefingeerd.

Eelke Bo van de Weerd