Close

Ook géén kinderen krijgen, doe je samen: de anticonceptiekloof

01 juli 2020 12:07 / gelijkwaardigheid start vóór de wieg
V Van zwangerschap tot kraamtijd ligt nog altijd veel verantwoordelijkheid bij vrouwen. Dat mag in 2020 wel anders - met als startschot het aanvullend partnerverlof. Maar, er valt nog meer winst te behalen, vinden Bregje Feuth en Mirte Wibaut van Drs Mama. Deze week: anticonceptie.

Voor Drs Mama is 2020 het jaar van de partner: er ligt namelijk een enorme kans voor onze neus om meer gelijkwaardig ouderschap te bereiken. En dat heeft alles te maken met het aanvullend partnerverlof, dat vandaag ingaat. Partners kunnen vijf werkweken verlof opnemen, waarin ze géén salaris krijgen maar een uitkering krijgen via het UWV.

Maar voordat je de slingers ophangt en lekker achteroverleunt omdat het nu vanzelf wel goedkomt met die emancipatie, willen we toch nog even je aandacht vragen voor een aantal belangrijke aspecten rondom het (aanstaande) ouderschap, waarbij we nog heel wat meters kunnen – nee: moeten – maken.

Denk bijvoorbeeld aan anticonceptie. Weliswaar een stadium vóór het ouderschap en vooral bedoeld om ongepland ouderschap te voorkomen. Maar als het gaat over de verdeling van verantwoordelijkheden, geloven wij dat de toon hier wordt gezet.

De pil als troef voor seksuele vrijheid

Niets heeft vrouwenemancipatie zo'n enorme boost gegeven als de komst van de orale anticonceptie, oftewel de pil. Tot de jaren '60 stond een zwangerschap gelijk aan trouwen, en daarmee het inleveren van je baan en handelingsbekwaamheid. Dankzij de pil, sinds 1962 bij ons verkrijgbaar, kregen vrouwen controle over hun vruchtbaarheid. En daarmee kwam er ook meer seksuele vrijheid, gelijke kansen op een opleiding en werk én financiële onafhankelijkheid.

Gebrekkige voorlichting

Toch zit er ook een minder gelijkwaardige kant aan anticonceptie. Want wat de komst van de pil niet heeft opgelost, is dat de verantwoordelijkheid voor het niet zwanger worden nog steeds bij de vrouw ligt. Dat begint al met de voorlichting op school, waar de focus, behalve op heteroseks en penetratie, toch vooral op bescherming ligt. Tegen soa's natuurlijk, maar meisjes wordt ook indirect duidelijk gemaakt dat zij ervoor moeten zorgen dat ze niet zwanger worden. Maar omdat háár lichaam het kind draagt, betekent dat toch niet dat híj daar geen verantwoordelijkheid voor draagt?

Vrouwen dealen met de bijwerkingen, de kosten en de gevolgen

Dankzij het zwaarbevochten zelfbeschikkingsrecht op geboorteplanning is een 'ongelukje' minder waarschijnlijk. Maar wie blijft verantwoordelijk? Als vrouw hoef jij je toekomst niet meer te laten verknallen door een stukje 'onnodige nonchalance'. Want dat is vaak het beeld van de tienermoeder: een meisje dat een beetje dom of onhandig is geweest en daarom maar op de blaren moet zitten. Terwijl het tienervaders veel minder vaak wordt nagedragen dat ze 'onvoorzichtig' zijn geweest.

Daarmee is de toon gezet. Vrouwen voelen al jong dat het krijgen van een kind verstrekkende gevolgen heeft voor de rest van hun leven, waar dit voor jongens vaak een ver-van-hun-bed-show blijft. En dat is ook terug te zien in de cijfers: van alle mensen die anticonceptie gebruiken is 4 procent man, bijvoorbeeld door middel van een vasectomie, en 96 procent vrouw. 96 procent! Een enorme kloof om te overbruggen.

Want in de praktijk betekent dit dus dat vrouwen moeten dealen met de shit die niet zwanger worden met zich meebrengt. Niet alleen de verantwoordelijkheid, ook de bijwerkingen, de kosten en de gevolgen.

Hoofdpijn, somber en emotioneel

Die bijwerkingen van de pil zijn lange tijd afgedaan als ingebeeld of toegeschreven aan vrouwelijke hysterie (Grieks voor baarmoeder, geen grap). Maar die bijwerkingen zijn net zo echt als ze onwenselijk zijn. Denk aan hoofdpijn, een sombere of emotionele stemming en vocht vasthouden. Maar ook het risico op trombose wordt groter, en zo zijn er nog legio bijwerkingen afhankelijk van welke pil je slikt en hoe jouw lijf op die specifieke hormonen reageert. Mede daarom wordt er steeds vaker opgeroepen om meer onderzoek te doen naar mannelijke varianten van de pil. Dat is eerder al eens gedaan, maar die onderzoeken zijn gestaakt op grond van ethische bezwaren tegen de bijwerkingen van die mannenpil. Overigens exact dezelfde bijwerkingen die vrouwen al decennia ondervinden...

Niet zo heel gek dat er ook vrouwen zijn die daarom liever géén hormonen in hun lijf willen. Zij kunnen kiezen voor de koperspiraal, dat onder andere  zorgt voor een chronische steriele ontsteking van de baarmoeder waardoor een eitje niet kan innestelen. Heb je daar ook geen trek in, dan rest je geheelonthouding (ongezellig), sterilisatie (erg definitief), periodieke onthouding of, je raadt het al: het condoom. Die periodieke onthouding blijkt enorm in opkomst. Maar je kan je afvragen in hoeverre dit waterdicht is en - net als bij de pil en het condoom - ligt de verantwoordelijkheid hiervoor wéér bij de vrouw. 

Wablief?! 

Mijn vriend stopt hier met lezen om mij erop te wijzen dat hij die condooms koopt en omdoet, dus dat hij hier toch echt zijn verantwoordelijkheid neemt. Klopt, maar ik moet zeggen of het echt nodig is, en of het (‘ah, toe, weet je het zeker?’) niet zonder kan.  

We praten vaak pas over de verdeling als ‘t zaad bij het ei is gevoegd

Tja, als ik dagelijks de elasticiteit van mijn baarmoederhalsslijm checkte en mijn temperatuur nauwkeurig bijhield om dit vervolgens in een grafiek uit te zetten, dan zou ik misschien iets zinnigs kunnen zeggen over mijn vruchtbaarheid op dat moment. Want dat is precies waar die periodieke onthouding over gaat. Uit onderzoek blijkt dat met de juiste begeleiding - en dat is meer dan een app downloaden of je inlezen op internet - deze methode bijna net zo betrouwbaar is als de pil. Maar behalve dat het bijhouden van je vruchtbaarheidsparameters een dagtaak is, komt ook hier de verantwoordelijkheid weer om de hoek kijken. Je zult tijdens de daad - toch vaak een opwelling en niet een geplande actie in je agenda - naar je grafiek moeten grijpen, om naar je bedpartner te verantwoorden waarom je wel of geen condoom moet gebruiken.

Tikkie, jij bent

Een eenvoudige oplossing om de verantwoordelijkheid eerlijk te verdelen, is er niet. Maar je kan als man wel op een andere manier bijdragen aan de gezamenlijke wens tot anticonceptie. Door bijvoorbeeld mee te betalen aan de kosten. Milou Deelen stuurde haar bedpartners een Tikkie na de daad. Dat kan, maar zou niet nodig zijn als de kosten weer worden opgenomen in het basispakket. Dat was tot 2011 het geval, maar toen is-ie er uitgehaald omdat 'het voorkomen van ongewenste zwangerschappen volgens het kabinet behoort tot de eigen verantwoordelijkheid van burgers'. In de praktijk komt dit vooral neer op de vrouwelijke helft van de burgers… Best opvallend, dat iets waar de hele maatschappij bij is gebaat, volledig op de schouders van de mensen met een baarmoeder terecht komt.

Het is een privilege voor mannen om niet stil te hoeven staan bij anticonceptie omdat de gevolgen ervan niet op hen van toepassing zijn. Een vriendin van mij stelde haar partner het volgende voor: 'Draai het maar eens om. Stel dat jij als man het fysieke risico van het niet gebruiken van anticonceptie moet dragen. Dat jij als man een paar dagen per maand het risico loopt om tijdens de seks plotseling kaal te worden als je geen condoom gebruikt'. Hilariteit alom, maar het opende wel de deur tot een zinnig gesprek.

Het voelt vaak pas logisch om te praten over verdeling van taken en rollen, als het zaad eenmaal bij het ei is gevoegd, maar dat kan dus al veel eerder! Juist door in de fase van anticonceptie al te praten over het verschil in verantwoordelijkheid, stap je na de conceptie, niet als vanzelfsprekend in de stereotype rolverdeling.

Niet hetzelfde, wel gelijk

Mannen en vrouwen zijn niet hetzelfde, maar wel allebei nodig voor bevruchting. Zullen we dan ook afspreken dat ze elkaars gelijken zijn in het voorkomen daarvan? Wat betreft anticonceptie kan je als man bijdragen aan de kosten, je inzetten om de pil weer op te laten nemen in het basispakket en je voornemen dat jij de mannenpil - wanneer die er eindelijk komt - zal slikken en de bijwerkingen voor lief zal nemen. Of download ook de vruchtbaarheids-app, zodat je als puntje bij paaltje komt weet of je naar het condoom moet grijpen of niet.

Maar het belangrijkste is misschien wel het erkennen dat het net zo goed jouw pakkie-an is. Wees je ervan bewust dat de verdeling vaak ongelijkwaardig is en durf het daar ook over te hebben. Met je partner, maar ook met je vrienden, familie en in het openbaar. Want als we dat doen, en we maken ook niet-ouderschap vanaf het eerste moment een gezamenlijke verantwoordelijkheid, dan wordt de basis voor gelijkwaardig ouderschap al gelegd.

In het kader jong geleerd: laten we op school al beginnen met deze gesprekken over gedeelde verantwoordelijkheid. Of het nou om het voorkomen van een soa of een zwangerschap gaat. Door die gesprekken al eerder op het menu te zetten en te normaliseren, wordt de drempel hopelijk lager om ze te blijven voeren.

Wij zijn Drs Mama, twee artsen op missie om de geboortezorg te veranderen. Voor een goede en realistische voorbereiding op de bevalling is leren puffen en ontspannen niet meer afdoende. 70 procent van de stellen krijgt te maken met medische interventies en het is nalatig om aanstaande ouders daar niet op voor te bereiden.

Daarnaast vinden wij dat partners veel meer betrokken moeten worden rondom de geboorte en het ouderschap. Niet alleen tijdens de geboorte oefenen zij met hun steun een positief effect uit, ook daarna zorgt hun betrokkenheid voor meer gelijke kansen. Zo worden onder andere zorgtaken gelijkwaardiger verdeeld, hebben ook partners meer kans op een goede hechting met de baby, krijgen vrouwen betere kansen op de arbeidsmarkt en bevordert de aanwezigheid van partners de emotionele en intellectuele ontwikkeling van kinderen.

Om die reden geven wij (online) zwangerschapscursussen, en EHBO-cursussen voor beide ouders.

Bregje Feuth & Mirte Wibaut