Close

Een ode aan de suikertante

22 oktober 2020 12:10 / Persoonlijk
S Suikertantes zijn er in alle soorten en maten. Maar ze hebben één ding gemeen: ze zijn dol op hun neefjes en nichtjes. Wat definieert een suikertante, en wat maakt haar rol in de familie zo bijzonder? Redacteur Frederique Rote, zelf blij nichtje van zo'n tante-plus, ging op onderzoek uit.

Snoepreisjes naar Italië, prachtige 'zomaar'-cadeaus, en bovenal het oprechte advies waarvoor ik altijd bij haar terecht kan: dat betekent mijn tante Laura voor mij. Ik kom uit een relatief klein gezin. Met maar twee oma's, één tante en haar man, en geen enkele neef of nicht is het niet lastig om met Kerst voor ons een geschikte woonkamer te vinden – en dan kunnen we ons nog aan de coronaregels houden ook. Het gebrek aan een grote familie maakt mijn tante des te belangrijker voor mij, ze is onmisbaar. Sterker nog: ik heb een beetje medelijden met iedereen die niet net zo'n tante heeft als ik.

Natuurlijk, ik kijk tegen haar op: mijn tante is zelfstandig en succesvol. Een leven als het hare wil ik ook best, bedenk ik me als ik naast haar in haar cabrio zit, ingepakt in een van haar grote lammy jassen. En als we samen zijn, heb ik haar onverdeelde aandacht, wat geweldig is. Maar ook buiten die obvious perks is onze relatie heel waardevol.

Er is namelijk iets bijzonders aan de hand met de rol die een tante kan vervullen in de familie. En wat die op haar beurt kan betekenen voor haar.

Voorwaardes van de suikertante

Else-Marie van Eerenbeemt is familietherapeut, docent intergenerationele familiedynamiek, onderzoeker en publicist. Ze is onder andere bekend van tv-optredens en interviews in de media. Ook is ze te beluisteren in podcasts van de Volkskrant en heeft ze het boek De gouden armband geschreven. In haar praktijk ziet zij geregeld het fenomeen suikertante voorbijkomen, en heeft daar in haar boek om die reden ook een hoofdstuk aan besteed.

Volgens Van Eerenbeemt heeft een klassieke suikertante enkele specifieke kenmerken. "Een suikertante heeft meestal geen eigen kinderen, en er is dan vaak een mythe in de familie over waarom dit zo zou zijn. Ook heeft ze dikwijls geen partner. Als een suikertante een relatie krijgt, heeft ze namelijk minder aandacht om te verdelen. Daarnaast is het dan meestal zo dat ze één neef of nicht uitkiest en daar speciale aandacht aan geeft. Ook maakt het veel uit of een tante van moeders kant komt van de vaders kant. Vaak zijn die van de moeders kant nauwer betrokken, omdat zussen dichter bij elkaar staan in de opvoeding."

'Als ze mij kleine geheimpjes vertelt, weet ik dat ze op mij vertrouwt'

Yvette Spijkstra (37) weet net als ik hoe fijn het is om een suikertante te hebben. "Voor mij is mijn tante iemand die volop aandacht voor mij heeft." Ze heeft dan ook geweldige herinneringen aan haar : "Ze speelde spelletjes met mij, we bakten samen cake. Ook gingen we naar de markt voor walnoten, die ik dan vervolgens thuis allemaal mocht kraken. Ze ging ook gerust een dagje naar het pretpark met mij. Mijn tante stond dan te wachten, terwijl mijn oom met mij alle attracties inging", memoreert Yvette.

Ze sprak weinig over emoties met haar tante, die was namelijk meer van het praktische. Juist dat maakte dat ze elkaar mooi aanvulden. Maar nu Yvette zelf tante is van een neefje van 3 en een nichtje van 6, probeert ze dat, ook al zijn ze nog jong, zelf wel te doen. "Ik weet nog heel goed dat mijn nichtje een half jaar oud was en haar moeder me namens haar een brief schreef: 'Lieve Tante Yvette, in mijn geboortehoroscoop staat dat ik een heel gevoelig meisje ben. Ik hoop dat ik altijd bij jou terecht kan.' En dat kan ze ook. Als ze mij kleine, onschuldige geheimpjes vertelt die mijn zus zelfs niet kent, weet ik dat ze mij vertrouwt."

'Via mijn nichtje voel ik hoe het is om onvoorwaardelijk van iemand te houden'

Deze band is extra bijzonder omdat Yvette zelf geen kinderen heeft. "Ik ben single en 37, dus dat is wel een ding. Ik heb nagedacht over alleenstaand ouderschap, maar ik denk dat ik daar een te grote vrijbuiter voor ben. Ik heb er vrede mee, maar ik vind het soms ook nog weleens moeilijk." Door haar nichtje kreeg ze wel een indruk van hoe het is om een kind te krijgen. "Ik herinner me heel goed dat mijn nichtje geboren werd, en ik haar voor het eerst vasthield. Ik voelde hoe het was om onvoorwaardelijk van iemand te houden, dat was voor mij zo'n waardevol moment. Ik dacht: ik hou gewoon van jou, wat je ook doet. Dat gevoel had ik."

Valkuilen voor suikertantes

Toch is het niet alleen maar zoetigheid met de suikertantes. Zo benoemt Van Eerenbeemt nadrukkelijk dat er ook een hoop mis kan gaan: "Ik heb hele grote ruzies meegemaakt, waarin een tante een wig in een gezin dreef. Als een tante een kind uitzoekt en zegt: jij bent mijn lievelingsneef of -nicht, kan de rest zich teruggezet voelen. Al helemaal als dat kind vervolgens allemaal grote cadeaus of snoepreisjes ontvangt." Deze maand nog maakte de familietherapeut zo'n situatie mee. "Een broer belde mij drie weken geleden op, helemaal over zijn toeren. Zijn zus had namelijk alles geërfd van hun tante en hij niks. Ik heb het eerder zien gebeuren dat dit soort kwesties families uit elkaar drijven. Zo weet ik ook van iemand die alles van zijn tante had gekregen: drie grachtenpanden, een landhuis, een beeldencollectie, en nog veel meer. Hij had een huis aan zijn broers gegeven, maar die vonden dat niet genoeg. Hij had alles met hen moeten delen. Maar hij vond dat hij meer op had met zijn tante, ze hadden beiden kunstgeschiedenis gestudeerd en trokken veel met elkaar op."

Los van voortrekken en erfkwesties, kan het ook zo zijn een tante zich bemoeit met de opvoeding op een manier die de ouders niet prettig vinden. "Als een tante zich bemoeit met de opvoeding, is zij eigenlijk geen suikertante meer. Vooral niet als zij de ouders als het ware naar beneden drukt, door te zeggen dat ze het ergens niet mee eens is of bijvoorbeeld de vader geen leuke man vindt. Of het kan zo zijn dat ze zich helemaal wijdt aan de familie, omdat ze zelf geen kinderen of een relatie heeft. Ouders kunnen dit alles als bedreigend ervaren", verklaart Van Eerenbeemt.

Anne-lies Small (54) is een heel ervaren tante en herkent zich wel in de gevaren die Van Eerenbeemt schetst, al weet zij de grenzen goed te bewaken. "Ik heb zeven neven en nichtjes, waarvan ik er voor twee suikertante ben. Soms voelt het alsof ik de anderen ontken, al vinden zij het denk ik gek dat ik daar zo over denk. Dorien is 23 en studeert nog en de oudste van de twee, Annabel, is 27 en werkt al." Hun moeder, de zus van Anne-lies, kreeg bij beide meiden te kampen met een postnatale depressie. Het advies was om, net als haar man, buiten de deur te gaan werken. Zelf was Anne-lies net wegbezuinigd, en kwam het haar dus prima uit om voor de kinderen te zorgen als haar zus naar werk was. "Eigenlijk was het perfect, als zij thuiskwamen was alles al gedaan en hing er een warme sfeer. Alsof het zo had moeten zijn", herinnert Anne-lies zich.

'Ik bemoei me bewust niet met het moeilijke deel van de opvoeding'

Toen haar nichten wat ouder werden, nam Anne-lies graag de leuke kant van de opvoeding op zich. "Vaak waren we lekker veel aan het appen, of bakten we koekjes. Als de hamster samen met de meiden bij mij had gelogeerd, kwam hij drie keer zo vet terug. We grapten dan dat hij mee moest doen aan Obese." Ze is er graag bij als er hoogtepunten te vieren zijn, maar bij dieptepunten gaat haar bemoeienis niet voorbij het geven van steun. Als er zaken niet lekker lopen in hun leven, wat er bij jongvolwassenen nou eenmaal bij hoort, dan zoekt Anne-Lies haar nichtjes niet op. "Ik ben geen derde ouder en wil ze niet op de huid zitten, maar wel laten weten dat ik er ben. Ik geef suikertante-aandacht en kies bewust om niet het moeilijke stuk van de opvoeding in te gaan. Ik ben een cheerleader. Suikertante zijn is de mooiste rol van mijn leven." 

Tantes in het zonnetje

Maar als alles goed loopt, een suikertante ook daadwerkelijk een echte suikertante is, is zo'n relatie uitermate waardevol - voor alle betrokken partijen. "Een suikertante is een bemiddelaar. Je kan vaak goed terecht bij haar met je verhalen over moeilijkheden in het gezin of elders, aangezien ze jouw familie kent en je dus beter begrijpt. Ze vangt de kinderen op waar nodig, maar heeft respect voor de opvoeding van beide ouders. Het is bijvoorbeeld heel fijn dat als ouders door een scheiding gaan, de kinderen een poosje terecht kunnen bij hun tante tot de storm is gaan liggen. Als dat goed gaat, blijft de band vaak voor het leven stevig. Het kan dan voor ouders heel prettig zijn dat een tante helpt met het betalen van de studie, of ieder jaar belastingvrije schenkingen aan haar neven en nichten geeft. Zo kan een tante een reuzegeschenk zijn", legt Van Eerenbeemt uit.

Het moge duidelijk zijn hoeveel een familie aan een suikertante heeft, maar andersom geldt hetzelfde. Zo hielp Van Eerenbeemt laatst een tante die wat eenzaam was. Toen zij haar wees op haar neef, dacht die tante dat haar neef daar niet op zou zitten te wachten. Die was namelijk druk bezig met zijn studentenleven in Groningen, en zat vast niet op zijn oude tante te wachten. Maar daar dacht de familietherapeute heel anders over. "Relaties zijn belangrijke wapens tegen depressies, dus dit was voor beiden een belangrijke aangelegenheid. Ja, de eerste ontmoeting was wat ongemakkelijk, maar ik heb die tante toen aangespoord om naar Groningen te gaan, en te kijken hoe het leven van haar neef eruitzag. Nu hebben ze een goed contact, en belt hij haar niet alleen als hij een borrel op heeft, maar ook met liefdesverdriet."

'Toen mijn moeder het lastig had, was ik welkom bij tante Katrien'

Als iemand er iemand weet hoe belangrijk dat de opvang van een tante kan zijn, dan is het Judith Hompe (47) wel. Judith’s moeder en haar tante Katrien hadden het lang niet altijd makkelijk thuis toen zij jong waren. Toen haar moeder op haar twintigste zwanger bleek, en kort na elkaar drie kinderen kreeg, werd de opvoeding haar soms te veel en dan schoot tante Katrien te hulp. “Tante Katrien heeft mij echt zien opgroeien. Ik kan altijd bij haar terecht, hoe gek de vraag ook is. Elke familie heeft zo’n tante nodig. Begrijp me niet verkeerd, ik heb ook andere tantes, maar Katrien heeft na haar moeilijke jeugd er voor gekozen om zelf niet aan kinderen te beginnen en was dus extra bij mij betrokken.”  

Inmiddels is tante Katrien 68, maar nog steeds is er sprake van die bijzondere band. “Katrien woont in een heel schattig huisje in Alkmaar en zingt in een smartlappenkoor. Ze heeft ook jaren als bibliothecaresse gewerkt in de gevangenis. Ze besteed veel aandacht aan haar uiterlijk en draagt altijd rode lippenstift, ook als we alleen maar even tijdens een zoomcall een wijntje drinken. Een bijzondere vrouw, die altijd voor mij klaarstond en dat nog steeds doet. Ik wil graag kwijt dat ik vreselijk veel van haar hou, en ontzettend blij ben met haar in mijn leven, ook al zijn er soms periodes waarin we wat minder contact hebben. Weten dat tante Katrien er is, is voldoende. Ik kan altijd op iemand terugvallen.” 

En mijn tante?

Die rol vervult mijn tante Laura ook in ons gezin. Ik heb dan wel een kleine familie, maar wel een groot gezin, met twee broers en een zus, waarin altijd wel wat gaande is. Als een van ons het moeilijk heeft, zijn we slechts een belletje verwijderd van goede hulp. Natuurlijk zijn leuke cadeaus fijn, maar de onvoorwaardelijke steun is pas echt nodig, en die geeft ze aan ons alle vier. Toen ik het na een verschrikkelijke date in het begin van de zomer het even niet meer zag zitten, had mijn tante in no-time een reisje op de planning voor ons staan. En toen mijn broertje van school moest vanwege slechte cijfers, had mijn tante diezelfde dag nog een lijst met vijf andere opties. Zodra iemand in nood zit, komt mijn tante vijf minuten later door met een noodplan. En dát maakt haar voor mijn hele familie zo bijzonder.

Om die reden draag ik dit artikel graag op aan de suikertante. Aan die van mij, aan de tantes in dit stuk, en aan alle suikertantes die zo hun best doen voor hun familie. Dat is nodig, omdat diezelfde families volgens Else Marie van Eerenbeemt vaak nog te zuinig zijn met erkenning. "Bel je tante op en laat haar weten hoeveel je haar wel niet waardeert, stuur een kaartje of geef ook eens leuk cadeautje. Je zult zien hoe belangrijk dat voor ze is." Of stuur je tante net als ik dit artikel. Dat ga ik (naast een kaartje) in ieder geval doen, zodat ze weet dat ik haar net zo veel waardeer als zij mij.

Frederique Rote