Close

De real life koninginnen van de schaaksport: ‘Voor mannen is het vaak slikken als ik win

25 november 2020 03:11 / The queen's gambit
N Netflix serie The queen's gambit over het schaaksprookje van de eigenzinnige Beth Harmon maakt schaken weer hot en happening. Wij spraken schakers Bianca de Jong-Muhren en Maaike Keetman over hun liefde voor de sport en hun wens voor meer vrouwen in de sport.

Beth Harmon laat haar gezicht op haar perfect gemanicuurde handen rusten. Met een paar grote ogen kijkt ze haar tegenspeler verwachtingsvol aan, na weer een geniale zet, om zijn reactie te peilen. De Russische grootmeester tegen wie zij het opneemt, had deze beweging duidelijk niet zien aankomen. Gaat zij hem, de nummer 1, nu echt verslaan? Het is maar een van de prachtige scènes in het verhaal van hoe een meisje uit een weeshuis zich ontpopt tot een van de grootste schakers allertijden. Het speelt zich af in de jaren zestig en zeventig van de vorige eeuw, met bijbehorend interieur, pillenslikkende maar stijlvol geklede huisvrouwen en de nodige hoeveelheid sterke drank. Een geslaagde trip terug in de tijd.

'Ondanks hun kleinere brein zouden vrouwen toch goed mee moeten komen'

Maaike Keetman (22) heeft The queen's gambit in één ruk uitgekeken. Ze is dan ook een ware schaakfanaat: haar hele familie doet aan dammen of schaken en in 2017 werd ze derde bij het NK vrouwen. Ze rondt momenteel haar bachelor Economie aan de UvA af, dus het bingen was niet vanzelfsprekend, maar wel zeer de moeite waard: "Naast dat alles er waanzinnig uitziet, is de serie ook nog eens erg realistisch. Zo gebruiken ze openingstechnieken die echt bestaan en laten ze andere versies van het spel zien, zoals snelschaak."

Helaas is dat niet het enige dat realistisch is, want net als in de serie zijn vrouwen ondervertegenwoordigd in de echte schaakwereld. "Schaken staat bekend als een mannensport en die zijn er dan ook veel meer. In het begin keken mannen raar op als ik kwam opdagen bij een wedstrijd, en waren ze not amused als ik won. Dat is nu gelukkig wel beter geworden, omdat ik bekender ben geworden in die wereld", legt Keetman uit.

Foutieve aannames

Maar als het bij interviews over het gebrek aan vrouwen in de schaaktop gaat, wordt de toon van het gesprek al snel dubieus. "In interviews wordt er nog wel eens gevraagd hoe het komt dat mannen het beter lijken te doen. De toon kan dan nog weleens licht beledigend worden", zegt Keetman.  Het zal heus niet slecht bedoeld zijn, maar legt wel bloot dat er nog genoeg foutieve aannames bestaan over schakende vrouwen.

Die aannames lijken op het eerste oog niet geheel uit de lucht te komen vallen. De Chinese Hou Yifan staat als enige vrouw op nummer 86 van de top 100 beste schakers in de wereld. Je zou hieruit kunnen afleiden - zoals sommigen dus ook doen – dat vrouwen inderdaad minder goed kunnen schaken. Zoals in dit artikel gebeurt op de Indiase website Mint waarin de bekende schaker Koneru Humpy stelt dat de cijfers nu eenmaal bewijzen dat mannen beter zijn. "You have to accept it."

Vrouwen aan zet

Maar dat is volgens de Nederlandse schaker en hoogleraar neurale wetenschap Wei Ji Ma te kort door de bocht. Er schaken namelijk veel minder vrouwen wat de kans op een vrouwelijke topschaker aanzienlijk verkleint. En als je twee groepen hebt, heeft de grootste groep altijd meer kans op een topschaker domweg omdat hij groter is, licht Ionica Smeets toe in haar column in de Volkskrant.

'Schaken lijdt onder een nerdy-imago'

Dus waar blijven al die vrouwen? Als iemand deze vraag kan beantwoorden, is het Bianca de Jong-Muhren (34) wel. Op vijfjarige leeftijd ging ze een keer mee naar de schaakclub van haar broer en sindsdien heeft het spel haar niet meer losgelaten. "Er schaken toch meer jongens. Het spel lijdt misschien een beetje onder het nerdy-imago, zoals je ook terugziet in The Queen's Gambit." Neem bijvoorbeeld de scène waarin Benny Watts, een topschaker en goede vriend van Beth, twee jonge fans die hem om advies vragen, aanraadt om toch vooral atletisch te worden, zodat schakers eens een ietwat betere reputatie krijgen.

De ChessQueens

Daarom richtte de Jong-Muhren, die dit weekend wordt benoemd tot voorzitter van de Koninklijke Nederlandse Schaakbond, samen met de andere beste vrouwelijke schakers van Nederland de ChessQueens op, om schaken bij meiden en vrouwen aan de man te brengen. "We organiseren eigen toernooien en proberen mensen ervan te overtuigen dat schaken naast ontzettend leuk ook leerzaam is. Schaken heeft mij bijvoorbeeld geleerd om goed te verliezen, door het te accepteren en te analyseren hoe dat in zijn werk ging, en het de volgende keer anders te doen. Ook kijk ik door de sport altijd vijf zetten vooruit in de rest van het leven, wat zakelijk goed van pas komt", onderbouwt de Jong-Muhren. En Keetman is erg te spreken over de verscheidenheid van spelers. "Bij schaken kan je winnen of verliezen van iedereen: van een bejaarde, een vijfjarige en alles daartussenin."

Maaike staat links en helemaal Bianca rechts
Maaike staat links en helemaal Bianca rechts

En wie denkt dat schaken een sport voor einzelgängers is, heeft het mis. De Jong-Muhren en Keetman drinken geregeld samen met de andere vrouwen van de ChessQueens en andere teamgenoten een biertje na het trainen en de wedstrijden. "Schaken is een stuk gezelliger dan mensen denken," vertelt de Jong-Muhren, "en daarom hopen wij uiteraard gauw meer nieuwe vrouwelijke leden te kunnen verwelkomen!"

Nieuwsgierig geworden en wil je een kijkje komen nemen? Klik dan hier voor de wedstrijd kalender van 2020 of kijk op www.schaken.nl

Frederique Rote

LEES MEER OVER