Close

Samen bevallen is zoveel meer dan samen puffen

15 juli 2020 11:07 / Gelijkwaardigheid start vóór de WIEG
V Van zwangerschap tot kraamtijd ligt nog altijd veel verantwoordelijkheid bij vrouwen. Dat mag in 2020 wel anders - met als startschot het aanvullend partnerverlof. Maar, er valt nog meer winst te behalen, vinden Bregje Feuth en Mirte Wibaut van Drs Mama. Deze week: de geboorte.

We kennen het stereotiepe beeld allemaal: met een grote splash water breken je vliezen en al schreeuwend en puffend word je een bed in gehesen om – terwijl je partner bemoedigend meepuft – te persen totdat jullie baby ter wereld komt. In de praktijk zijn er natuurlijk duizend en één verschillende scenario’s van de geboorte en dat betekent dat jullie je nooit volledig kunnen voorbereiden op wat er komen gaat. Het verloop van je bevalling heb je namelijk niet in de hand, maar de beleving wel! En daarin is de rol van de partner cruciaal.

Meer dan alleen de navelstreng doorknippen

Daar waar de man vroeger nog op de gang een sigaar stond te roken, is de partner inmiddels meer betrokken bij de geboorte. Toch neemt niet iedereen de ruimte, die ze zouden kunnen nemen. Veel mannen hebben het gevoel dat ze niets van betekenis kunnen bijdragen. ‘Ik stond erbij en ik keek ernaar’, ‘de bevalling is verschrikkelijk, je kan niks doen, alleen kijken hoe je vrouw pijn lijdt’ of ‘ik mocht de navelstreng doorknippen en dat was alles wat ik kon doen’. Jammer, want jouw rol tijdens de bevalling is wel degelijk belangrijk. Een betrokken partner die continu steun biedt, zorgt ervoor dat een bevalling beter en naar meer tevredenheid verloopt. En daarmee wordt een stevig fundament gelegd voor gelijkwaardige betrokkenheid, óók in het ouderschap.

Liggen, benen wijd en persen maar

Reden we ruim 100 jaar geleden in de eerste personenauto’s, tegenwoordig zoeven we in elektrische bolides door het land. Wat een vooruitgang zullen we dan wel niet hebben geboekt rondom de geboorte! Helaas, niets is minder waar: tijdens de bevalling liggen we er nog precies zo bij als 100 jaar geleden. Letterlijk. Bij ongeveer 90 procent van alle bevallingen liggen vrouwen op hun rug. En dat terwijl elke hulpverlener weet dat een verticale houding de kans op problemen bij de ongeboren baby en de kans op een kunstverlossing zoals een keizersnede verkleint.

Zowel artsen en verloskundigen als zwangeren kunnen maar moeilijk loskomen van het beeld waar de vrouw, liggend op haar rug, haar benen wijd, verlost wordt van haar kind. We hebben het zo vaak op deze manier gezien, dat het zich in ons brein heeft genesteld als the way to go, dus dat doen we zelf dan ook maar. Voor artsen en verloskundigen is deze houding mogelijk makkelijker om de baby te monitoren of interventies te verrichten. Maar is dit voldoende reden om de voordelen massaal te negeren?

'10 tot 20 procent van de vrouwen ervaart haar bevalling als traumatisch'

Natuurlijk is het niet alleen kommer en kwel, want de medische wetenschap heeft ons ook enorm veel gebracht. De babysterfte is spectaculair gedaald dankzij alle moderne uitvindingen en mogelijkheden. Dat is keiharde data. Maar deze medische vooruitgang en focus op een goede uitkomst - een gezonde baby - heeft er wel toe geleid dat we de moeder een beetje zijn vergeten.

Ook dat zie je terug in de cijfers: 10 tot 20 procent van de vrouwen ervaart haar bevalling als traumatisch. Dat zijn 20.000 tot 30.000 vrouwen per jaar in Nederland. En in tegenstelling tot wat de meeste mensen denken, komt dit niet alleen door de fysieke last van een langdurige en pijnlijke bevalling, maar is vooral het gevoel van onveiligheid en niet worden gehoord traumatiserend.

Gelukkig komt daar nu steeds meer aandacht voor in de zorg. Het belang van realistische verwachtingen en goede communicatie met de hulpverlening wordt wetenschappelijk onderschreven. Langzamerhand wordt deze visie ook door zorgverleners en zwangere vrouwen omarmd. Maar als hierover wordt gesproken, vergeten we vrijwel altijd de rol van de partner. Terwijl daar een enorme kans ligt.

Korter bevallen (en met minder pijn)

Het is wetenschappelijk bewezen dat de geboorte beter verloopt en meer naar tevredenheid als vrouwen continu worden ondersteund. Concreter: de bevalling duurt korter, er is minder behoefte aan pijnbestrijding, de geboorte verloopt vaker natuurlijk en er zijn minder trauma’s nadien. En wat moet een partner doen om dit te bereiken? Heel simpel: er zijn. Liefdevol aanmoedigen. Bekrachtigen. Steunen. En opkomen voor de belangen van degene die het kind baart, zeker op de momenten dat zij dat zelf niet kan.

In mijn spreekkamer deelde een vrouw haar ervaring: “De weeën overspoelden me, ik wist me gewoon geen raad. Ik raakte in paniek, de verloskundige was weg en mijn man had geen idee. Het voelde alsof ik in een levensbedreigende situatie terecht was gekomen - en de enige persoon die me kon helpen was net zo in paniek.”

Een traumatische ervaring, ook voor haar man. Die had, slechts met zijn steun en aanwezigheid, de paniek kunnen keren en een trauma af kunnen wenden. Door er te zijn, door te begrijpen wat er speelt, door te bekrachtigen, te handelen en de regie terug te pakken. Zonder dat hij daarbij de verantwoordelijkheid van een goede afloop op zich had hoeven nemen. Daar is de verloskundige voor, die had hij terug kunnen roepen. Maar daarvoor had hij wel van tevoren de kans moeten krijgen zich op die rol voor te bereiden.

'Haar pijn was echt onhoudbaar, dus ik drukte op die rode knop'

Hoe het ook anders kan blijkt uit dit voorbeeld van Clarence, een deelnemer van de zwangerschapscursus van Drs Mama, die in het evaluatiegesprek vol trots vertelde dat hij zich helemaal in zijn kracht had gevoeld tijdens de bevalling en zich ontzettend nuttig had gemaakt.

Clarence: “Onder de douche gilde ze het uit. De weeën namen ontzettend toe en ik zag de wanhoop op het gezicht van mijn vrouw. Het ging veel te hard. Ik snapte dat dat waarschijnlijk door die weeën-pomp kwam die ze net hadden aangesloten. De arts-assistent zei dat dat juist de bedoeling was van die pomp, maar het was echt onhoudbaar, ik moest iets voor haar doen. Ik drukte op de rode knop om nog een keer te overleggen. Terwijl de arts naar de monitor keek zei ze: ‘Ok, zet die oxytocine maar een trapje naar beneden, dan kijken we even wat dat doet.’ Eindelijk, dat voelde goed. De rust keerde terug en een uurtje later mocht de oxytocine nog een trapje terug. Zie je wel, dacht ik bij mezelf.”

Dit is samen de geboorte beleven. Het is geen rocket science, maar een wezenlijk verschil maken door de vrouw die moet baren serieus te nemen en te steunen. De partner is de woordvoerder op het moment dat de aanstaande moeder niet meer voor haar eigen belangen kan opkomen en begrijpt het proces. Je hoeft geen opleiding te volgen tot verloskundige om de regie te nemen. Je kan meedenken op het niveau van je geliefde die moet baren, je probeert je in te leven en actie te ondernemen.

Om je zo betrokken op te stellen en mee te denken, moet je wel begrijpen wat er gebeurt. Dan is één keer meepuffen in een partnerles tijdens de zwangerschapscursus niet voldoende. Je wil je eigenlijk op precies dezelfde wijze voorbereiden als je vrouw. Dus dezelfde informatie krijgen op basis waarvan jullie dan samen gaan bedenken wat er nodig is om je veilig en gehoord te voelen. Op die manier deel je de verantwoordelijkheid gelijkwaardig, ook al zal jij niet degene zijn die het fysieke werk gaat leveren.

Magisch en mindblowing

Wie denkt dat het belang van een actieve rol van de partner tijdens de geboorte alleen ten gunste komt van degene die het fysieke werk doet, heeft het mis. Ook als partner word je ouder en dit is een magisch en mindblowing moment dat zorgt voor een grote transitie. Ineens ben je vader of moeder. Het maakt absoluut uit hoe jij deze overgang beleeft.

Geen rocket science, wel vioolmuziek

Een goede vriendin heeft drie keer een fantastische geboorte-ervaring gehad, drie keer was het intens, maar kort en met een tevreden gevoel achteraf. Maar voor de vader van diezelfde drie kinderen, waren de eerste twee geboortes traumatisch. Totaal overvallen door het natuurlijke geweld, terwijl hij geen houvast kon vinden in kennis over het proces en alleen maar de intensiteit kon beleven die hij, omdat het pijn betrof, vooral negatief associeerde.

Wat maakte de derde keer anders? Voor het eerst deden ze een cursus samen en ging het ook over zijn gevoelens, belangen en wensen tijdens de geboorte. De derde bevalling was net zo kort en intens, maar hij kon nu voelen dat zijn aanwezigheid verschil maakte. Hij kon nu ook zijn ruimte claimen en een actief onderdeel worden van de geboorte van zijn kind. Er waren continu korte momenten van oogcontact tussen de weeën door, zijn aanmoedigingen hadden positief effect, zij hing letterlijk aan hem voor steun.

Uiteindelijk hebben ze samen het kindje aangepakt en transformeerde hij daar op dat moment in de vader van zijn derde zoon. Nogmaals: geen rocket science, wel vioolmuziek.

Wij zijn Drs Mama, twee artsen op missie om de geboortezorg te veranderen. Voor een goede en realistische voorbereiding op de bevalling is leren puffen en ontspannen niet meer afdoende. 70 procent van de stellen krijgt te maken met medische interventies en het is nalatig om aanstaande ouders daar niet op voor te bereiden.

Daarnaast vinden wij dat partners veel meer betrokken moeten worden rondom de geboorte en het ouderschap. Niet alleen tijdens de geboorte oefenen zij met hun steun een positief effect uit, ook daarna zorgt hun betrokkenheid voor meer gelijke kansen. Zo worden onder andere zorgtaken gelijkwaardiger verdeeld, hebben ook partners meer kans op een goede hechting met de baby, krijgen vrouwen betere kansen op de arbeidsmarkt en bevordert de aanwezigheid van partners de emotionele en intellectuele ontwikkeling van kinderen.

Om die reden geven wij (online) zwangerschapscursussen, en EHBO-cursussen voor beide ouders.

Bregje Feuth & Mirte Wibaut