Close

Kleren maken de machtige vrouw

12 juli 2020 11:07 / Samenleving
V Van de pakken van bondskanselier Angela Merkel of de kitten heels van Theresa May tot het ‘schokkende’ Zara-jasje van Melania Trump: wat vrouwen aan de top dragen, ligt onder een vergrootglas. Waarom is dat zo? En hoe kun je je uiterlijk in je voordeel laten werken? “Vraag je altijd af: wat is de boodschap die je wilt uitstralen.”

Alles wat ze droeg, werd breed uitgemeten in de pers, terwijl niemand het over de saaie pakken van haar man had (op tan suit gate na dan). Michelle Obama schrijft in haar autobiografie Mijn verhaal dat ze zich daaraan stoorde: “Als ik flatjes droeg in plaats van hoge hakken, werd dat vermeld in het nieuws. Mijn kettingen, mijn ceinturen, mijn jasjes, mijn confectiejurken van J.Crew, mijn blijkbaar moedige keuze van wit voor een inauguratiejapon - alles leek een massa meningen en instantfeedback los te maken [...] Het leek wel alsof mijn kleren voor veel mensen belangrijker waren dan wat ik ook maar te zeggen had. […] Ik werd moedeloos van dit soort dingen, maar probeerde het toch te zien als een gelegenheid om te leren, om de macht te gebruiken die ik kon vinden in een situatie die ik nooit voor mezelf gekozen zou hebben.”

Sinds ze geen first lady meer is, is haar stijl veel gewaagder en gedurfder. Harper’s Bazaar was bijvoorbeeld lovend over dit blauwe glitterpak van designer Segio Hudson.

Sociale status  

Hoe vervelend Michelle Obama dit ook vond, verrassend is het niet. Al zolang als politici, koningen, keizers en farao’s zich in het openbaar vertonen, speelt het uiterlijk een rol. Want als je rijk bent of tot de elite behoort, wil je dat natuurlijk wel aan de hele wereld kenbaar maken. Volgens Donna Loveday, co-curator van de expositie Women Fashion Power (2014) in het Design Museum in Londen, is de manier van kleden altijd al een signaal van macht geweest. Mode suggereert autoriteit, morele waarden, rijkdom en sociale status.

Al in de Egyptische maatschappij liet het soort kleding zien tot welke klassenstelsel iemand behoorde en ook de bij Romeinen had elke sociale klasse zijn eigen kledingstijl. Toen die grenzen begonnen te vervagen, keerde de Romeinse elite zich tot sieraden om hun (hogere) sociale status te onderstrepen. Van Franse koninginnen, regerend over het land dat de haute couture heeft uitgevonden, werd zelfs verwacht dat zij toonaangevend waren voor de mode. Koningin Marie Antoinette en markiezin (en maîtresse van koning Lodewijk XV) Madame de Pompadour waren typische trendsetters van hun tijd. Hun looks werden gretig gekopieerd door de adel.

Trendsetters

Vrouwen in hoge posities onderscheiden zich dus van de rest van het volk met hun uiterlijk, en vormen een voorbeeldfunctie voor vrouwen lager op de ladder. Vallen ze in de smaak, dan worden looks gretig gekopieerd - met soms bizarre situaties tot gevolg. Zo vloog de Royal Blue wrap dress van het merk Issa London, die Kate Middelton droeg toen zij en prins William hun verloving aankondigden, uit de schappen. Saillant detail is het kleine modemerk de vraag naar de jurk totaal niet bleek aan te kunnen, aldus het blog Katemiddeltonstyle, en klapte.

Wat, en nog belangrijker, wíé vrouwen dragen, is daarom ontzettend belangrijk voor de modewereld. Royalty- en modejournalist Josine Droogendijk: “Koningin Máxima heeft veel invloed op de Nederlandse mode. Toen ze bij de inhuldiging een jurk droeg van modeontwerper Jan Taminiau, had hij het een jaar lang heel erg druk. Iedereen wilde een jurk van hem. Als vertegenwoordiger van Nederland is het heel mooi als je zo’n invloed hebt. Ik zou het dan ook heel tof vinden als zij eens iets van Viktor en Rolf zou dragen, van Iris van Herpen of Mart Visser, al is het maar één keer.”

De immens populaire jurk die Kate Middleton droeg tijdens het interview over de aankondiging van haar verloving met prins William.

Fashion faux pas

De keerzijde van die medaille is dat het publiek óók bijzonder kritisch kan zijn. Zo maakte bondskanselier Angela Merkel tijdens het Wagner-festival in Bayreuth in 2012 de kapitale fout een jurk te dragen die ze vier jaar eerder ook eens had gedragen. De schande! De jurk trok in de media bijna net zo veel aandacht als de uitvoering van Wagner zélf. Nog een leuk voorbeeld is politica Tracy Brabin, lid van de Engelse Labour partij, die begin dit jaar zorgde voor een relletje door een zwarte off shoulder jurk te dragen in de House of Commons. Haar schouders waren te zien - oh hemel! - en ze werd zelfs een ‘tart’ genoemd. Daarop besloot zij de jurk te veilen voor het goede doel. Hij bracht 20.000 pond op.

Wie we in dit verband niet onbesproken kunnen laten, is de ongekroonde koning van de relletjes: first lady Melania Trump. Wie herinnert zich niet het Zara-jasje met daarop de tekst: ‘I really don’t care, do you?’. Ze droeg de jas op weg naar een opvangcentrum voor kinderen van illegale immigranten die gescheiden waren van hun ouders na aankomst in de VS. Niemand begreep wat de bedoeling was van de jas. Was dit een sneer naar die arme kinderen? Een boodschap voor de linkse pers, die haar altijd bekritiseren? Een middelvinger naar Ivanka Trump, met wie ze in een machtsstrijd verwikkeld was?

'Als mens wil je soms ook gewoon lekker recalcitrant zijn'

We zullen het wellicht nooit te weten komen, maar dát het niet zomaar gebeurde, lijkt etiquette- en imagodeskundige Anne-Marie van Leggelo evident: “Met dames op dit niveau wordt niets aan het toeval wordt overgelaten. Ik denk dat Melania zich heel erg bewust is van alles wat ze doet. Ze is een intelligente vrouw die heel goed weet waarmee ze bezig is. Ze is niet gek. En als mens wil je soms ook gewoon lekker recalcitrant zijn, een soort statement maken of ophef creëren. Ze weet zelf ook wel dat dat dat haar geen windeieren legt, zeker in de VS.”

It’s all about context

Bewust of niet, vaak is van te voren niet in te schatten hoe een bepaalde look ‘valt’. Van Leggelo: “Sommige dames zijn van nature gezegend met een eigen smaak en stijl, zoals koningin Màxima. Ze is charmant en authentiek. Ze weet heel goed hoe ze overkomt en welk effect ze heeft op mensen. Zelfs als ze een vuilniszak aan zou trekken, heeft ze nog flair.”

Toch maakte ook onze koningin eens een grote, doch onbedoelde blunder. Van Leggelo: “Ze heeft een jasje met een soort kruisjes erop. Dat heeft ze in verschillende landen op verschillende gelegenheden gedragen. Prima. Toen ze dat jasje droeg tijdens een bezoek in Duitsland, ging het plotseling helemaal mis. Opeens werden die kruisjes aangezien voor hakenkruizen. Wat helemaal niet zo is, maar dat kan een bepaalde context dus doen. Daarom moet je als altijd per land kijken wat de heersende cultuur is, zodat je je kleuren en symbolen daarop kunt afstemmen. Neem schoenen met open tenen. Zakelijk gezien is dat al niet helemaal netjes, maar in het Midden-Oosten is het een schande als je die draagt. Dat soort dingen moet je weten.”

Melania Trump droeg op de inauguratiedag een ijsblauw pakje van Ralph Lauren. Amerikaanse media zagen hierin een verwijzing naar Jackie Kennedy, een van de grootste stijliconen uit de Amerikaanse geschiedenis, die op haar inauguratiedag ook een lichtblauw pakje droeg.

Vrouwelijke politici

Het zijn vooral vrouwen die zoveel kritiek over hun uiterlijk moeten verdragen. In 2018 schreef De Volkskrant over een onderzoek naar de manier waarop kranten over vrouwelijk politiek leiders schrijven. Daaruit bleek dat vrouwen minder op hun leiderschapskwaliteiten werden beoordeeld dan mannen. Mannen worden vaker afgerekend op hun politieke uitspraken, vrouwen op wat ze dragen.

Anne Stibbe concludeert in haar verhaal Vrouwen, hun uiterlijk en de politiek: “Hoewel het taalgebruik in kranten tegenwoordig genuanceerder is dan in 1916, worden vrouwelijke politici nog steeds afgerekend op hun gekleurde pakken (Merkel), pant suits (Clinton) of kitten heels (May). Honderd jaar nadat vrouwen het kiesrecht hebben bemachtigd, is het vaak nog steeds vanzelfsprekender om over hun uiterlijk te praten, dan over hun politieke uitspraken of competenties.”

'Het is vervelend als de inhoud van je boodschap wordt gekoppeld aan je uiterlijk'

In het artikel Waarom het tijd is dat vrouwen ook formeel aan de macht komen wordt uitgelegd dat we dat impliciete sterotype van de vrouw zelf in stand houden: “Bij vrouwen denk je aan verzorgend, emotioneel en uiterlijk (mooi) of vruchtbaarheid (moeder). Mannen moeten andersom juist rationeel, presterend en krachtig zijn. Die stereotypen zitten heel diep in onze hersenen geprent.”

Statement

Volgens Van Leggelo kun je dat vervelend vinden, maar kun je er maar beter rekening mee houden: “Met kleding kun je een statement maken. Voor machtige dames is hun imago, hun reputatie, uitermate belangrijk. We kunnen wel stellen dat altijd erg op hun uiterlijk wordt gelet. Daar kun je niet omheen. Dat kan vervelend zijn, zeker als je iets te vertellen of uit te dragen hebt. Dan is het vervelend als de inhoud van je boodschap wordt gekoppeld aan je uiterlijk. Helaas is dat nou eenmaal zo, dus daar moet je wel rekening mee houden.

Het is niet eerlijk dat mannen wat dat betreft minder onder de loep liggen, maar mensen zijn ook zeker niet blind voor het uiterlijk van mannen. Ook Obama heeft iemand die hem vertelt welk pak en welk horloge hij moet dragen. Over het uiterlijk van mannen zijn we minder kritisch, maar kleine dingen bij mannen maken ook een groot verschil. Een pak met een schoudervulling, een bepaald kapsel, dat zien we wel. De vrouwen kijken naar vrouwen, dat houden we soms ook een beetje in stand, wat dat betreft kunnen we wat minder kritisch zijn.”

Boodschap

Kortom, je kunt, als je uiterlijk dan toch zo belangrijk is, er dan maar beter voor zorgen dat het in je voordeel werkt. Droogendijk: “Als vrouw kun je daarin sturen. Die aandacht hoeft niet negatief te zijn. Met kleding kun je je boodschap onderstrepen. Als koningin Máxima een presentatie moet geven bij de Verenigde Naties en ze weet dat iemand als Bill Gates aanwezig is, draagt ze vaak rood: de kleur van power en kracht. Dat werkt sterk in haar voordeel. Op staatsbezoek draait het niet om haar, maar om haar man als staatshoofd. Dan draagt ze juist oud-roze, beige of zandkleur, kleuren die haar meer naar de achtergrond brengen. Als je maar op de juiste manier gebruik maakt van kleuren, stoffen en belijningen, kun je kleding in je voordeel laten werken. Koningin Màxima beheerst die kunst tot in de puntjes.”

Van Leggelo: “Belangrijk voor vrouwen in hoge posities is dat ze altijd voor ogen houden: waar ga ik naartoe, wat is het doel van wat ik moet uitstralen deze dag? Als je op stiletto’s door een kas gaat lopen, dan sla je de plank mis. Dus onthoud altijd: wat is je boodschap? Wat is je doel (van het project)?”

Our lady in powerful red.

Strategie

En dus kon ook Michelle Obama uiteindelijk niet om een weldoordachte strategie heen: “Ik werd geacht op te vallen zonder anderen in mijn schaduw te stellen, om in te passen maar niet weg te vallen. Ik wist ook dat ik als zwarte vrouw bekritiseerd zou worden als ik te opzichtig en te duur gekleed zou zijn, maar ook als ik me te informeel vertoonde. Daarom gooide ik alles door elkaar. Ik droeg een dure rok van Michael Kors met een T-shirt van Gap. Ik droeg de ene dag iets van Target en de volgende iets van Diane von Fürstenberg. Ik wilde de aandacht vestigen op Amerikaanse ontwerpers en hen prijzen, vooral zij die nog niet zo gevestigd waren, zelfs als dat af en toe ontwerpers van de oude garde frustreerde."

'Mensen met stijl rennen juist niet achter de modetrends aan'

En zo besteed je zomaar veel meer geld en aandacht aan je uiterlijk dan je het zelf eigenlijk waard vindt, schrijft ze: "Het uiterlijk regeerde zo’n beetje alles in de wereld van de politiek en ik hield hier bij elke outfit rekening mee. Dat kostte echter tijd, nadenken, en geld, meer geld dan ik ooit aan kleding had uitgegeven. Ook vereiste het zorgvuldig onderzoek door (styliste, red.) Meredith, vooral bij reizen naar het buitenland. Vaak was ze uren bezig uit te zoeken of we met de door ons gekozen ontwerpers, kleuren en stijlen voldoende rekening hielden met de mensen en landen die we bezochten. [...] Ik zuchtte weleens diep als ik zag dat Barack hetzelfde donkere pak uit zijn kast haalde en aan het werk ging zonder zelfs maar een kam door zijn haar te hoeven halen.”

Je eigen stijl

Wat als je, als vrouw met ambitie, je uiterlijk meer voor je wilt laten werken, zoals machtige vrouwen dat doen? Van Leggelo: “Mensen met stijl doen niet mee met de fashion, die passen hun stijl een beetje aan op het modebeeld, maar niet andersom. Ze rennen niet achter de laatste trends aan, dan heb je juist géén eigen stijl. Je stijl moet bij je leeftijd passen, bij je figuur en karakter.”

Daarnaast doet kleur een heleboel. De kleuren die je gezicht laten stralen, moet je laten terugkomen in je kleding. Daar kan een stylist (met kennis van de verschillende kleurtypes) bij helpen. Heb je eenmaal een stijl gevonden die bij je past, dan moet je er vooral niet meer aan tornen. Van Leggelo: “Iemand als Merkel draagt altijd pakken. Dat past perfect bij haar functie. Ze straalt daarmee betrouwbaarheid uit, een stukje degelijkheid. Mocht haar imago ooit veranderen, dan zou ze kunnen kijken: hoe kan ik dit in een nieuw jasje stoppen? Maar voor nu doet ze dat natuurlijk harstikke slim.”

Meer informatie over etiquettespecialist Anne-Marie van Leggelo vind je hier. Meer informatie over royaltydeskundige Josine Droogendijk vind je hier.

Franke van Hoeven

LEES MEER OVER