Close

Vrouwen die je wil kennen: Marie Curie

10 maart 2020 11:03 / Women's History Month
M Maart is Women’s History Month in de VS, en ook hier bij ons. Iedere dag van deze maand zetten we een pareltje of kanon van een vrouw in de spotlight. Zodat we niet vergeten wat al deze vrouwen hebben bereikt en hoe fijn het is dat ze de weg voor ons hebben vrijgemaakt.

We kúnnen deze maand niet om Marie Curie heen. Als wetenschapper heeft ze meerdere glazen plafonds doorbroken, én schreef ze geschiedenis met haar bevindingen.

Vechten voor een opleiding

Ze werd geboren als Maria Sklodowska, in het door Rusland bezette Polen. Die Russische aanwezigheid betekende dat je geen universitaire scholing kreeg als je geen Russisch sprak, en al helemaal niet als je vrouw was. Na het behalen van haar middelbareschooldiploma besloot ze niet bij de pakken neer te zitten, en ging ze aan de bak als lerares om toch de eindjes aan elkaar te kunnen knopen. Maar ze was nog lang niet uitgeleerd en volgde ’s avonds stiekem colleges aan de Vliegende Universiteit van Warschau, een illegale ‘mobiele’ universiteit. 

Ze wilde weg uit Polen en smeedde, samen met haar zus, een plan om naar Frankrijk te verhuizen en daar verder te studeren. Het geld dat Marie verdiende met lesgeven stuurde ze op naar haar zus, die al in Parijs woonde en studeerde om arts te worden. Wanneer zij eenmaal afgestudeerd zou zijn, zou Marie op haar beurt óók naar Parijs verhuizen en beginnen met studeren, met de financiële hulp van haar zus. 

In 1891 was het eindelijk zover en kon Marie beginnen aan haar studie. Na drie jaar behaalde ze - als beste van haar klas - een master in Natuurkunde. En het jaar daarna haalde ze zelfs een tweede master, ditmaal in Wiskunde. Ze mocht een onderzoek doen naar magnetisme, waar ze haar toekomstige man Pierre Curie, die ook wetenschapper was, ontmoette.

Twee elementen, twee prijzen

Niet veel later besloot het echtpaar samen onderzoek te doen naar uraniumstralen. Ze ontdekten ze iets belangrijks: de stralen die ze onderzochten, bleken een eigenschap te zijn van de atoomkern. Marie Curie gaf het de naam radioactiviteit en haar proefschrift over deze ontdekking werd het eerste proefschrift in de natuurkunde dat was geschreven door een vrouw. Het onderzoek was zelfs zo revolutionair, dat ze er niet alleen haar doctoraat mee verdiende, maar óók een Nobelprijs voor Natuurkunde. De prijs deelde ze met haar man en een andere onderzoeker, maar dat neemt niet weg dat ze de eerste vrouw ooit was die deze prijs kreeg. Ook werd ze gepromoveerd tot hoofd van het natuurkundig laboratorium aan de  Sorbonne Universiteit.

Het onderzoeken van radioactieve materialen liet Marie niet los, en ze ontdekte niet één maar twee nieuwe elementen. Eerst lukte het haar het element polonium - vernoemd naar haar thuisland Polen - te scheiden, en later deden zij en haar man hetzelfde met radium. Voor dit werk ontving ze in 1911 een tweede Nobelprijs, deze keer voor scheikunde. Hiermee behoort ze tot het selecte gezelschap - van slechts vier mensen - die niet één maar twee Nobelprijzen won.

Een nalatenschap waar je u tegen zegt

Nadat haar man in 1906 onverwachts overleed, besloot de Sorbonne het hoogleraarschap van Pierre aan Marie toe te kennen. Daarmee werd ze de eerste vrouwelijke hoogleraar van de universiteit en baande ze opnieuw een weg voor vrouwelijke academici.

Uiteindelijk stierf ze aan leukemie, waarschijnlijk een gevolg van haar intensieve werk met radioactief materiaal. Haar nalatenschap is er een waar vele academici - vrouw én man - jaloers op kunnen zijn. Marie Curie gaat terecht de geschiedenis in als één van de grootste wetenschappers aller tijden.

TED-Education maakte bovenstaande video over Marie Curie, waarin ze haar revolutionaire ontdekkingen nog iets meer uitleggen. Het kijken waard dus.

Marije Roorda