Close

Margot van Schayk heeft voor de vierde keer kanker: 'Loslaten is het moeilijkst'

29 september 2020 04:09 / Gezondheid
Margot van Schayk
Margot van Schayk
I In 2019 krijgt Margot van Schayk te horen dat het 'foute boel' is. Kanker. Het is de vierde keer dat ze wordt getroffen door deze ziekte, maar deze keer is het anders. Margot wordt gedwongen om haar onvermoeibare levenshaast in te ruilen voor bezinning. En die omslag zorgt niet alleen voor rust, maar levert ook een prachtig boek op.

Het is een nachtmerrie voor iedereen, en zeker voor wie moeder is van een 7-jarige: het K-woord. Voor Margot van Schayk (46) is de diagnose in 2019 de vierde confrontatie met deze slopende ziekte. Maar ditmaal zijn de kaarten anders geschud; nu wordt ze waarschijnlijk niet meer beter.

Dat vooruitzicht is bijna niet te verteren, maar voor Margot zorgt dit zwaard van Damocles er ook voor dat ze eindelijk eens stil durft te staan en achteromkijkt, in plaats van altijd vooruit. Dat zorgt voor een nieuw perspectief, dat ze op een prachtige en toegankelijke manier verwoordt in haar boek. En daar zitten lessen in verborgen waar we allemaal iets aan hebben.

Als brugklasser in het ziekenhuis

De eerste keer dat Margot ziek werd, was ze 12 jaar oud. Ze woonde op dat moment samen met haar moeder in de buurt van Nijmegen en was nét begonnen in de brugklas. De lymfeklierkanker was in een vergevorderd stadium, maar toch was de prognose hoopvol: de kans dat ze beter zou worden was twee derde. Een belangrijke strohalm om aan vast te houden wanneer je ziek bent – en alle mogelijke energie goed kan gebruiken om die vreselijke ziekte naar buiten te vegen.

'Geniet van de plek waar je nu bent, de mensen met wie je bent'

De behandeling en haar herstel duurden in totaal drie jaar, ze moest een grote operatie ondergaan, kreeg chemo én bestraling. Dat werkte en ze werd beter. Maar wat in die tijd nog niet bekend was, zijn de gevolgen van bestraling op de lange termijn. "Door zoveel bestraling te krijgen als kind, is er een kans dat je cellen jaren later muteren en dat je daarom opnieuw kanker krijgt", vertelt ze. Het vroege lot zou daarom ook haar volwassen leven tekenen.

Overhaast leven

Hoewel ze zich niet bewust was van de gezondheidsrisico's, zorgde de ziekte wel voor een soort levenshaast. Een onstilbare honger om alles zo snel en goed mogelijk te doen en vooral heel veel te beleven. "Die haast zou ik nu overhaast noemen", vertelt ze. "Ik wist al vroeg dat je lot opeens kan veranderen. Dus toen ik mijn eindexamen had gehaald, wilde ik snel aan de studie, snel afstuderen, snel een boek schrijven, vroeg trouwen, naar New York verhuizen, met tegenzin weer terugkomen en ga zo maar door."

Op die manier haal je héél veel uit het leven, maar je loopt jezelf ook af en toe keihard voorbij. "Het is een dynamiek die heel stressvol is, uitputtend soms. Toen ik dramaturgie studeerde, was ik altijd bezig met extra vakken volgen, niet met feesten." Dat had te maken met een drang naar controle. Het leven is fragiel en daar wil je als mens alles uithalen. "Als ik mezelf nu een advies zou geven als 18-jarige, zou ik zeggen: 'Neem wat tijd. Geniet van de plek waar je nu bent, de mensen met wie je bent."

Leven zonder angst

"Pas toen ik eind 20 was, hoorde ik over de late effecten van bestraling", zegt Margot. "En toen ik 34 was, kwam de kanker voor het eerst terug, schildklierkanker deze keer. Vanaf dat moment werd ik ook wat fatalistischer." Alsof ze op dat moment voor het eerst besefte dat ze waarschijnlijk niet oud zou worden. "Ik kreeg in die tijd ook een nieuwe baan binnen Endemol, weet ik nog, en heb toen heel resoluut pensioen afgewezen. Dat is iets voor mensen die oud worden."

Dat fatalisme is ergens ook bevrijdend. Een beetje schijt aan angst en onzekerheid. Margot: "Heel veel van onze keuzes worden door angst gestuurd, angst om anders te zijn, een afwijkend leven te leiden. Angst om spijt te krijgen van iets. Dat is allemaal remmend." Conformeren, daarentegen, vergroot vaak ons gevoel van veiligheid. Studie: check. Baan: check. Huis: check. Partner: check. Kinderen: check. "Ik heb die voorgeprogrammeerde route losgelaten. Dat geeft vrijheid, maar heeft me ook weleens weerstand opgeleverd. Ik heb de stekker uit mijn huwelijk getrokken, met een perfecte partner. Mijn omgeving was daar best verbaasd over. Maar voor mij voelde het alsof ik de teugels meer kon laten vieren. Vanaf mijn 30e ben ook wat vaker uitgegaan, heb ik wat gescharreld met mannen. Allemaal dingen die ik tijdens m'n studie had gelaten."

'Mijn lichaam daagde me uit, maar bewees zich ook elke keer'

Na schildklierkanker kreeg Margot ook nog borstkanker, en ook die ziekte verpulverde zij en haar artsen met ogenschijnlijk gemak. "Mijn lichaam daagde me uit, maar bewees zich ook elke keer", zegt ze. Want, tegen alle verwachtingen in werd ze op haar 39e zwanger. "Niemand ging ervan uit dat mijn lijf een gezond kind zou kunnen dragen, ikzelf verwachtte dat al helemaal niet." Toch was het zo en negen maanden later werd Tomas geboren.

Foute boel

Vorig jaar draaide het lot opnieuw toen Margot voor een controle naar het ziekenhuis ging. In de spreekkamer kreeg ze slecht nieuws: het was echt foute boel. De prognose die later volgde was anders dan de drie keren ervoor. Deze keer is de ziekte ongeneeslijk. "Dat is even wat anders dan wanneer je een prognose krijgt die wél hoopgevend is", weet ze als geen ander. "Als je dokter zegt: 'We gaan alles op alles zetten om je beter te maken', ontwikkel je meteen strijdlust. Fuck die kanker. You're messing with the wrong girl."

Bij een goede prognose – en goede afloop – zie je ook vaak dat mensen hun oncoloog vereren, legt Margot uit. "Ik had dood kunnen gaan, maar dankzij hem!" Nu werd haar prognose steeds weer herhaald door de artsen: 'We gaan je niet beter maken, Margot. "Alsof ik het niet kon onthouden. Op het irritante af, want waar moet je de energie vandaan halen als je steeds weer dat verlammende bericht hoort. Ik was de eerste weken zwaar verdrietig en voelde me depressief, maar uiteindelijk besloot ik om zelf de controle te nemen. Voor zover mogelijk. Andere artsen zoeken, mijn netwerk inzetten. Mijn weefsel is zelfs opgestuurd naar het Memorial Sloan ziekenhuis in New York. Ik leg me er niet bij neer."

Therapeutische inzichten

Maar ondanks alle strijdlust sta je als mens behoorlijk machteloos tegenover de grote K. Margot: "Het enige waar je veel invloed op hebt, is hoe je er iedere dag mee omgaat. Hoe je ermee opstaat en gaat slapen." Eén van de dingen die ze zelf heeft gedaan in deze periode, is schrijven. "Ik heb altijd geschreven, als kind al. In het afgelopen jaar kon ik terugvallen op m'n eigen dagboekjes en gedichtjes. En ik besloot zelf een boek te schrijven. Door stil te staan bij alles wat er achter me ligt, alles wat ik heb meegemaakt, zag ik voor het eerst echt welke weg ik heb afgelegd."

'Dat loslaatproces is het meest pijnlijk'

Dat is best confronterend, maar brengt ook veel mooie dingen mee. "Ik was altijd zo gefocust op vooruit leven, niet achteromkijken. Hoewel dat best een fijne levensstrategie is, besef ik nu pas dat er ook een hoop shit achter me ligt." Dat werkt therapeutisch. "Ik heb mijn leven heel lang gezien als een luchtballon, mijn aanpak was: stijg op bij tegenslag. Als het even niet zo goed gaat, gooi je gewoon een paar zandzakjes over de rand en dan ga je weer een beetje omhoog. En zolang je niet in een boom vastzit of tegen een gebouw aan botst, kom je wel weg met deze aanpak. Maar zo makkelijk werkt het niet, weet ik nu. Als je zoveel meemaakt en dat maar blijft negeren, komt er een uitgestelde confrontatie."

Voordat ze haar diagnose kreeg vorig jaar, was het eigenlijk al te veel. "Er lag te veel op m'n bord en ik vroeg te veel van mezelf", zegt Margot. Dat eindeloze doorgaan heeft ze zichzelf in het begin verweten. "Alsof mijn immuunsysteem beter had gewerkt, als ik niet altijd maar door was gegaan. Niet zoveel van mijn lichaam had gevraagd. Maar aan dat soort gedachten heb je niets."

Loslaten doet het meeste pijn

Loslaten is het moeilijkst, maar wel noodzakelijk. "Kanker krijgen gaat over het loslaten van heel veel dingen. Door chemo verlies je je haar, je krijgt een ander gezicht, waardoor iedereen ziet: die is ziek." Maar je moet ook je werk loslaten en misschien wel de rol van beste vriendin, die altijd voor een ander klaarstaat. Dit zijn gevoelsmatig allemaal bouwstenen van je identiteit. Die wil je helemaal niet kwijtraken. "Dat loslaatproces is het meest pijnlijk, maar ik ben er nu wel grotendeels doorheen. En ik wist niet dat er een kentering volgt. Nadat je alles hebt losgelaten, is er ruimte voor meer liefde en bewustzijn. Dat brengt heel veel geluk met zich mee."

Dit is precies wat haar situatie zo paradoxaal maakt. "Het is alsof er een pakket voor de deur is afgeleverd waar heel groot 'ellende' op staat. Maar als je het eenmaal uitpakt, blijken er ook mooie dingen in te zitten. Zo ervaar ik het tenminste."

Ik val niet, ik dans

Van de psycholoog die haar gezin begeleidt, kreeg Margot een groot compliment. Door zelf goed om te gaan met de situatie, helpt ze haar omgeving er ook mee om te gaan. Dat is misschien nog wel extra belangrijk omdat Tomas nog zo klein is. "Pijn en frustratie zijn heel begrijpelijk bij patiënten, maar doordat ik de pijn van het loslaten al achter me heb gelaten, hoef ik later niet te worden herinnerd als die boze moeder."

'Verdriet mag er zijn, zolang je maar een beetje blijft bewegen'

Tomas heeft net de leeftijd waarop hij herinneringen gaat maken. "We praten er soms over, maar hij wil dat niet altijd. Ik zou dat ook niet prettig vinden. Maar we zijn wel altijd eerlijk over hoe het gaat, ik zou niet willen dat ik ineens heel snel achteruitga en hij helemaal ontredderd is." Onlangs kwam ze 's avonds thuis met een slechte uitslag, toen kon ze haar tranen niet bedwingen. "Tomas moest toen ook even huilen, maar daarna vroeg hij: 'Weet iemand nog een mop?'. Zo zijn kinderen, ze hebben de kracht om verdriet te hebben, zonder erin te blijven hangen. De kracht om weer door te gaan met iets vrolijks."

Wie Ik val niet, ik dans leest, ziet ook de boodschap van een moeder aan haar kind. "Vermoedelijk krijgen wij niet de kans om elkaar als volwassenen te kennen. Ik hoop dat hij door het boek ook iets meekrijgt van mijn leven als volwassene, dat hij me niet alleen zal kennen als zijn moeder. Ik hoop dat hij erin terugleest dat verdriet bij het leven hoort, dat het soms ongelofelijk veel pijn doet. Dat mag er zijn, zolang je maar een beetje blijft bewegen." Ga niet te lang stilliggen op één plek. "En als je opstaat en de pijn is nog niet weg, geef de moed dan niet op maar blijf een beetje bewegen."

Margot kiest er bewust voor om niet meer naar prognoses te vragen in het ziekenhuis. "Ik wil niet dat daar te veel van afhangt, dat je daar ook echt naar gaat leven. Zolang ik me goed voel, gaat het goed. Mijn boek helpt daar ook bij, ik weet zeker dat als ik het voor 't eerst fysiek in mijn handen heb, ik heel veel energie krijg. Als een jonge puppy."

'Ik val niet, ik dans' komt uit een gedicht van Toon Tellegen. Het is de perfecte omschrijving van de levensvisie van Margot van Schayk. Whatever life throws at you, hoe groot de ellende ook is, dat hoeft niet het einde te betekenen. Het is een onderdeel van de dans.

Op 29 september was Margot van Schayk te gast bij Jinek. 

Lizzy van Hees