Close

Vriendschap tussen mannen en vrouwen: 'Je moet af en toe peilen hoe de ander erin staat'

30 juli 2020 04:07 / Persoonlijk
H Het is een eeuwenoude vraag: kunnen mannen en vrouwen wel goed bevriend zijn? Redacteur Marije Roorda gaat op onderzoek uit, en legt haar eigen ervaringen voor aan hoogleraar sociologie Beate Volker.

Sinds we thuiswerken, merk ik zelf dat ik behoefte heb aan routine om de dag door te komen. Half slaperig en in mijn pyjama een online redactievergadering aanklikken, is niet bevorderlijk voor mijn werkdag, dus dat probeer ik dan ook te allen tijde te vermijden. Mijn oplossing? Elke ochtend een uur wandelen, gewoon bij mij in de buurt. Maar alleen wandelen is ook zo alleen, en na wat contact met vrienden uit de buurt was het besloten: een vriend van mij leek het wel gezellig om elke dag mee te lopen. En zo geschiedde, al sinds maart lopen we elke dag samen een rondje.

Pas toen de terrassen weer opengingen en de vriendengroep weer wat vaker bij elkaar durfde te komen - de coronamaatregelen werden immers een beetje versoepeld - sloop de eerste ongemakkelijkheid erin. Want waarom zagen wij elkaar eigenlijk elke dag, vroegen onze vrienden ons? Speelde er soms iets tussen mij en hem? Dingen die eerder niet relevant leken, werden nu veelvuldig besproken, en iedereen had wel een mening. Gek eigenlijk, want eerst voelde onze vriendschap gewoon vanzelfsprekend. Maar is het dat eigenlijk wel?

Sekse als scheidslijn

Beate Volker werkt aan de Universiteit Utrecht als hoogleraar, en vindt het een interessant vraagstuk. "In de sociologie kijken we naar hoe netwerken en vriendschappen zijn samengesteld", vertelt ze. "Daarbij letten we op een aantal kenmerken: leeftijd, opleiding, sekse en etniciteit. Zet je al die demografische kenmerken op een rijtje, dan zie je dat het eigenlijk scheidslijnen zijn in netwerken. Netwerken zijn verbazingwekkend homogeen samengesteld."

Van al die kenmerken is sekse nog het minst belangrijk, zegt Volker. Maar dat neemt niet weg dat het alsnog veel minder vaak voorkomt. "Daar zijn eigenlijk twee verklaringen voor," legt ze uit. "De eerste is psychologisch. Mensen hebben de neiging om een relatie aan te gaan met gelijken. We zijn vooral bevriend met mensen die ongeveer even oud zijn, en dezelfde achtergrond hebben, en dus ook dezelfde sekse hebben. Dat praat makkelijker, er zijn sneller aanknopingspunten en je reageert op dezelfde manier. Dat maakt een relatie heel makkelijk en belonend, én het zorgt voor bevestiging."

'Hoe ouder je wordt, hoe homogener je vriendengroep'

De tweede reden heeft te maken met hoe onze samenleving in elkaar zit. "Die is namelijk enigszins verkokerd. In je dagelijkse leven kom je weinig mensen buiten je homogene groep tegen. Dat is heel gek eigenlijk: op de basisschool is je omgeving nog relatief divers, maar als je naar de universiteit gaat is dat al veel minder."

Vragen krijg je sowieso

Dat komt ook wel overeen met hoe mijn vriendengroep in elkaar steekt, vertel ik haar. Hoewel het een mix van mannen en vrouwen is, zijn we voornamelijk van dezelfde leeftijd, etnische achtergrond en delen we dezelfde studie. Op geslacht letten we niet veel: onze vriendengroep bestaat voornamelijk uit jongens die veel met elkaar omgaan en meisjes die met elkaar omgaan, maar we zijn ook vaak met z'n allen. Toch spelen de andere factoren blijkbaar wél een grote rol. "Het komt ook echt wel voor dat mannen en vrouwen goed bevriend kunnen raken," reageert Volker. "Ontmoetingsplekken zoals de universiteit of cafés zijn tegenwoordig nauwelijks sekse gesegregeerd en je komt elkaar altijd tegen. Maar als mannen en vrouwen eenmaal goed bevriend zijn, dan krijgen zij weer te maken met een heel ander fenomeen dat de vriendschap kan bemoeilijken."

'Je wordt voortdurend geconfronteerd met vragen van buitenaf'

Ze doelt op iets wat ik in het begin al noemde: de opmerkingen van buitenaf. "Als je als heterovrouw een goede mannelijke vriend krijgt en je spreekt daarmee af, in een restaurant of zoiets, dan reageert je omgeving daar onmiddellijk op," zegt Volker. "Ze beschouwen je direct als een stel. En omdat je voortdurend geconfronteerd wordt met de vraag 'wat zijn jullie nou precies?', ga je daar meer over nadenken en ontstaat er spanning. De relatie wordt enigszins minder stabiel én minder vanzelfsprekend."

Nou hebben die vriend van mij en ik alle twee geen relatie, wat zulke vragen aan kan jakkeren, maar mét partner ontkom je ook niet aan vervelende opmerkingen. Alleen komen ze volgens Volker in plaats van vanuit je vrienden vanuit je partner zelf. "Die gaat er wat van zeggen: waarom ga je niet met mij, maar wel met haar op stap? Zeker als je met z'n tweeën afspreekt, want dan kan er wantrouwen ontstaan zonder dat er ooit reden voor is geweest. Dat zet die relatie onder druk, waardoor het makkelijker stuk loopt."

'Een vriendschap is dé plek waar je wil zijn hoe je bent'

En natuurlijk kunnen gevoelens de vriendschap ook beïnvloeden en bemoeilijken, hoe vervelend ook. Iedereen kent wel iemand die verliefd is, was of lijkt op zijn of haar 'beste' vriend, en het lijkt haast een onvermijdelijk probleem van zo'n vriendschap. Maar, legt Volker uit, zo onvermijdelijk is het helemaal niet. "Als je je vriendschap stabiel wil houden, dan moet je af en toe bij elkaar peilen hoe de ander erin staat."

Zodra er iets van spanning rondzingt, zegt ze, moet je even aan de bel trekken. "Een vriendschap is dé plek waar je wil zijn hoe je bent, waar je niet hoeft na te denken over of onderwerpen wel of niet bespreekbaar zijn. Dus praat met elkaar, hou een vinger aan de pols, en dan kan er een mooie, langdurige vriendschap ontstaan."

Zelf heb ik die spanning nooit gevoeld, maar om eerlijk te zijn heb ik het ook niet gevraagd. Misschien ook een beetje om het antwoord te ontwijken: ik vind onze vriendschap prettig zoals-ie is en zou het jammer vinden als gevoelens roet in het eten gooien. Dan verandert er toch iets in de dynamiek, en daar zit ik niet op te wachten. Maar goed, bewust je ogen ervoor sluiten is ook niet erg aardig, mocht er wel iets zitten.

Duidelijkheid werkt het beste

Als ik aangeef het een ongemakkelijk idee te vinden, zo'n gesprek voeren met een vriend van mij, moet ze lachen. Je loopt toch het risico iets te horen wat je niet wil horen, zeg ik tegen haar, en als het kan ontwijk ik dat graag. Ik denk dan al snel dat, zolang hij het niet zegt, ik me er niet mee bezig hoef te houden, ook al zou ik het natuurlijk eigenlijk geen probleem moeten vinden om het te bespreken. We zijn immers vrienden, toch?

"Je kan het ook spannend houden, maar dan speelt het toch wel," zegt ze. "Wees eerlijk tegen jezelf en tegen elkaar, want je wil niet dat je de ander per ongeluk expres aan het lijntje houdt omdat jij het niet durft aan te kaarten. Je bent niet voor niets vrienden, dus er zou ruimte moeten zijn in jullie vriendschap om het hier over te hebben. Dit is de enige manier om zo'n vriendschap te onderhouden: duidelijkheid. En daar krijg je een mooie, leerzame relatie voor terug."

Marije Roorda