Close

Wat ik had willen weten voordat... ik de politiek inging

26 oktober 2020 12:10 / Carrière
PvdA-raadslid Sophie Heesen tijdens het jongerendebat in de Tweede Kamer
PvdA-raadslid Sophie Heesen tijdens het jongerendebat in de Tweede Kamer
H Hindsight is 20/20 zeggen ze wel: achteraf weet je het allemaal zo goed. Kennis waar je zelf niks meer aan hebt, maar waar je een ander wel mee kan helpen. Daarom vragen we in deze rubriek aan ervaringsdeskundigen: wat had je achteraf bezien graag eerder willen weten? Sophie Heesen vertelt deze week wat zíj heeft geleerd van haar eerste jaren in de politiek.

Hoewel je voor een politieke carrière geen specifieke vooropleiding nodig hebt, lijkt het in de praktijk misschien ingewikkeld en vooral ver weg. Maar zoals een ware democratie betaamt: politiek is voor iedereen en kan dus ook dóór iedereen worden bedreven. Maar als je die ambitie bij jezelf bespeurt, hoe vlieg je het dan aan? Dat vragen we aan Sophie Heesen, met haar 21 lentes jong is ze misschien wel een van de jongste politici die Nederland kent. Toen ze 18 jaar was, werd ze al verkozen als gemeenteraadslid voor de PvdA in Gouda. En daar zit ze naar eigen zeggen heel goed op haar plek. Dit is wat de ervaring haar tot nu toe al leerde:

1. Find your drive

Politiek is persoonlijk, al weet je soms nog niet dat wat je meekreeg vanuit huis of jouw unieke ervaringen uiteindelijk de fundering vormen voor je politieke overtuiging, vertelt Heesen aan de telefoon. "Mijn ambities zijn al ontstaan toen ik jong was. Nadat mijn ouders zijn gescheiden, belandden wij met m'n moeder in een Voedselbanktraject. Daar hebben we een paar jaar van moeten leven." In eerste instantie schaamde ze zich daarvoor, net als voor het kleine huis waar ze woonde. "Maar toen ik wat ouder werd, dacht ik: wat vind ik hier eigenlijk van? Is het normaal dat je kinderen minder kansen krijgen op het moment dat je partner wegvalt?"

'Ik heb mijn persoonlijke situatie vertaald naar een maatschappelijke kwestie'

Die vragen wakkerden al vrij snel een vuurtje aan. "Ik heb mijn persoonlijke situatie vertaald naar een maatschappelijke kwestie en kwam er zo achter dat één op de acht kinderen in armoede leeft. Daar kan je als kind helemaal niets aan doen, maar het kan wel impact hebben op de kansen die je later krijgt." Als politicus wil Heesen voor die groep blijven opkomen. "Dat is volgens mij de beste basis voor een politicus. Als ik een plan moet verdedigen waar ik minder affiniteit mee heb, gaan mijn drive en energie waarschijnlijk eerder verloren."

2. Spreek je ambities uit en zoek anderen op

Wanneer je eenmaal weet waar jij je hard voor wil maken, wordt het tijd om die boodschap met anderen te delen. Dat hoeft niet meteen een hoge politieke pief te zijn, want door over je ideeën te praten, ontwikkelen ze zich waarschijnlijk steeds beter. En hoe meer mensen je vertelt over waar je tegenaan loopt of wat jij wil veranderen, hoe groter de kans dat jouw boodschap op een gegeven moment het juiste paar oren bereikt.

Dat was ook het geval bij Heesen, die als tiener een bijbaantje had in een café. "Terwijl ik 's middags aan het werk was, kwam daar ineens oud-Kamerlid Mohammed Mohandis binnen." Heesen pakte haar kans en vertelde de politicus over haar zorgen om het onderwijs. "Hoe kan het dat ik mijn citoscore hoog genoeg was voor vwo, maar toch naar de vmbo-havo moest?", vroeg ze hem. "Dat klopt toch niet? Maar het gebeurt bij veel kinderen die uit een minder sterk sociaaleconomisch milieu komen, omdat ons schoolsysteem gevoelig is voor vooroordelen. Als je ouders dokter of advocaat zijn, krijg je eerder het voordeel van de twijfel dan wanneer je ouders praktisch geschoold zijn."

Mohandis was klaarblijkelijk onder de indruk van het betoog van de tiener, want hij bood haar aan om een keer mee te lopen bij de Goudse afdeling van zijn partij. "Dat heb ik natuurlijk gedaan. Ik zag een ruimte met mannen die een stuk ouder waren dan ik. 'Geen zorgen, dit kan nog veranderen', werd toen tegen me gezegd. En dat is ook zo, daar ben ik het levende bewijs van."

3. Kom met wat nieuws

Wil je er écht werk van maken én komen er verkiezingen aan? Dan kun je een poging wagen om op de kieslijst te komen van de partij waar je de meeste affiniteit mee hebt. "Nadat ik de fractie had ontmoet, mocht ik voor de kandidaatsstellingscommissie komen", vertelt Heesen over hoe het bij haar ging. "Dat is best wel spannend, misschien het meest vergelijkbaar met een sollicitatiegesprek." Met alleen enthousiasme en gedrevenheid kom je er niet. "Vrijwel iedereen heeft een woordje klaar over wat er anders móét, maar je kan jezelf echt onderscheiden door met concrete plannen te komen", benadrukt Heesen. Er schuilt zelfs een zekere kracht in de nieuwkomer zijn. "Ik had nieuwe ideeën uitgewerkt over toegankelijke huiswerkbegeleiding in Gouda. Dat vonden ze niet alleen een fris idee, maar ik had ook al een plan gemaakt voor de praktijk."

'Neem alle wijsheid, argumenten en ervaring van anderen in je op'

Heesen kwam door de ballotage heen en werd nummer drie op de lijst voor de gemeenteraadsverkiezingen in 2017. "Ik was de hoogstgeplaatste vrouw op de lijst en heb tijdens de verkiezingen ruim 700 voorkeursstemmen gekregen." Dat is een fijne bevestiging, die Heesen naar eigen zeggen ook te danken heeft aan gesprekken met stemmers buiten haar eigen bubbel. "Je moet eigenlijk nooit bang zijn om in gesprek te gaan. Als je campagne voert en iemand zegt: 'Ik zou nooit op jouw partij stemmen, ik vertrouw jullie voor geen meter', kan je natuurlijk weglopen. Maar je kan ook vragen waarom het vertrouwen zo geschaad is. Erachter komen waar de pijn zit."

4. Wees een spons

Politiek en besturen is onwijs leerzaam, vindt Heesen. "Ik wist al heel vroeg dat ik me thuis voelde bij de sociaaldemocraten, maar ik heb ook weleens een CDA-bijeenkomst bezocht." Het is namelijk heel leerzaam om erachter te komen wat ze daar belangrijk vinden, op welke punten jouw partij zich kan onderscheiden, maar ook waar jullie samen op kunnen trekken. "Het heeft eigenlijk nooit zin om mensen met een ander standpunt volledig buitenspel te zetten. Je mag zelfverzekerd zijn, dat is goed. Maar ik zeg altijd: 'Wees een spons'. Neem alle wijsheid, argumenten en ervaring van anderen in je op."

Sophie Heesen
Sophie Heesen

Hetzelfde geldt voor de ervaring of slagkracht van maatschappelijke organisaties. Politiek kan nogal log en loom zijn, als het om verandering gaat. "Ik zet me in tegen menstruatie-armoede, voordat je op nationaal niveau iets aan kan veranderen, ben je wel even bezig. Daarom ben ik een samenwerking aangegaan met de Voedselbank. Zij hebben vervolgens maandverband en tampons toegevoegd aan hun pakketten, zo worden er weer een heleboel jonge meiden geholpen." Zo zijn er tal van maatschappelijke organisaties, goede doelen en NGO's waarmee je kan optrekken.

Politiek gaat over kennis, want kennis is macht. "Maar alleen kennis is niet voldoende", heeft Heesen geleerd. Want er komen ook psychologische aspecten bij het vak kijken. "Vertrouwelijke communicatie is daarom heel belangrijk, die kun je opdelen in twee aspecten: persoonlijke ervaring en gevoelens delen, maar je moet ook een discussie kunnen voeren." Daarbij komt het model van Martin Hetebrij goed van pas. "Je moet niet gelijk willen hebben, maar gelijk krijgen." Inmiddels heeft Heesen geleerd welke stappen ze kan ondernemen om iets voor elkaar te krijgen in de politiek. "Ik teken schema's uit en probeer mijn creativiteit te gebruiken als het gaat om hoe ik het aan onze achterban communiceer." Vergeet dan ook niet dat samenwerking vereist is. "Je moet niet de politiek ingaan als je jouw tegenpool niet in de ogen kan aankijken. Zoek juist de verbinding."

5. Politiek behoeft geen perfectie

De politieke gebruiken en tradities kunnen op z'n zachtst gezegd best overwhelming zijn. Maar wat je doet, hoeft echt niet meteen perfect te zijn. Heesen: "Ik zit nu 2,5 jaar in de raad en het is een heel leerproces geweest. Wat wil ik bereiken, met wie en hoe ga ik dat doen?" Daar horen natuurlijk ook de praktische gebruiken bij zoals het belang van amendementen en tekstwijzigingen. "Je leert door het te doen."

'Ik had zweethandjes en wist echt niet goed wat ik moest zeggen'

De eerste keer dat Heesen een debat had, kan ze zich nog goed herinneren. "Ook dat is een hele procedure, waar ik nog maar weinig van wist. Mijn hart bonkte als een gek, ik had zweethandjes en wist echt niet goed wat ik moest zeggen. Maar voor mijn gevoel is het altijd mogelijk geweest om fouten te maken. Andere raadsleden hebben daar wel begrip voor, zolang je je maar open en geïnteresseerd opstelt."

Openbaar spreken is niet voor iedereen even makkelijk, dus Heesen geeft graag nog een paar tips. "Het begint allemaal bij zelfvertrouwen, voel je dat nog niet, zeg het dan tegen jezelf: 'Ik sta hier en ik kan dit'. Dat is niet bedoeld als zelfverheerlijking, maar als je gelooft in jouw boodschap is dat ook goed voor de achterban waar je het uiteindelijk voor doet. Je staat er met een reden, jij mág dit doen omdat je bent verkozen." Daarnaast helpt het om van tevoren een duidelijk doel te stellen voor een debat. Bedenk daarom goed wat je er precies uit wil halen en werk daar naartoe. "Neemt twijfel toch de overhand? Ga dan eens met mensen in gesprek die het al wat langer doen, want onzekerheid mag nooit een rem zijn."

En last but not least drukt Heesen ons op het hart: "Politiek is een ontzettend groot begrip, er zijn dan ook heel veel manieren om er iets aan bij te dragen. Volgens mij is er altijd wel plek voor iemand die iets wil doen." Soms kom je er via een omweg, maar dat geeft niks, denkt Heesen. "Er zijn echt genoeg wegen die naar Rome leiden."

Lizzy van Hees

LEES MEER OVER