Close

Dit zegt het verdwijnen van sleepover movies over de filmindustrie

22 juli 2020 02:07 / Samenleving
M Mean girls, Clueless en She's is the man: het waren films die een generatie definieerden. Films voor vrouwen door vrouwen. Bustle noemt ze sleepover movies, omdat ze zich voor die gelegenheid het beste lenen. Megasuccesvol en toch worden ze niet meer zoveel geproduceerd als vroeger. Hoe komt dit en wat zegt dat over de filmindustrie?

In 1996 stelde Peggy Orenstein vast dat de filmindustrie het tienermeisje had ontdekt. Ze gebruikte populaire films zoals Harriet the Spy, Foxfire en Manny and Lo als voorbeeld. Het jaar ervoor was net Clueless uitkomen. Deze film over het leven van een verwend, rijk meisje uit Beverly Hills was een klap succes. En hoewel het onderwerp in de eerste instantie oppervlakkig leek, had de film onverwacht veel diepgang. En een sterke vrouwelijke hoofdrol. "In dit soort films hebben vrouwen de controle over hun eigen toekomst", schreef Orenstein. "Ze gaan over de relaties die vrouwen met hun vriendinnen hebben in plaats van met mannen."

Halverwege de jaren nul bereikten films over tienermeisjes hun hoogtepunt. Bring it on – een film over twee strijdende cheerleader teams – bracht een hele hoop geld in het laatje met vijf sequels. En wie is niet bekend met Mean girls: een instant klassieker en nog altijd de bron van vele memes. De spijkerbroeken hingen laag op de heupen en de handtassen waren klein, bejazzled en voorzien van chihuahua's. Kortom: een gouden tijd. Maar onze fascinatie ging dieper dan gemakkelijk entertainment volgens filmcriticus Anne Cohen. In haar column op Refinery29 die gaat over films uit deze tijd, legt zij uit wat ze zo speciaal maakte: "Ze legden onze angsten, dromen en ambities bloot zonder deze te veroordelen." Ook zijn ze geschreven voor vrouwen door vrouwen. Dana Getz noemt ze daarom sleepover movies in haar artikel op Bustle. "Ik keek deze films onder dekentjes met hele bergen junkfood op de bank tegen mijn vriendinnen aan geschurkt: een intieme ervaring."

En toen verdwenen ze

Het jaar 2010 brak aan, we trokken onze broeken op en miniatuurhondjes waren alleen nog voor types zoals Paris Hilton. En het was over en uit met de sleepover movies. Maar waarom verdwenen deze zeer populaire films? Volgens Martha Lauzen, die vrouwen op televisie en in film onderzoekt aan de universiteit van San Diego, zou dit kunnen komen doordat het aantal vrouwelijke filmproducenten stagneerde na een opleving in de jaren nul. Waar het aantal vrouwelijke producten van de top 250 films in 2000 rond de 14% lag, zakte dit aantal naar slechts 10% in 2016. "Ondanks een steeds grote bewustwording van een ongelijke verhouding tussen mannen en vrouwen in Hollywood, laten de cijfers zien hoe langzaam sociale verandering wordt doorgevoerd", stelt Lauzen in Bustle.

Het is overigens niet zo dat dit soort films helemaal verdwenen zijn. Grote titels zoals Twilight en The Hunger Games gaan ook over jonge vrouwen, maar zijn meer gefocust op actie en bovennatuurlijke elementen. Christina Hodel,een filmproducent en professor aan Bridgewater State University, vertelt in Bustle dat "veel films tegenwoordig gebaseerd zijn op young adult novels, omdat Hollywood weet dat deze verhalen populair zijn en ook gewaardeerd worden door een ouder publiek."

Voeg hier de val van de Blockbuster en de opkomst van YouTube aan toe, en je hebt een goede verklaring voor het verdwijnen van sleepover movies. Volgens een onderzoek van de Mediamonitor in 2018 steeg alleen al het aantal Nederlandse YouTube gebruikers van een half miljoen naar 2,2 miljoen. De grootste groep gebruikers is tussen de 15 en 19 jaar oud. YouTube biedt snel vermaak via korte video's, terwijl je bij een film toch gauw twee uur van je tijd moet investeren. Dit geldt natuurlijk niet voor alle jongeren, maar het zou een goede verklaring kunnen zijn waarom films bij deze groep minder populair zijn geworden en de filmindustrie zich dus ook minder vaak specifiek tot hen richt.

Vrouwen in de filmindustrie 

Nou is het niet zo dat films over tienermeisjes compleet verdwenen zijn. Denk bijvoorbeeld aan Greta Gerwig's Lady bird, die gaat over verstoorde relaties tussen moeders en dochters. Of aan Bo Burnham's The hate you give: een complexe film over politiegeweld. Hoewel deze films goed ontvangen zijn, blijken ze lang niet zo succesvol als hun voorgangers. In Nederland ontwikkelde het op tieners gerichte genre zich aan de late kant. In 2008 bracht Nicole van Kilsdonk haar verfilming van Hoe overleef ik mezelf uit, geschreven door Francine Oomen. Rond deze tijd werden ook de alom bekende boeken van Carry Slee verfilmd. Hierna bleef het lange tijd stil tot Misfit de Film en 100% Coco uitkwamen in 2017.

Geen vetpot dus, maar het is wel een stuk beter gesteld met vrouwen in de Nederlandse ten opzichte van de Amerikaanse filmindustrie. Volgens cijfers van het Filmfonds uit 2017 blijken vrouwen op vrijwel gelijke hoogte te zijn met hun mannelijke collega's. Maar liefst 41% van de actieve regisseurs is vrouw en bij de producenten is dit 37%. Nederlandse filmmaakster Nanouk Leopold oppert in AD dat hoge percentage producenten zou kunnen komen doordat er relatief veel vrouwen aan het roer zitten bij filmfestivals in de Nederlandse filmwereld. Vrouwen zijn wellicht eerder geneigd om films gemaakt voor en door andere vrouwen te kiezen. "Dat maakt denk ik wel een verschil voor de keuzes van de verhalen die verfilmd worden. Op buitenlandse festivals hebben vooral mannen het voor het zeggen, waardoor er relatief minder films van vrouwen in de grote competities opduiken."

Beterschap?

Gelukkig is het inmiddels ook iets beter gesteld met vrouwen in de Amerikaanse filmindustrie. In 2019 bereikte het aantal vrouwelijke producenten een hoogtepunt met aandeel van 19%. Of deze piek doorgaat zetten is momenteel erg onzeker door de onvoorspelbare impact van het coronavirus op de filmindustrie. En het is natuurlijk ook niet met zekerheid gezegd dat vrouwen alleen maar films maken over de vrouwelijke beleving of zich specifiek op tieners willen richten. In die zin is een terugkeer van de sleepover movie niet zeker gesteld met een grote vrouwelijke vertegenwoordiging in Hollywood.

'Een grote groep mensen wil jonge vrouwen niet over hun seksualiteit horen praten'

Maar Getz is wel degelijk positief gesteld zo blijkt uit haar artikel op Bustle. "Ik zie deze films graag als bewijs van de kracht die uit het doorzettingsvermogen van vrouwen komt. Stuk voor stuk waren ze namelijk moeilijk om te produceren. Zo kreeg Amy Heckerling te horen dat ze meer aandacht aan de mannelijke karakters in Clueless moest besteden, ondanks dat de film gemaakt is uit het oogpunt van Cher. En heeft Jessica Bending het megasuccesvolle Bring it on maar liefst 28(!) keer moeten pitchen." Kirsten Smith, een van de schrijfsters van 10 things I hate about you, vertelt aan Bustle hoe moeilijk het is om haar veelal mannelijke collega's zo ver te krijgen om tieners grappen over seks en piemels te laten maken. "Er is nog steeds een grote groep mensen die niet willen dat jonge vrouwen plat praten of de baas zijn over hun eigen seksualiteit." Toch blijkt uit hun ongekende populariteit dat een groot deel van de wereld deze films wél graag wil zien. Hopelijk komen er dus snel een heleboel meer van dit soort films: wij hebben de popcorn en tissues in ieder geval alvast klaar staan.

Frederique Rote

LEES MEER OVER