Close

Obama, boekhandelaar

19 november 2020 10:11 / Michiel Vos
D Deze week is Barack Obama weer overal in het nieuws. Officieel voor zijn nieuwe boek, maar eigenlijk wil iedereen maar één ding van hem weten: waar ging het mis? Een beetje een helder antwoord blijft uit, constateert Amerika-kenner Michiel Vos.

Truth decay is het nieuwe modewoord deze week in politiek-cultureel Amerika. Vrijelijk vertaald tot zoiets als waarheidsverval, kwam het de ether in via Barack Obama, tot vier jaar geleden de 44e president, en deze week op alle netten te zien in een ware press blitz die over de wereld heen viel: de promotie van het eerste deel van zijn memoires: Een beloofd land. $65 miljoen heeft de beste man samen met zijn vrouw ontvangen voor hun gezamenlijke memoires – Michelles boek Becoming kwam twee jaar geleden uit en het is wachten op Baracks tweede deel van zijn memoires. Dat is grofweg $20 miljoen per boek en voor die prijs wilde heel Amerika weleens uit de eerste hand horen wat er toch in godsnaam fout is gegaan na het achtjarige presidentschap van change en hope.

“Waarheidsverval is iets dat is geaccelereerd door Donald Trump,” vertelt Obama geduldig (de man is zo geduldig, het is voor Amerikanen na vier jaren presidentieel ongeduld haast ouderwets), “de notie dat we niet alleen niet langer de waarheid behoeven te spreken, maar het idee dat de waarheid er überhaupt niet meer toe doet.”

Obama wijst de online netherworld als medeschuldige aan voor het waarheidsverval, een plek waar 'feiten er niet toe doen', en waar de tech giganten meer zullen moeten doen om in ieder geval 'een gemeenschappelijk stel van feiten erkennen voordat we in discussie gaan wat we vervolgens met die feiten willen doen.'

Obama wordt steeds weer meegetrokken in het dampende moeras van Trumps chaos

En zo hangt Obama’s opvolger als een boze wolk over zijn boekentour. Superster president nummer 44 ontkomt in zijn mediafestijn niet aan de vragen over zijn opvolger, nummer 45, Donald J. Trump. In het prestigieuze CBS programma 60 minutes (het ijkpunt als het gaat om journalistieke integriteit in Amerika) vroeg een haast wanhopige Scott Pelley aan Obama om als een soort wonderdokter uit het verleden iets te zeggen over het heden: de niet altijd even integere nummer 45.

Superster Obama stelt vast, geeft zijn diagnose voor zijn land van de afgelopen vier jaar, maar heeft nauwelijks oplossingen. Hij zit er om zijn boek aan te prijzen (eerste oplage in de VS: drie miljoen), maar toch wordt de cool en collected Obama steeds weer meegetrokken in het dampende, hijgende moeras van Trumps chaos. En dus vraagt de arme journalist nog maar eens wat we toch moeten met een president die simpelweg zijn verlies niet erkent?

Obama antwoordt genuanceerd zoals we van hem gewend zijn: “Presidenten zijn tijdelijke bewoners van het Witte Huis en wanneer het tijd is om te vertrekken, moet je het land op 1 zetten en je ego op 2.” Hij blijft in deze ontegenzeggelijk on-keurige tijd keurig. Hij voelt bijna als een anachronisme.

Niks geen Obamaiaanse nuance, maar gewoon platte taal

Ik was bij Obama’s laatste State of the Union speech begin 2016 - een paar maanden voor de presidentsverkiezing van dat jaar. Ik herinner me dat de vertrekkende president hopeloos ouderwets klonk, met al zijn gebedel om hoop en overleg met Republikeinen. Mensen wilden oorlog. Het hing toen al in de lucht en het leidde tot de verkiezing van Trump, door het blad Esquire tot Hater in Chief gedoopt.

In zijn boek spreekt Obama over de verharding van de politieke toon in zijn eerste jaren als president. Sarah Palin wordt genoemd als een van de eersten die ‘het spel’ op een heel andere manier speelde dan de anderen. Hij heeft gelijk: Palin was de meest aanwijsbare voorganger van Trump. Maar hoe het nou allemaal kwam? Aan het eind van zijn persoffensief bleef het land toch enigszins vertwijfeld achter: doktor Obama, acht jaar lang de Healer in Chief, wist eigenlijk ook niet wat we aan moeten met een regels-omver-schoppende president als Trump.

En dus veerde Amerika even op toen niet de overgenuanceerde Obama zijn oproep aan Trump deed maar eenzelfde boodschap werd gebracht op de authentiek-platte manier die we maar kennen van één man: de uitdrukkelijk ongenuanceerde Howard Stern – Amerika’s meeste originele shock jock en king of talk radio. Stern – en niet Obama – spreekt de taal van het volk anno 2020: recht door zee, bozig en minachtend waar nodig. Stern - eerder slager dan chirurg - is de dokter waar Amerika op zit te wachten in de tijden van Trumpiaanse politiek. Hij lijkt de zeitgeist van Amerika beter te begrijpen dan de keurige Obama, ook al zeggen beide eigenlijk hetzelfde: die oranje kleuter die zich in de bunker van het Witte Huis heeft verschanst en nu al drie weken sinds de verkiezingen nog steeds weigert om überhaupt zijn verlies toe te geven.

Stern, met miljoenen luisteraars en vooral bekend vanwege zijn indringende vraaggesprekken met voormalige strippers over hun borstomvang, riep Trump op, in gewoon Amerikaans, zijn 'fucking loony hillbilly vrienden' te kalmeren en hen te vertellen dat hij heeft verloren. Opgeven en naar huis. Afgelopen. Het was niet Obama’s diepe overpeinzingen over Amerika, maar wel concreet waar het halve land op zit te wachten: een einde aan de verkiezingen en een einde van de opvolger van Obama.

Inmiddels is boekhandelaar Obama op weg naar de talkshows van Stephen Colbert en Jimmy Kimmel. Die glanzende hardbacks lopen niet op eigen beentjes de winkel uit en dus doet ook nummer 44 wat de Amerikanen het beste doen: verkopen.

Michiel Vos