Close

Er bestaat zoiets als té schoon en onze huid lijdt eronder

04 augustus 2020 03:08 / Gezondheid
Lena Dunham in 'Girls'
Lena Dunham in 'Girls'
W We scrubben, smeren en scheren er met z'n allen gretig op los, maar is dat wel goed voor onze huid? Niet echt volgens James Hamblin, de auteur van 'Clean: the new science of skin'. Journalist Brooke Jarvis las Hamblin's boek en dook zelf ook nog even in de geschiedenis van zeep. En wat ze daar ontdekte, zet je wereld op z'n kop.

Vrijwel iedere vrouw kent het wel: je staat onder de douche en besluit dat het weer eens broodnodig is om alle shampoo's, scrubs en honderd andere producten op te ruimen. Bij het uitpluizen van alle flessen blijkt je vent welgeteld één shampoo te hebben – de 2-in-1 variant is tenslotte wel zo efficiënt – terwijl jij trotse eigenaar bent van de rest. Maar hebben wij al deze producten wel nodig? Of is deze verzameling het resultaat van slimme marketing? Als het aan Hamblin ligt, betreft het die laatste optie. En dat is meteen waarom hij stopte met douchen. Hij heeft hier een goede reden voor, maar voordat we daar aan toekomen, duiken we eerst in de rijke en ietwat bizarre geschiedenis van zeep.

Soapopera

Door toedoen van het coronavirus nam de interesse in zeep de laatste maanden exponentieel toe. Hiervoor bleef het lange tijd onder de radar en toch hebben de meesten van ons te maken gehad met de alomvattende wereld van zeep. Neem bijvoorbeeld de langst lopende soap die ooit het levenslicht zag: As the world turns. Van 1933 tot 2010 hield deze soap menig tv-aanbidder in z'n greep, maar je zou het programma niet snel aan zeepgigant Procter & Gamble (P&G) linken. Toch zien mensen dit bedrijf als de uitvinder van moderne reclame in Amerika en dus overal. Grote huishoud- en zeepmerken produceerde dit soort tv-programma's om hun producten te promoten, maar bleven hier lang nadat dit initiële doel vervuld was mee doorgaan. Zo is P&G tot het bittere eind eigenaar gebleven van As the world turns. En hoewel de programma's gaandeweg weinig meer met zeep te maken hadden, is de naam nog altijd een dead giveaway naar waar ze vandaan komen: soapopera. "Het is goed mogelijk dat je dit soort programma's keek zonder te weten dat ze ook maar iets te maken hadden met een zeepbedrijf, net als ik", stelt Jarvis.

 

Het is sowieso best opvallend dat er tegenwoordig zoveel soorten zeep zijn, want zo'n 100 jaar geleden was het helemaal niet zo normaal om je regelmatig te wassen. Er bestond wel zoiets als zeep, maar dat leek meer op wasmiddel bedoeld voor kleding. "In Amerika werd zeep voor de huid pas populair na de negentiende eeuw, toen mensen een manier zochten om geld te verdienen met de grote hoeveelheden dierlijk vet afkomstig uit de vleesindustrie. Ondernemers voegde er potas, een soort oplosbaar zout, aan toe en maakte zo zeep. Vervolgens moest er alleen nog vraag gecreëerd worden", legt Jarvis uit in The New Yorker. In Europa begonnen wij ons overigens ook pas in de negentiende eeuw brandschoon te poetsen. William Procter en James Gamble zagen een gouden toekomst voor het product, en wisten het te in grote hoeveelheden aan de man (en vrouw) te brengen. Door slim te zijn en in te spelen op de wens van mensen om er goed uit te zien en schoon te zijn. It payed off, want vandaag de dag is er sprake van een ware miljardenindustrie.

Te veel zeep

Naast het gebruik van soapopera's om zeep te promoten, gebruikten bedrijven als P&G ook nog andere slinkse manieren om vraag te creëren. Zo weet Hamblin te vertellen dat de term 'antibacterieel' begon als een marketingtruc en dat juist deze producten vaak onveiliger waren dan 'normale' zeep doordat ze zo synthetisch waren. Ook brachten deze bedrijven het idee in de wereld dat één soort zeep niet genoeg was. Zo heb je bijvoorbeeld andere producten nodig zoals conditioner om het uitdrogende effect van zeep tegen te gaan. "Hamblin stelt dat 1975 het jaar was waarin de industrie een product op de markt bracht dat helemaal niet meer deed waar het ooit voor was bedoeld. Met de komst van Dove kwam er een zeep bij die nog minder goed schoonmaakte door de toevoeging van een moisturizer", legt Jarvis uit.

'Onze huid is geen barrière, maar een complex en divers ecosysteem'

Na deze informatie besloot Hamblin te stoppen met douchen – hij spoelt zich alleen soms nog af – bij wijze van een experiment. Zeep, zo stelt hij, stript ons niet alleen van natuurlijk oliën, maar ook van de vele micro-organismen die op onze huid wonen. “Hamblin kreeg een nieuw perspectief van de manier waarop onze huid werkt: niet als een barrière die spic en span hoort te zijn, maar als een complex en divers ecosysteem”, zo legt Jarvis uit. “In zijn boek probeert Hamblin de vraag te beantwoorden wat het precies betekent om schoon te zijn.” Even voor de goede orde, zowel Hamblin als Jarvis benadrukken dat het niet hun bedoeling is mensen te ontmoedigen met het wassen van hun handen. Doe dat alsjeblieft nog wel. Twintig seconden lang. 

Nieuw idee van schoon 

Naast zijn argwaan richting de talloze soorten zeep stelt Hamblin onze obsessieve relatie met hygiëne ter discussie. Hij interviewt experts in immunologie en microbiologie voor zijn boek die uitleggen dat ons probleem met hygiëne zich omgekeerd heeft: waar wij eerst te vies waren, zijn wij nu té schoon. Deze experts willen graag dat wij hygiëne gaan zien als een deel van onze gezondheid, in plaats van als het equivalent van steriel en schoon. "Wij hebben met al onze zeep, ontsmettingsmiddelen en antibiotica en alle tijd die we binnen spenderen, in plaats van buiten te zijn met viezigheid en dieren, een nieuw probleem voor ons immuunsysteem gecreëerd. Daardoor komen we niet meer in contact met triggers voor onze gezondheid en reageren veel heftiger op zulke prikkels", vat Jarvis samen.

Zeep is maar één van de boosdoeners die bijdraagt aan de gezondheid van onze huid. Antibiotica en onze obsessieve relatie met hygiëne spelen een nog veel grotere rol. Toch is Hamblin blij nu hij in ieder geval één factor heeft uitgeschakeld, zo stelt hij in zijn boek. En geloof het of niet: zelfs zijn vriendin is ondertussen fan.

Ben je geïnteresseerd in het hele artikel van The New Yorker of wil graag Hamblin's boek lezen? Klik dan hier voor het artikel en hier voor het boek.

Frederique Rote

LEES MEER OVER