Close

Zorg(en) voor later?

08 november 2020 10:11 / Persoonlijk
I Iedereen wil oud worden, maar niemand wil het zijn. Hoe zorg je dat je het ook op je oude dag gezellig en comfortabel hebt?

Als corona ons iets laat zien (behalve dat spelletjes doen op zaterdagavond gewoon hartstikke leuk is), dan is het wel dat de zorg onder hoogspanning staat. Als je bedenkt dat ons land over twintig jaar voor een kwart bestaat uit vijftigplussers, dan weet je dat die druk alleen maar verder toe zal nemen. Hoe zorg je nu al goed voor je bejaarde zelf? 

Utopia

Vrolijke vijftiger Brigitta Vos heeft daar wel een idee over. Samen met vrienden maakte ze een ‘One day I’ll be old’-plan, gericht op een zo fijn en zo onafhankelijk mogelijke oude dag. “Oud worden is niet grappig. En ook niet iets wat je zomaar overkomt. Je moet een plan hebben van wat je wil, en hoe, en daar kun je niet pas na je pensioen mee beginnen,” vertelt ze monter. Het hunne ontstond een paar jaar geleden tijdens een vakantie in Marbella, en is inmiddels een stuk of tien tabbladen in Google Drive dik.

“We willen een stuk grond kopen, samen met een paar vrienden en bekenden, en daar zes huisjes en een gemeenschappelijke ruimte op bouwen. Daarin komt dan ook een sauna, een zwembad en een grote keuken. Ecologisch, maar ook luxe, dat willen we. En zoveel mogelijk zelfvoorzienend in stroom, voeding en dus ook zorg. Wat we voor elkaar kunnen doen dat doen we, en voor de zwaardere zorgtaken huren we lokaal vaste verpleging in.”

'Het belangrijkst is dat niet de kinderen straks opdraaien voor mijn zorg'

Lokaal inderdaad, want als het aan Brigitta en haar vrienden ligt, slijten ze hun oude dag in een Middellandse Zeeklimaat. Ook weer met het oog op gezondheid en genot. Een exacte locatie hebben ze nog niet, maar de kans is groot dat het Italië of Frankrijk wordt. “Spanje is afgevallen, want dat is over dertig jaar een woestijn,” weet Vos. "Ik heb nu mijn zinnen gezet op Marche in Italië, ook omdat dat een blue zone is. Als je daar over het kerkhof loopt zie je dat de meesten 101 tot 103 zijn geworden, dus dat klinkt veelbelovend. Door het klimaat, de juiste voeding en veel rust worden mensen daar gezond en goed oud. Dat lijkt ons wel wat."

Het begint allemaal met de aanschaf van een stuk grond. In de buurt van een vliegveld (voor als de kinderen komen), in de buurt van een ziekenhuis en in de buurt van de zee moet het liggen. En wie gaat dat betalen? "Ik ben er niet voor aan het sparen. We proberen het te subsidiëren via een lokale bank,” vertelt Vos, “en als ik mijn huis hier verkoop heb ik wel een paar ton om mijn huisje daar te bouwen. We willen erin als we allemaal met pensioen zijn, maar als we eerder iets vinden, gaan we toch al aan de slag en verhuren we het. Daar maak ik me allemaal niet zo druk om."

"Het belangrijkst vind ik dat mijn kinderen straks niet opdraaien voor de zorg voor mij, maar dat ik dat zelf regel. Ik wil ze niet belasten met hun oude moeder in huis en ik heb daar zelf ook geen zin in. Het lijkt me enig als de kinderen later langskomen omdat ze dat gewoon leuk vinden, en niet omdat het een moetje is. En verder mogen zij gewoon hun eigen leven leiden. Mijn vrienden en ik zorgen zoveel mogelijk voor elkaar en wat we zelf niet meer doen, huren we in.

Ook de palliatieve zorg ja, want het idee is dat we daar in onze droom kunnen sterven. Ik wil een liefdevolle oude dag, en close zijn met de fijne mensen om me heen. En ik wil nog zo lang mogelijk van betekenis zijn, en niet de hele week zitten wachten tot het zondag is en de kinderen weer komen. Dat besef is door corona wel versterkt. Als je ziet hoe al die chagrijnige bejaarden in zo’n tehuis eenzaam wegkwijnen en weigeren te eten, dan kies ik liever mijn eigen eindstation. Ik kan me zelfs voorstellen dat we dat spulletje uit Zuid-Amerika in huis halen om ook onze dood zelf in de hand te hebben."

Studentenhuis voor senioren

Dat betekenisvol zijn, is ook de drijfveer van Hermien Miltenburg (66). Zij is al een stap verder en heeft net een stuk land gekocht in de buurt van Nijmegen met een paar vrienden. Ze zijn nu met 8 en hopen dat er in totaal 15 tot 20 ouderen aansluiten. "Deze derde helft moet waardevol zijn. Ik wil mensen om me heen die ik kan helpen en die me feedback geven. Maar ook waar ik spelletjes mee kan doen en samen mee kan eten, bijvoorbeeld. Een saamhorigheid zoals die ook in het studentenhuis was vroeger, maar dan met allemaal ons eigen plekje naast de gemeenschappelijke woonruimte."

'We spreken elkaar aan als bij Harry de gordijnen te lang dicht zijn of als Mien te dik wordt'

Dat is niet alleen gezellig, maar ook slim, weet Miltenburg. Ouderen die voor elkaar kunnen zorgen, doen volgens haar namelijk minder beroep op WMO en het Zorgloket. Ook voor de krappe woningmarkt is het een uitkomst, want zo’n veertig procent van de ouderen zegt volgens Miltenburg in een te groot huis te wonen. “Ik woon heerlijk, maar hier zou weer een gezin moeten wonen. Toch lijkt het nog zeker drie jaar te duren voordat ik vertrek, want de gemeente neemt nogal haar tijd met het verstrekken van een bouwvergunning. Kostbare tijd. De bouwtekeningen liggen klaar en zodra het kan begint de bouw en zet ik mijn huis in de verkoop."

Drie jaar geleden gleed Miltenburg uit op de badkamervloer en brak een ruggenwervel. Inmiddels is ze weer helemaal hersteld, maar het liet haar wel inzien dat de tijd van onbezorgdheid voorbij is. "Ik ben niet voor altijd zelfredzaam, dat realiseerde ik me toen wel. Ouderen die denken dat hun kinderen elke dag de boodschappen brengen, komen bedrogen uit. Zij hebben hun eigen leven, met werk en gezin en wonen vaak ver weg. Mijn dochter hielp waar ze kon en mijn zoon richtte zelfs een logeerkamer voor me in. Hartstikke lief, maar dat wil ik helemaal niet natuurlijk. Ik wil oud worden in mijn eigen appartement, met fijne buren om me heen. We hebben afgesproken dat we op elkaar letten, en dat we elkaar aanspreken als bij Harry de gordijnen te lang dicht zijn of als Mien te dik wordt. Dat is toch een teken dat er ergens iets niet goed gaat. Maar ik ga niet bij mijn buren de steunkousen aantrekken en de billen wassen. Daar huren we zorghulp voor in. Net zolang totdat we wel naar het verpleeghuis móéten.”

Deel je wens

Kopen, bouwen, inhuren: oud worden is een flinke kostenpost op deze manier. Dat weet Miltenburg ook, die bijna al haar spaargeld en overwaarde in het stuk grond stak. Het liefst ziet ze dat gemeenten dit soort initiatieven hoog op de agenda zetten en ook voor mensen met een kleine beurs.

Een nobel streven, vindt Katrien Luijkx, bijzonder hoogleraar ouderenzorg aan de Universiteit van Tilburg. "Alle lof voor mensen die zelf de regie nemen, maar ik ken geen voorbeelden van tachtigers die geslaagd op deze manier leven. Het gros beschikt over een bescheiden inkomen, maar ik denk dat je ook zonder persoonlijk resort een fijne oude dag kunt beleven.

De crux zit ‘m namelijk niet in het geld, maar in het duidelijk zijn in je wensen. Mensgerichte ouderenzorg, dat is belangrijk. Kijk goed naar ouderen en luister naar ze. Zelfs wanneer iemand dementie heeft, kun je als je goed kijkt, zien wat iemands behoefte is. Wat je vaak ziet is terughoudendheid bij ouderen. Als je zorg nodig hebt, vraag je vaak minder. Want je wil iemand niet tot last zijn en bent al zo dankbaar voor wat er is. Maar dat is zonde, want alleen als een behoefte geuit wordt, kan die ook vervuld worden. En dat kan net zo goed in een verpleeghuis als in een senioren woongemeenschap."

'Zoek fijne mensen om je heen en blijf actief tot de laatste snik'

"Overigens is het aantal mensen dat in een verpleeghuis komt gering, dat zijn zo’n 100.000 Nederlanders. De rest woont gewoon thuis. En misschien heeft dat kinderen ver weg wonen ook wel iets te maken met sociaal economische klasse. Mensen die minder hoog zijn opgeleid blijven vaker in de buurt wonen. Je kunt wel anticiperen op je oude dag en dat is alleen maar goed. Erik Scherder pleit niet voor niets voor veel beweging van lijf en brein om zo goed mogelijk oud te worden. Toch weet je niet wat je uiteindelijk gaat overkomen, of de pijn in cognitief, lichamelijk of in eenzaamheid zit. Vooral dat laatste is killing voor ouderen, letterlijk, dus wat dat betreft vind ik het prachtige initiatieven."

Nieuwe vrienden

Dat is meteen de belangrijkste tip van Atie Schipaanboord van ouderenbond ANBO: investeer al vroeg in je sociale netwerk. "Een vriendenkring verspreid over heel Nederland is nu nog geen probleem, maar over twintig jaar kan dat wel lastig worden. Zoek daarom ook leuke contacten in de buurt. Ik ben zelf bewust bij een roeivereniging en een muziekvereniging gegaan om leeftijdsgenoten in mijn wijk te leren kennen."

Daarnaast is het volgens Schipaanboord inderdaad een goed idee om al vroeg voor je pensioen naar je woonsituatie te kijken. Kun je in je huis aanpassingen maken voor als je niet meer zo goed ter been bent, en heb je genoeg middelen voor een verbouwing als dat nodig is? "Naast individuele projecten zijn er ook samenwooninitiatieven zoals de Knarrenhof, waarbij mensen elkaar mantelzorg bieden. Prachtig, maar de procedures daarvoor zijn lang en grond is duur. Wat mij betreft moeten gemeenten daar veel actiever bij helpen. Tot die tijd heb je het vooral zelf in de hand: zoek fijne mensen om je heen en blijf actief tot de laatste snik. Laat je niet ontmoedigen, ook als je kwalen krijgt. Kan het jou schelen dat je wat langzamer loopt of geen vaste hand meer hebt. Gewoon blijven doen waar je blij van wordt!"  

Hanneke Mijnster