Close

Vrouwen die je wil kennen: Toni Morrison

25 maart 2020 05:03 / women's history month
M Maart is Women's History Month in de VS, en ook hier bij ons op de site. Iedere dag van deze maand zetten we een pareltje of kanon van een vrouw in de spotlight. Zodat we niet vergeten wat al deze vrouwen hebben bereikt en hoe fijn het is dat ze de weg voor ons hebben vrijgemaakt.

Toni Morrison (1931 – 2019) is voor velen geen vreemde. Ze was schrijver en won met haar werk in 1988 een Pulitzerprijs en in 1993 de Nobelprijs voor Literatuur. Daarmee was ze de eerste zwarte vrouw die de prijs ooit ontving. Haar werk is sterk, eerlijk, rauw en poëtisch, en ze inspireert er nog altijd velen mee.

Morrison, die geboren werd als Chloe Anthony Mofford, kreeg als kind veel mee van het slavernijverleden en de rassensegregatie in de VS. Haar ouders groeiden op in een tijd waarin zwarte mensen niet mochten lezen – als wit persoon werd je zelfs gestraft wanneer je een zwart persoon leerde lezen! Lezen werd daardoor iets revolutionairs in het gezin Mofford. Van kinds af aan verslond ze boeken, en tijdens haar middelbare school werkte ze in de schoolbibliotheek. Ook buiten schooltijd was ze daar te vinden. Ze las alle klassiekers, maar herkende zichzelf zelden in de verhalen. Jonge zwarte vrouwen en meisjes bestonden in die werelden alleen als karikatuur.

If you find a book you really want to read but it hasn't been written yet, then you must write it

Toen ze ging studeren koos ze ervoor om haar tweede naam, Anthony, als voornaam aan te nemen. En dat werd uiteindelijk Toni. Dat ze ging studeren was in die tijd best bijzonder, er waren maar weinig zwarte mensen die die kans kregen. Maar ze was intelligent, ambitieus en vastbesloten. Na haar afstuderen doceerde ze Engels aan verschillende universiteiten. Ook trouwde ze in die tijd met Howard Morrison. Het huwelijk was van korte duur, maar na de scheiding hield ze de achternaam.

The Bluest Eye

Later ging Morrison aan de slag als redacteur bij Random House, waar ze een belangrijke rol speelde voor de Afro-Amerikaanse literatuur. Dankzij haar schreven onder andere Muhammed Ali en Angela Davis boeken bij de grote uitgever. Zelf schreef ze ook, onophoudelijk, en in 1970 verscheen 'The Bluest Eye'. Dat boek werd niet overal goed ontvangen binnen de zwarte gemeenschap, maar er waren ook juist veel mensen erg blij mee. Vooral jonge zwarte vrouwen herkenden zich in de ervaringen van het hoofdpersonage in het heftige boek.

Het werk van Morrison staat bekend om haar beschrijving van de 'zwarte ervaring', omdat de witte (en mannelijke) stem de literatuur nogal overheerste. Dat is overigens nog steeds het geval, maar dankzij Toni Morrison is er al een hoop veranderd.

Na The Bluest Eye volgden vele korte verhalen, toneelstukken, en nog negen romans, waaronder de historische collageroman 'The Black Book'. Op latere leeftijd schreef ze samen met haar zoon Slade Morrison een aantal kinderboeken.

Revolutie

The Black Book staat vol met oude documenten en foto's. Een groot deel zijn foto's van lynchings. Gruwelijke beelden zijn het, van lichamen van zwarte mensen, die alleen om hun huidskleur op gewelddadige wijze werden vermoord door witte mensen. Om hun lichamen vervolgens dagenlang te laten hangen in bomen of aan bruggen. Door veel witte Amerikanen werd deze walgelijke uiting van racisme als attractie beschouwd, er werden zelfs foto's van gedrukt op ansichtkaarten. Het boek sluit af met een quote van Henry Dumas, een Afro-Amerikaanse schrijver die op 33-jarige leeftijd in Manhatten werd doodgeschoten door de politie. Met The Black Book nam Morrison een sterk standpunt in en inspireerde ze velen om op te staan tegen de racistische behandeling van niet-witte mensen.

Oneindig veel empathie

Naast haar intelligentie en haar onmiskenbare schrijftalent had Morrison volgens vriendin Jessye Norman een 'endless amount of empathy'. Ze was voor iedereen een bron van warmte, maar vooral voor haar eigen gemeenschap. Met het eerste geld dat ze verdiende, nam ze haar ouders mee op vakantie. Zij hadden daarvoor nog nooit in een hotel geslapen! En daarnaast had ze ook nog gevoel voor humor. Haar lezingen waren niet alleen inhoudelijk indrukwekkend, maar Morrison's presentatie zat altijd vol plezier en zelfspot. Op die manier ontroerde ze haar publiek en maakte ze ook aan het schaterlachen.

Morrison overleed afgelopen zomer op 88-jarige leeftijd na een kort ziekbed, maar haar ideeën en fantastische boeken leven gelukkig voort in ons collectieve geheugen.

Eelke Bo van de Weerd

EVA OP INSTAGRAM