Close

Vrouwen die je wil kennen: Elisabeth Samson

31 maart 2020 06:03 / Women's History Month
Elisabeth Samson
Elisabeth Samson
M Maart is Women's History Month in de VS, en ook hier bij ons op de site. Iedere dag van deze maand zetten we een pareltje of kanon van een vrouw in de spotlight. Zodat we niet vergeten wat al deze vrouwen hebben bereikt en hoe fijn het is dat ze de weg voor ons hebben vrijgemaakt.

We sluiten deze women's history-maand af met de meest omstreden vrouw van ons lijstje: Elisabeth Samson. Ze werd in 1715 geboren in Paramaribo en groeide uit tot één van de rijkste en meest succesvolle zakenvrouwen van Suriname, maar niet iedereen is lovend over haar.

Als eerste vrijgeboren

Samson werd als vrije vrouw geboren tijdens de Nederlandse kolonisatie. Haar moeder, Nanoe, werkte oorspronkelijk als slavin op een plantage, maar toen de plantage-eigenaar overleed, werd Nanoe vrijgekocht door haar oudste kinderen. Samson was de jongste telg en werd als enige kind in vrijheid geboren, iets waar ze haar leven lang trots op bleef.

Ze groeide op bij haar halfzus Maria Jansz en diens echtgenoot F.C. Bossé. Via hen kon Samson dicht bij de Surinaamse witte elite komen. Ook leerde Bossé zijn schoonzusje de kunst van het zaken doen. Samson keek graag mee met zijn werk en mocht uiteindelijk de administratie én de correspondentie van haar zwager voor haar rekening nemen.

Koffie-imperium en slavernij

Samson kreeg een relatie met de Duitser Carl Otto Creutz en samen bestierden zij de koffieplantage Clevia. Nadat Creutz in 1762 overleed, kwamen zijn plantages in het bezit van Samson. En met het geld uit de erfenis van haar zus kocht ze nog meer plantages, zo groeide Samson uit tot een grote koffie-exporteur.

"Elisabeth Samson is geen slachtoffer, ze was een overwinnaar"

Maar haar zakelijke succes kent ook een duister randje. Want, net als bij veel andere eigenaren, werkten er slaven op de plantage van Samson. Ze zette zich niet in voor de afschaffing van slavenarbeid, en pleitte ook niet voor een betere behandeling van slaven. Dat maakt haar voor veel Surinamers omstreden.

De waarde van het bezit van Samson wordt geschat op ruim een miljoen gulden en haar jaarsalaris lag tussen de 50.000 en 100.000 gulden. Veel geld, zeker als je het vergelijkt met het salaris van een Nederlandse gouverneur uit die tijd, die verdiende om en nabij 10.000 gulden. De business legde haar duidelijk geen windeieren, want haar vermogen zou nu ongeveer 9 miljoen euro waard zijn.

Rechtszaak tegen Nederlandse Staat

Toen Samson in 1764 wilde trouwen met een witte man, kreeg ze daar geen toestemming voor. Gemengde huwelijken, tussen witte en zwarte mensen, waren officieel nog niet toegestaan in die tijd. Samson was het hier niet mee eens en besloot een rechtszaak aan te spannen tegen de Nederlandse Staat. Na drie jaar besloot de rechter eindelijk dat ze gelijk had: er bleek geen wet te bestaan die het huwelijk tussen zwart en wit verbood. Het besluit kwam eigenlijk te laat voor Samson, want haar verloofde was inmiddels overleden.

Maar toen ze in 1767 uiteindelijk trouwde met, de twintig jaar jongere én witte, Daniel Zobre kwam de uitspraak van de rechter toch van pas.

Gevangene van kleur

Elisabeth Samson overleed in 1771 op 55-jarige leeftijd, en haar imperium werd vervolgens verdeeld over haar zus Nanette en weduwnaar. De Surinaamse schrijver Cynthia McLeod schreef in 2000 een historische roman over het leven van Samson: 'De vrije negerin Elisabeth : gevangene van kleur'. Kennisinstituut Atria reisde af naar Suriname om samen met de schrijver het huis van Elisabeth Samson te bezoeken. Volgens McLeod worden zwarte mensen vaak als slachtoffer bestempeld in onze geschiedenis. Maar dat is niet het hele verhaal, daarmee maak je het onnodig eendimensionaal, zegt ze. Verhalen zoals die van Samson zijn daarom belangrijk om te vertellen.

Bij McLeod druipt de passie ervan af: "Elisabeth Samson is geen slachtoffer, ze was een overwinnaar. Op eigen kracht heeft ze het gedaan."

LEES MEER OVER