Close

Als je zaad niet slaagt: 'Als man speel je een bijrol, lijkt het soms'

05 november 2020 12:11 / Week van de vruchtbaarheid
W Wat doe je als het niet lukt om zwanger te worden? Redacteur Lizzy van Hees op zoek naar de meest voorkomende oorzaken van verminderde vruchtbaarheid – en de mogelijke oplossingen. Bij ongeveer één op de zes koppels lukt het niet om binnen een jaar zwanger te worden. In een wereld waarin alles maakbaar lijkt, is voortplanting dat nog niet.

Als het niet lukt om kinderen te krijgen, kan dat aan twee mensen liggen. Maar in de praktijk lijkt er maar weinig aandacht voor het mannelijke perspectief. Zonde, want daardoor blijft het veel meer in een verdomhoekje zitten, denken ervaringsdeskundigen Joost Kadijk en Mario Flos. In het kader van de Week van de Vruchtbaarheid nemen we deze week een aantal aspecten van het zwanger worden (of niet lukken daarvan) onder de loep. Vandaag laten we twee mannen aan het woord. Joost Kadijk en zijn vrouw hebben hun verwachtingen bijgesteld na een onsuccesvol ICSI-traject en Mario Flos is inmiddels vader van twee kinderen.

Samen met zijn vrouw Karin besloot Joost in 2006 een kind te krijgen. "We waren halverwege de 30 en wilden daarom niet te lang wachten. Toen het na een jaar niet vanzelf ging, besloten we naar de dokter te gaan."

Een slecht rapport

De vruchtbaarheid was bij beiden niet om over naar huis te schrijven, vertelt Joost. "Mijn zaadkwaliteit was niet bepaald hoog en m'n testosteronwaarden juist laag." Dan is de kans nagenoeg nul dat je op natuurlijke wijze zwanger wordt. "Het voelde alsof we een superslecht rapport kregen", herinnert hij zich over het gesprek in het ziekenhuis. "Een enorme klap in het gezicht. Jezus man, echt heftig. We hadden het ook niet verwacht, want iedereen om ons heen kreeg ogenschijnlijk moeiteloos kinderen."

'Er zijn procedures waarmee mannen toch biologisch vader kunnen worden'

De oorzaak van onvruchtbaarheid bij mannen is niet altijd vast te stellen, legt professor Ans van Pelt uit, die zich specialiseert in reproductieve biologie. "Bij 30 tot 60 procent van de mannen weten we niet waarom zij niet of verminderd vruchtbaar zijn." Er zijn onderliggende ziektes die invloed kunnen hebben op de hormoonhuishouding en daarmee de aanmaak van testosteron beïnvloeden. "Daarnaast zijn er ook genetische factoren of veranderingen die een rol spelen. Soms kan een chromosomale afwijking leiden tot onvruchtbaarheid."

Zoeken naar de laatste zaadcel

Ook al is de oorzaak niet altijd duidelijk, zijn er vaak een aantal mogelijke oplossingen. "Wanneer er verminderd zaad vrijkomt in het ejaculaat, kun je op zoek naar de laatste zaadcel. Soms is er bijvoorbeeld een obstructie in de bijbal, dan kan je kijken of daar wel zaadcellen zitten. Ook kan je kijken of de testes zelf zaadcellen heeft geproduceerd, die kan je er dan uithalen. Met deze procedures kunnen mannen toch biologisch vader worden."

Joost en Karin kregen het advies om een ICSI-traject aan te gaan, waarbij je als vrouw hormonen krijgt om eicellen te laten rijpen, die worden vervolgens met een punctie uit het lichaam gehaald, waarna een zaadcel geïnjecteerd kan worden in de eicel. In de hoop dat er een embryo uitgroeit. Dit traject is fysiek een stuk ingrijpender voor vrouwen dan voor mannen, wat bij sommige mannen voor behoorlijk wat schuldgevoelens kan zorgen.

Als man buitenspel

"Daar heb ik gelukkig geen last van gehad", vertelt Joost, al begrijpt hij wel waarom dat zo kan zijn. "Als man speel je een bijrol, lijkt het soms. Veel van de communicatie en onderzoeken in het ziekenhuis zijn voornamelijk gericht op de vrouw." Dus ook tijdens het traject voel je je als man soms overbodig. "Een beetje zoals bij een bevalling, waarbij een man vaak hulpeloos staat toe te kijken."

Ook de hormooninjecties van het traject veel impact op vrouwen, weet Mario Flos uit ervaring. "Niet alleen moet je soms op de meest onmogelijke plaatsen hormonen spuiten, zoals in de trein, maar mijn vrouw werd ook regelmatig gepikeerd of chagrijnig van de hormonen." Daar probeer je als partner natuurlijk begrip voor op te brengen, maar dat is niet altijd even makkelijk."

'Met dat ene telefoontje werd onze kinderwens om zeep geholpen'

Biologisch gezien waren Joost en Karin allebei wat krakkemikkig, vervolgt Joost, dus dat scheelde misschien qua schuldgevoel. "Ik denk wel dat het voor ons beiden een opluchting was dat het met een andere partner niet per definitie opgelost zou zijn." Hoewel ze zich als koppel goed hebben gered, vonden ze het wel afschuwelijk dat ze geen kinderen konden krijgen. "Na de derde ronde ICSI zijn we ermee gestopt, dat was redelijk radicaal, maar voor ons was het belangrijk om de regie te houden. Je wil doorgaan met leven en niet stil blijven staan in hoop of afwachting."

Empathie ontbreekt

De keuze werd gemaakt nadat een laatste terugplaatsing niet kon plaatsvinden "Ons laatste contact in het traject was een belletje van de laborant: 'De cellen zijn niet gegroeid dus deze embryo kan niet worden teruggeplaatst'. Hij deed gewoon z'n werk, maar met dat ene telefoontje werd onze kinderwens om zeep geholpen. Het is vrij bizar om dat zo'n kort en onpersoonlijk gesprek daar definitief een einde aan maakt."

Hoewel het Nederlandse zorgstelsel goed geregeld is, hadden Joost en Karin nog wel wat feedback voor de fertiliteitsarts over dit staartje van hun behandeling. "We wilden het toch wel meegeven aan de arts, want hoewel we technisch goed zijn geholpen, ontbrak het soms aan empathie." Zo kreeg het stel bij vrijwel iedere afspraak in het ziekenhuis een andere arts te zien, wat het lastig maakt om een vertrouwensband op te bouwen met je behandelaar. "Ze lijken soms niet te snappen dat je tijdens zo'n traject echt tussen hoop en vrees leeft."

'Iedereen krijgt kinderen'

"We zijn er goed uitgekomen en zaten gelukkig op één lijn: we proberen het en lukt het niet, dan stoppen we ermee", vervolgt Joost. En hoewel ze er als stel in slaagde om hun toekomstperspectief bij te stellen, maakt dat niet meteen een einde aan de verwachtingen die je vanuit de maatschappij of je directe omgeving kan voelen. "Halverwege de 30 is wel een leeftijd waarop iedereen om je heen ineens kinderen krijgt. Omdat wij als heterostel nooit hardop hadden gezegd dat we dat niet wilden, werd op ieder feestje wel gevraagd: 'En, wanneer komen er bij jullie kinderen?' of: 'Hebben jullie kinderen?' en 'Waarom dan niet?'. Je blijft dan toch vaak beleefd", legt hij uit. "Terwijl je eigenlijk denkt: dat gaat je geen ene reet aan."

'Met slechte zaadkwaliteit en weinig testosteron ben je geen echte man, klinkt het al snel'

Een reactie die Mario weleens kreeg, was: 'Kinderen hebben is ook niet alles'. Geruststellend bedoeld? Waarschijnlijk. Maar ook een tikkie ongevoelig naar de mensen die er werkelijk alles aan doen om die droom uit te laten komen. Mario: "Zo'n traject doe je niet voor je plezier. Vanaf het moment dat er vruchtbaarheidsproblemen spelen, heb je daar je handen aan vol."

De sociale norm lijkt nog vaak dat iedereen op een gegeven moment kinderen krijgt, denkt Joost. "Bijna niemand vertelt vol trots dat ze een ivf-traject hebben gehad. Pas als je zelf begint over waarom het níét lukt, hoor je verhalen van anderen bij wie het ook niet zo makkelijk ging." Maar tijdens het proces blijven veel mensen stil. "Wij hebben na twee terugplaatsingen gehad zonder succes, dat voelt op zo'n moment heel erg privé." Maar als je er wel over praat met anderen, kom je erachter dat het bij veel meer mensen niet lukt. "Dan realiseer je je pas dat het voor hen ook een pijnlijk onderwerp is."

Niet zielig doen, wel praten

Omdat de rol van de man zo buiten het perspectief blijft, zijn de misvattingen over mannelijke onvruchtbaarheid hardnekkig. "Met slechte zaadkwaliteit en weinig testosteron ben je geen echte man, klinkt het al snel." Maar spermakwaliteit gaat al jaren achteruit, dus in plaats van vooroordelen, zouden we er misschien juist meer over moeten weten.

"Door erover te praten, kunnen mensen er voor je zijn", denkt Mario, die zich inmiddels als vrijwilliger inzet voor mannen met vruchtbaarheidsproblemen. "Vroeger was ik sceptisch over dat soort groepen, ik dacht: dat zal wel een geitenwollensokkenclub zijn. Geen reden om zielig te doen. Maar ondanks dat ik die drempel voelde, is het ook voor mij goed geweest. Pas als je verhalen van anderen hoort, weet je: ik ben niet alleen."

De Week van de Vruchtbaarheid is een Europees initiatief om meer aandacht te vragen voor vruchtbaarheid. Eén van de doelen is het taboe op vruchtbaarheidsproblematiek te verminderen.

Voor informatie van ervaringsdeskundigen of contact met andere mensen voor wie zwanger worden niet vanzelf gaat, kan je terecht bij Freya. Zo is er ook een besloten Facebookgroep opgericht voor mannen.

Lizzy van Hees