Close

Tien tekenen van een toxic work environment

21 juni 2020 08:06 / Carriere
M Moet je weer naar kantoor, maar was je liever nog maanden vanuit huis blijven werken? Iedereen heeft het weleens: opkijken tegen maandagen, met frisse tegenzin in de auto stappen en je collega's ontwijken tot je een – of twee – koppen koffie hebt weggewerkt. Maar kom je elke dag uitgeput thuis van je werk, of ben je constant gestrest, dan is er misschien meer aan de hand.

Een toxic work environment, of zoals arbeidspsycholoog Bas van Ommeren het in goed Nederlands noemt: een giftige werkplek, kan een enorme impact hebben op werknemers. Slapeloosheid, piekeren, zelfs een burn-out kan een gevolg zijn van regelmatig je grenzen (laten) overschrijden. En het blijft niet alleen bij je werk, volgens van Ommeren heeft een negatieve sfeer op je werkplek zelfs invloed op je privéleven.

Zo'n giftige werkplek is soms lastig te spotten, als je de belangrijkste kenmerken niet kent. Daarom zet Van Ommeren tien herkenningsmomenten van een giftige werksituatie voor ons op een rij.

1. Slechte communicatie

Een van de eerste red flags die je tegenkomt, is slechte communicatie. Slechte communicatie kent heel veel vormen, zoals roddelen – daar komen we later op terug – en onduidelijkheid over taken. "Slechte communicatie is een dooddoener voor een goed, leerzaam werkleven", aldus van Ommeren. "Het zorgt voor frustratie, mensen slikken dingen weg omdat er geen ruimte lijkt te zijn voor een gesprek, en zorgt bovenal voor verwarring. Als je goed je werk wil uitvoeren, dan moet het duidelijk zijn wat je taken zijn en wat de mensen om je heen doen." Slechte communicatie staat gelijk aan een slechte basis, en daar hoort het niet mis te gaan.

2. Koude conflicten

"Je hebt twee soorten conflicten", legt Van Ommeren uit. "Er zijn hete en koude conflicten. Zie een heet conflict als een brand in een braambos: het is heel fel, hard en escaleert snel. Maar daarnaast is de brandstof ook snel op en dooft het vuur, want je hebt alle frustratie al geuit en alle problemen hardop benoemd. Een koud conflict is meer zoals een ijsberg, zo eentje waar alleen het topje van uitsteekt. Boten stranden erop, maar het echte probleem ligt onder water en is dus niet benaderbaar." Heb jij op je werk te maken met veel koude conflicten, dan is het waarschijnlijk een giftige omgeving.

'Slaaptekort is een goede graadmeter of je werk wel goed voor je is'

"Het enige wat je kan doen is dat enorme blok ijs proberen te ontdooien. Anders kom je niet tot de kern van het probleem." Alleen, benadrukt hij, is dat erg moeilijk om te doen. "Bij een koud conflict ontwijkt men elkaar, ze ontkennen dat er een probleem is. Alles gebeurt onder de tafel. En hoe benoem je iets wat niet hardop gezegd wordt? Hoe los je dat op?" Zo'n negatieve sfeer heeft een invloed op je gemoedstoestand, hoe gelukkig je bent op je werk, én uiteindelijk op je werkprestaties. Oppassen dus!

3. Oververmoeidheid

Een werkplek waar ze niet het beste met je voorhebben, kan een enorme aanslag op je nachtrust zijn. "Mensen die moe wakker worden, vermoeid naar hun werk gaan, uitgeput zijn aan het eind van de dag... Dat zijn geen gelukkige mensen," volgens Van Ommeren.

"Een slechte werkomgeving slurpt energie, want je moet je continu verweren tegen die negatieve omgeving. Idealiter kost je werk niet alleen energie, maar levert het ook energie op. Je werkt hard, maar krijgt positieve dingen als bevrediging, zelfbevestiging of groei terug. Kost het je alleen maar energie, en levert het niets op? Kijk dan eens kritisch naar je werkplek: is dit wel een goede omgeving voor mij? Voel ik mij hier wel op mijn plek?"

Volgens Van Ommeren is niet in slaap kunnen komen omdat je piekert ook een goede graadmeter om te bepalen of je werk nog wel goed voor je is. "Let goed op jezelf als je begint met piekeren: je belandt daarmee namelijk in een vicieuze cirkel. Je piekert, slaapt daardoor slecht, gaat nóg meer piekeren door je slaaptekort, en dat resulteert in – jawel – méér slaaptekort. Dat is niet goed voor je werkprestaties, noch voor je mentale gezondheid."

4. Overdosis verantwoordelijkheid

Als je een leuke baan hebt, ben je over het algemeen ook trots op het werk dat je doet, en doe je het met liefde, aandacht en plezier. Maar heb je collega's die hun taken verzaken, lui zijn of geen verantwoordelijkheid nemen? En merk je dat je zelf je verantwoordelijkheden gaat uitbreiden, omdat zij steken laten vallen? Ook dan is het tijd voor reflectie.

"Als je je werk mee naar huis neemt, taken van anderen overneemt omdat zij het niet uitvoeren of elke dag nét ietsje harder werkt om een achterstand in te halen die jij niet hebt veroorzaakt, is dat vaak een teken van een groot verantwoordelijkheidsgevoel," aldus Van Ommeren. "En daar maken collega's soms graag misbruik van. Zo veel werken in je eigen tijd, of je zorgen maken om problemen die anderen maken, doet iets met je. Zodra je je niet gewaardeerd voelt in je werk en het gevoel hebt dat je alles voor je collega's moet oplossen, zit je al in de gevarenzone."

Een enkele keer overwerken of een shift overnemen is natuurlijk geen probleem, maar het is belangrijk in de gaten te houden dat het niet uit de hand loopt.

5. Pestkoppen, roddelaars of kliekjes

Ook onder volwassenen komt het vaak genoeg voor: pestgedrag en een roddelcircuit waar je u tegen zegt. En bij sommige bedrijven loopt het wel erg uit de hand. Vallen jouw collega's stil als je erbij komt staan, of word je consequent buitengesloten van feestjes en borrels? Dan kan je twee dingen doen: de confrontatie aangaan, of op zoek gaan naar een betere werkomgeving.

'Als er iets dodelijk is voor intrinsieke motivatie, is het verlies van autonomie'

"Het is heel makkelijk om de 'zwakkeren' van een groep te misbruiken, want dat versterkt het groepsgevoel van de rest. Maar het is natuurlijk absoluut niet oké om je zo te gedragen." Een werkplek die een pestcultuur tolereert, is geen goede werkplek. Bespreekbaar maken dus, en als dat niets uithaalt: zo snel als mogelijk wegwezen. 

6. Geen intrinsieke motivatie meer

"Bij een leuke baan is je motivatie om te werken intrinsiek," vertelt Van Ommeren. "Je hebt een gevoel van vakmanschap, je hoort bij een groep mensen en – misschien wel de belangrijkste – je hebt een gevoel van autonomie. Je hebt de ruimte om zelf invulling te geven aan je baan en taak, want jij bent immers de expert. Het werken geeft je energie."

"Heb je die ruimte niet, moet je alles verantwoorden en minutieus opschrijven, dan is dat een teken van een giftige werkplek. Het geeft je het gevoel dat je werkgever je niet vertrouwt, en dat je niet goed bent in je baan. Als er iets dodelijk is voor intrinsieke motivatie, is het verlies van autonomie." Natuurlijk kan je ook werken met een extrinsieke motivatie, voor een bonus of een loonsverhoging bijvoorbeeld of en gevoel van status, maar die manier van werken is vaak niet duurzaam. "Dat levert je gewoonweg niet genoeg energie op om je werk te blijven doen."

7. Een burn-out

"Als je ergens wil werken, dan zijn er altijd leuke en minder leuke kanten aan het bedrijf en je baan," legt Van Ommeren uit. "En die minder leuke kanten neem je voor lief. Soms zijn de voordelen voor een bepaalde baan zó groot, dan mensen bereid zijn om hele grote nadelen, zoals een nare sfeer op werk of pesterijen, te accepteren. Je brein zorgt ervoor dat je dan, heel subtiel, de minder leuke dingen steeds onbelangrijker maakt, en de leuke dingen juist heel belangrijk. We vertellen onszelf dat, als we even doorbijten, het ons blijft lukken om die nare kanten van de baan te negeren."

Maar vervelende ervaringen, emoties en vermoeidheid laten zich niet zomaar wegstoppen. Ga je lang genoeg door, dan is de kans groot dat je te maken krijgt met een burn-out. "En dan kom je in één klap je grenzen tegen." Hoewel het een heftige uiting is van een slechte werksfeer, is het wel een indicator dat het niet goed voor je is om op deze plek verder te werken, en dat je misschien verder moet kijken.

8. Snelle wisseling van medewerkers

Een van de meest obvious tekenen van een giftige werkplek is de hoeveelheid medewerkers die hun biezen pakken. Sommige mensen hebben niet veel nodig om door te hebben dat de plek waar ze zijn, niet de plek is waar ze willen blijven, en vertrekken snel naar een ander bedrijf of organisatie. Dat betekent om de haverklap een afscheidsborrel en en niet aflatende toestroom van nieuwe collega's. Hou dat in de gaten, zeker als je nieuw bent bij een bedrijf.

'Iedereen wijst naar elkaar, want niemand wil het bokje zijn'

9. Onverantwoord leiderschap

Soms veroorzaken niet je collega's, maar juist je baas een toxic work environment. Een goede werkplek valt of staat bij goed leiderschap, en het gebrek daaraan is een duidelijk teken dat je ergens beter niet kan werken. "Er zijn bazen die zichzelf 'verbinden' met de successen van een bedrijf, maar niet met de problemen. Zij staan vooraan bij vrijmibo's en vieren het het hardst als er een goed kwartaal is gedraaid, maar bij problemen steken ze hun kop in het zand."

Een voorbeeld dat Van Ommeren noemt is het afschuiven van verantwoordelijkheden. "Gaat er iets mis, dan wijzen ze een schuldige aan, straffen die, en gaan op dezelfde voet voort. Leren van hun fouten zit daar niet bij. Op deze manier creëer je een cultuur waarin fouten taboe zijn om te bespreken, en dus niet opgelost worden. En de medewerkers? Die wijzen allemaal naar elkaar, want niemand wil het bokje zijn."

10. Let op je lichaam

"Het aller, aller, allerbelangrijkste wat je kan doen om erachter te komen dat je op een giftige werkplek werkt, is naar je lichaam luisteren." Van Ommeren wil dit benadrukken, want hij ziet vrijwel constant mensen voorbijkomen die fysieke klachten krijgen van hun slechte werkomgeving. "Ze hebben pijn in hun rug, buikpijn, last van krampen, et cetera. Je kan het zo gek niet bedenken of ze hebben er last van. En maar doorwerken! Ik pleit er echt voor dat mensen meer naar hun lichaam moeten luisteren, want dat heeft veel eerder door dat er iets niet in de haak is dan je hoofd. Daar moeten we meer vertrouwen in hebben."

Marije Roorda

LEES MEER OVER