Close

Vertragen en verstillen met Erling Kagge

17 mei 2020 07:05 / Zelfhulpboek van de maand
O Onze redactie houdt de hoop op self improvement graag in leven. Om stuk voor stuk betere mensen te worden, leven we om beurten een maand volgens de grillen en levenslessen van een zelfgekozen zelfhulpboek. Redacteur Eelke Bo van de Weerd koos voor het naleven van de levenswijsheden van de Noorse ontdekkingsreiziger Erling Kagge.

Wat extra tijd voor jezelf nemen en de wereld in stilte rustig observeren, dat is wat Kagge iedereen wil leren. In deze tijd van thuiswerken en binnen blijven is dat een haalbaar streven, hoor ik jullie denken. Maar we gaan even terug naar het begin. Want toen ik me in deze onderdompeling in het brein van een Noorse natuurliefhebber stortte, zag de wereld er nog anders uit. Ik fietste elke ochtend naar de redactie, voegde me bij 30 andere hardwerkende mensen, en tegen het einde van de middag sprong ik op dezelfde fiets richting mijn andere werk. Of richting huis, een kroeg, een vriendin of een combinatie van die zaken.

Druk, druk, jawel, maar ik was overwegend zeer tevreden met dat leven. De keuze voor een zelfhulpboek om naar te leven - zoals mijn eindredacteur me opdroeg - vond ik daarom niet makkelijk. Het enige wat ik af en toe miste, was wat tijd voor mezelf. Ik zocht het niet in de hoek van de meditatie-apps en yogalessen, ik wilde vooral dingen in mijn eentje doen. De oplossing bleek dichterbij dan ik dacht: ik moest gaan lopen.

'Voor lopen heb ik alleen wat extra tijd nodig, maar die tijd in mijn eentje is juist wat ik wil'

Lopen? Ja, nou, dat deed ik dus al wel, maar we hebben het hier over écht lopen. Erling Kagge schreef er een heel boek over vol, een heerlijk rustgevend minimalistisch boek, over hoe alles lopend doen helpt met het ordenen van je gedachten, met rust inbouwen in je dag, en hoe het maakt dat je je bewuster door het leven beweegt. Dat klinkt als een uitstekende deal - het kost niks, het is makkelijk en ik heb er niks voor nodig want ik kan het al. Alleen wat extra tijd, maar die extra tijd in m’n eentje is juist wat ik wil.

Oké en nu even terug naar nu: ik werk vanuit huis, horecawerk gaat niet door en van gezellig in een café zitten, is ook geen sprake. Ik heb tijd zat, ook voor mezelf, maar voel me wel onrustig. Lange stukken lopen is er niet bij, helaas. Ik had net de smaak te pakken.

Maar Kagge schreef eerder ook een ander boek. In ‘Stilte’ beschrijft hij hoe je, ondanks alle constante ruis die we tegenwoordig altijd om ons heen hebben, toch rust in onszelf kunnen vinden. Ook in dit boek laat hij zijn favo hobby lopen niet onderbelicht, maar de adviezen die hij in dit boek geeft, kan ik ook binnen de muren van mijn kleine appartement wel opvolgen.

Zijn bedoeling met beide boeken is om mensen te laten zien hoe eenvoudig het kan zijn om de rust in jezelf te ontdekken - daar is geen dure yogales of overzeese sabbatical voor nodig. Het lopen brengt je terug in je eigen lichaam en dichterbij een ‘natuurlijk ritme’. Met minder prikkels, want die krijg je al fietsend of in de auto veel te snel en veel binnen, zegt hij. Lopend kun je jezelf niet zomaar inhalen, en dat is goed tegen stress. De stilte opzoeken werkt op een soortgelijke manier: je wordt je bewuster van je eigen lichaam en gedachtes, en vindt daarin rust. 

Nu nog kijken of het voor mij ook zo uitpakt. Door deze gekke verandering van omstandigheden is dit geen maandverslag, maar een wat uitgesmeerde zelfhulp-ervaring. Zo’n intelligente lockdown gaat niemand in de koude kleren zitten en vertraagde de boel een beetje, maar zodra ik een beetje gewend was aan de situatie ben ik mijn bevindingen weer gaan noteren. Zo zien een paar weken volgens de principes van Erling Kagge eruit:

Week 1. Alles te voet

Met frisse zin begin ik aan m’n eerste wandelweek. Lopen is goed voor alles, schrijft Kagge. Voor je conditie, voor je concentratie, voor je rust en voor de manier waarop je tijd beleeft. Dat belooft veel goeds, en mijn eerste ervaringen zijn ook positief. Ik zie allemaal dingen overal die ik eerder nooit zag. Een standbeeld, een mooie gevel, etalages van speciaalzaken waarvan ik het bestaan niet kende. De wereld ziet er te voet anders uit dan op de fiets.

'Ik begin mensen te herkennen. Gezellig'

Ik had verwacht dat ik niet zou willen als het regent, maar tot nu toe regent het niet. Nou, het miezerde eergisteren, maar dat stelde niks voor Bovendien kun je lopend makkelijker even ergens schuilen dan met de fiets. Je fietst niet zomaar een koffietent in – je bent lopend misschien langzamer maar op een bepaalde manier ook meer mobiel, wendbaarder.

Week 2. Tijd tekort

De redactie is aan de andere kant van de stad, dat is ongeveer een uur lopen. Dat gaat best, en bovendien zijn er zat mensen die er een uur over doen om op hun werk te raken. Maar ook dan drie keer per week ‘s avonds nog naar mijn bijklusbaan in de horeca aan de andere kant van de stad is te veel. Los van dat ik meer dan vier uur over zou doen, betekent het ook dat ik midden in de nacht door de stad loop te dwalen in een wijk die ik niet goed ken. Dat voelt onveilig, en dat is het waarschijnlijk ook, en bovendien hecht ik ook wel aan mijn slaap.

Kagge zegt gelukkig ook niet dat alles lopend moet, maar het is soms lastig om het lopen vol te houden als dat betekent dat ik een half uur eerder op moet staan, of minder tijd heb om ’s avonds met mijn lief gewoon een beetje te hangen.

Maar tegelijkertijd begin ik er aan te wennen. Even koffie drinken met een vriendin kan lopend, boodschappen doen kan lopend, even een brief posten, of gewoon zomaar even een frisse neus halen. Het is heerlijk, ik kom ervan tot rust, zie van alles en het kost niks. Ik begin ook mensen te herkennen. Gezellig.

Week 3. Blijf thuis!

Werk thuis, houdt afstand, ontvang geen visite, en ga zo min mogelijk naar buiten. Net nu mijn beenspieren gewend zijn aan ruim twee uur lopen per dag moeten ze binnen blijven. Het gaat even nergens anders over. Vanuit de ene kant klinkt paniek, en aan de andere kant heerst een soort fanatieke berusting en regent het tips over wat je allemaal kan doen in deze tijd om vooral lekker productief te blijven. Ik wissel tussen de twee kampen, en dat komt de rust die ik vond met het wandelen niet bepaald ten goede.

Voordat Erling Kagge zijn gedachtes over lopen neerpende, schreef hij een boek over stilte. Je hoeft niks bijzonders te kunnen om stilte te ervaren, zegt hij, maar je moet wel af en toe je telefoon en de tv uitzetten. Nou, dat moet wel lukken. De tweede helft van dit zelfhulpavontuur is, zoals bijna alles, vanuit huis. In stilte. Zoveel mogelijk dan.

'Stilte moet je zelf maken'

Dingen lopend doen, is nog steeds iets wat ik vol probeer te houden. De tochtjes zijn wel korter en gaan nu naar de supermarkt, de apotheek, en af en toe naar het park. Een kapperschaar uitlenen en dan even een praatje maken met een uit het raam hangende vriendin, dat is het wel. De tijd vliegt voorbij tijdens dit soort uitstapjes en ze doen me goed. Maar ik kom niet zo tot rust als eerder. Deze stilstaande wereld lijkt me dan ook een ideale gelegenheid voor de zoektocht naar stilte in mezelf.

Kagge introduceert het thema ‘stilte’ met zijn eigen ervaringen op Antarctica, waar het nogal stil is. Op de temperatuur na klinken zijn beschrijvingen fantastisch rustgevend. Maar ik ben niet op Antartica. Ik zit in een appartement van 50m2 midden in de stad en zo stil als het op de zuidpool is, gaat het hier niet worden.

Maar dat geeft niet, volgens Kagge. Stilte betekent niet noodzakelijk ‘zonder geluid’. Het rustgevende geluid van een kabbelend bergbeekje of golven die over strandzand spoelen mogen gerust als white noise aanwezig zijn. Zo wordt zijn idee van stilte beter te begrijpen. Misschien kan ze ook bestaan met het geluid van de duiven op het balkon of het geruis van de waterkoker.

4’33 van John Cage

Volgens Kagge is Cage de meester van de stilte

Kagge onderscheidt verschillende kanten van het stil zijn. Één daarvan is de vorm van stilte die ik zelf zou omschrijven als concentratie. ‘De wereld verdwijnt als je erin opgaat’, schrijft hij. “Je creëert stilte in jezelf door de wereld buiten te sluiten.” Zijn andere beschrijvingen raken aan een vorm van innerlijke rust en meditatie, maar ook aan verveling. Nu is het zo dat ik met regelmaat mezelf totaal overprikkel, dus ook op dit vlak kan ik van deze meneer iets leren.

Je moet je stilte zelf ‘maken’, zegt hij. Dat lukte hem ook in New York, en daar is het nooit stil. Dan moet het binnen in huis ook lukken. En dat is zo. Het is zelfs vrij makkelijk, waardoor ik vrees dat ik het verkeerd doe. Alles ligt stil, er is weinig afleiding in de vorm van andere mensen en ik heb ook daadwerkelijk minder te doen. Of ben ik inmiddels al bedreven in het buitensluiten van onnodige informatie?

Ik luister trouwens wel graag naar muziek of podcasts terwijl ik aan het werk ben. Kagge is daar tegen. Hij adviseert zijn lezers om niet op zoek te gaan naar achtergrondgeluiden. Wat je ook niet moet doen is teveel naar het nieuws kijken of de hele tijd met jan en allemaal whatsappen. Je moet je naar binnen keren.

Hij vergeeft me mijn hang naar afleiding wel, want dat ligt volgens hem in de aard van de mens. Volgens hem is men tegenwoordig niet meer in staat om stil te zitten in een kamer. Ik voel me enigszins betrapt en doe pogingen tot het verminderen van externe ruis, maar dat lukt nooit helemaal. Mijn huisgenoot wil wel gewoon muziek luisteren en als redacteur wil ik ook het nieuws gewoon volgen. Die prikkels omarm ik, maar ik ben me er door de strenge woorden van Kagge beter van bewust.

Het is best relaxed, dit eerste weekje, maar ik ben er nog niet helemaal uit of het nou iets met me doet en wat dan. Maar omdat ik ermee bezig ben, houd ik het gedwongen thuiszitten wel beter vol. De dagen lijken voorbij te vliegen, want ik ben druk met mijn best doen me te concentreren op de stilte en mijn omgeving te observeren. En met fulltime werken, dat ook.

Week 4. Baden in rust

Stilte gaat om ‘je verwonderen’ en daar heb ik nu genoeg tijd voor. Ik verwonder me vooral over de natuur, maar ook om het humeur van mijn kat, en over hoe vaak je eigenlijk moet stofzuigen. De boom in de tuin van je buren in bloei zien springen, m’n eigen gekweekte stekjes die uitgroeien tot kleine plantjes: dat stilstaan is behoorlijk levendig, als je het mij vraagt. “Door af en toe stil te staan, kan stilte ons opnieuw laten zien waar we blij van worden”. Nou, dat lukt zeker. Mijn groene vingers zijn dolblij met de tijd om al mijn planten te verpotten, ik ben uitgebreider aan het koken én ik lees meer. Maar dat ligt niet alleen aan mijn nieuw opgedane bedrevenheid in het vinden van de stilte, de lockdown speelt daar ook zeker een rol.

'Maak van jezelf een eiland'

Op driekwart van zijn pleidooi trekt de ontdekkingsreiziger plotseling een blik quotes van filosofen open, maar dat had van mij niet gehoeven, want het voegt weinig toe. Het haalt zijn overtuigingskracht onderuit, en dat is niet wat je wil als je al drie weken je best doet om naar hem te luisteren. Hoe dan ook, Wittgensteins: “Waarover men niet kan spreken, daarover moet men zwijgen”, vult Kagge aan met “Soms is het goed om er even niet over te praten, als je het niet weet”. Hier is absoluut niks tegenin te brengen, maar ik kan er ook weinig mee.

De uitspraak “Iedereen is de ander, niemand is zichzelf” van Heidegger koppelt Kagge aan overmatig smartphonegebruik. Wat hij probeert te zeggen is dat we, door altijd bereikbaar te zijn, meer voor anderen leven dan voor onszelf. En dat moeten we vermijden. “Maak van jezelf af en toe een eiland,” vervolgt hij. Dat is nu makkelijker dan ooit, zou je zeggen. Maar (gelukkig) zijn sociale contacten ook digitaal te onderhouden. Van al dat videobellen en online pubquizen moet ik me ook af en toe afsluiten. Dat gaat dan wel weer makkelijker dan zomaar weglopen uit de kroeg.

Echt volledig stilte en rust ervaren is me deze weken nog niet gelukt, maar mijn pogingen ertoe zijn aangenaam kalmerend, en ik heb het gevoel dat mijn concentratievermogen er op vooruit is gegaan. En dat ik de stilte niet gevonden heb, geeft niet - Kagge geeft op de laatste bladzijden van zijn boek toe dat ook hij de absolute stilte niet gevonden heeft. Kun je nagaan.

Eelke Bo van de Weerd

LEES MEER OVER

EVA OP INSTAGRAM