Close

Feminist Shere Hite, het onverwachte idool van mijn oma

19 september 2020 03:09 / Persoonlijk
I In dezelfde week dat redacteur Stella Aalderink afscheid nam van haar oma Janny, verloor de wereld sekspionier Shere Hite. Dat haar bescheiden oma een fan was de beroemde feministe, ontdekte Stella – helaas – pas na haar dood.

Afgelopen week is Shere Hite op 77-jarige leeftijd overleden. In diezelfde week heb ik de kist van mijn 87-jarige oma Janny samen met haar vijf andere kleinkinderen naar haar graf in Vriezenveen gedragen. Het graf waar mijn opa Henk al lag, de man die mijn oma een kleine dertig jaar geleden verloor. Mijn oma accepteerde haar bestaan als weduwe en ligt nu naast de enige man uit haar leven. Een versmolten geschiedenis van de wieg tot aan het graf: toen Janny Roosien werd geboren lag ze in de wieg waar baby Henk Aalderink net uit was gegroeid. Destijds hadden ze uit praktische overweging in dorpjes als Vriezenveen blijkbaar veel babyspullen in roulatie. Van de ene gezamenlijke rustplaats naar de andere, een bijzondere parallel.

Mijn oma, die dus tien jaar ouder is geworden dan Hite, bleek, zo hoorde ik jammer genoeg pas na haar dood, fan te zijn van de selfproclaimed ‘eerste feministische seksonderzoeker’. Een gevalletje: had ik het geweten, dan waren we niet uitgepraat geraakt. Ik had met mijn oma best, op gepaste wijze, willen praten over het vrouwelijk genot, met een kopje thee en een reepje Merci erbij, oma’s lievelingschocola.

Er was nog veel te winnen in de emancipatie, met name tussen de lakens

Shere Hite was een van de vrouwelijke auteurs die werd behandeld in mijn oma’s VIDO groep, een groep voor Vrouwen In De Overgang. Met het niet heel sprankelende, maar juist daarom aandoenlijke credo ‘Niet alleen in de hoek, maar samen in een groep’ werden vrouwen gemotiveerd om te spreken met lotgenoten. Naast dat de menopause-ervaringsdeskundigen praatten over hun ongemakken, haakten ze ook aan op destijds vernieuwende feministische retoriek over het belang van clitorale orgasmes. Zo bladerde mijn oma’s delegatie van de VIDO door het werk van Hite.

Hite borduurde, om in grootmoeders termen te blijven, voort op biologische seksstudies, onder andere van het revolutionaire duo Masters en Johnson. Hite vond dat er in de jaren '70 nog veel te winnen viel voor de vrouwenempancipatie, met name tussen de lakens. Daarom schreef de Amerikaan met Duitse roots in 1976 The Hite Report. Daarvoor interviewde ze duizenden Amerikaanse vrouwen over hun seksleven. 70 procent gaf aan nog nooit een vaginaal orgasme te hebben gehad. En het gerucht gaat dat Hite geloofde dat een groot deel van de 30 procent lucky ladies niet naar waarheid had geantwoord. Onderhand weet iedereen die seksuoloog Ellen Laan volgt (en als je dat nog niet doet: zeker even doen), dat de clitoris een relatief groot seksorgaan is dat zich ook voor een deel binnen de vulva bevindt. Maar destijds was het werk van Hite over de mythe van het vaginale orgasme revolutionair.

Het clitoraal orgasme was geen onderwerp voor aan de keukentafel

Mijn vader vertelde dat rond 1980 het boek van Hite een tijd een nonchalante doch prominente plek kreeg op de keukentafel van zijn ouderlijk huis. Hij gokt dat het mijn oma’s bedoeling was dat haar drie puberzoons er ook even in gingen lezen. Een onderwerp als seksualiteit werd in dit Twentse gezin nooit besproken. Het clitorale orgasme was zeker geen gesprek voor aan hun keukentafel. Maar het boek lag er wel. “Voor een jongen in ontwikkeling interessant” reflecteert mijn vader op zijn toen 17-jarige zelf, die met rode oortjes een blik waagde in het prikkelende, feministische werk van Hite.

Het lag niet bepaald in de lijn der verwachting die mijn vader had van zijn moeder, zo’n feministisch seksboek. Mijn oma werkte jaren op de ondergoedafdeling in de textielfabriek, maar stopte daar meteen mee toen ze met mijn opa trouwde. Ook later bleef ze het een vanzelfsprekendheid vinden dat de man de kostwinner was. Zelf had ze de Huishoudschool gedaan. Als gediplomeerde huisvrouw met kinderen viel werk ‘logischerwijs’ niet meer te combineren.

Ze las dus wel over Hite’s ‘sexual slavery’, hoe de vrouw zich (vaak onbewust) nederig opstelt tussen de lakens. Maar ze had niet het idee dat ze in andere facetten van het leven aan haar man gehoorzaamde, of had daar in ieder geval geen problemen mee. Zo zie je maar. Seksuele emancipatie kan dus best parallel lopen aan het accepteren van de maatschappelijke conventies over ‘de zorgzame vrouw’ en ‘de werkende man’.

En het bleef bij het boek. Ook ik heb met mijn oma nooit over seksualiteit noch feminisme gesproken. Als je zelf een dierbare hebt verloren weet je hoe dat gaat, het ophalen van herinneringen achteraf. Na het overlijden van mijn oma, hoorde ik voor het eerst aan de keukentafel van mijn ouderlijk huis, over de VIDO van mijn vader’s moeder. Dat oma als stille hint een feministisch sekseducatief boek open en bloot liet liggen, het was voor mij volkomen nieuwe informatie.

Oma praatte veel over koetjes en kalfjes, maar zeker niet over feministische thema’s. Tijdens haar begrafenis sprak een dominee over de Twentse manier van geloofsovertuiging. “Je draagt het niet erg naar buiten, maar je internaliseert het”. De beste man had het over het omarmen van Jezus et cetera, en zeker niet over het vrouwelijk genot. Maar ik denk dat ik wel herken wat hij over mijn oma zei. Ze was niet het type dat op de barricades stond, laat staan tegen kleinkinderen preekte over haar gedachtegoed.

'Het blijkt dat ik mijn oma te ouderwets heb ingeschat'

Maar sterk was mijn oma zeker, op haar eigen manier. Waar Shere Hite als kind geen veilige basis kende, had ook mijn oma geen onbezorgde jeugd: haar eigen moeder overleed toen Janny, de jongste van het gezin, nog maar 7 was. Ze miste dus, onder andere in de overgang, een vrouwelijk voorbeeld, maar Hite en de VIDO vulden dat gat gelukkig een beetje op. Daarnaast is mijn oma dus op relatief jonge leeftijd weduwe geworden, en uit principe altijd alleen gebleven.

Mede door mijn vooroordelen over de conventionele man-vrouw verhoudingen, kwam de feministische kant van mijn oma als iets geheel onverwachts. Maar dat mijn oma zich gediplomeerde huisvrouw voelde en nooit hertrouwd is, is misschien helemaal niet een teken van onderdanigheid aan haar man. Ze was trots op hoe ze het huishouden runde. En misschien heeft haar feminisme haar wel geleerd dat ze die tweede man niet nodig had. Hoe dan ook, het blijkt dat ik mijn lieve oma met haar ‘seksboek’ te ouderwets heb ingeschat.

Stella Aalderink

LEES MEER OVER