Close

Wie lief is leeft langer

10 januari 2021 12:01 / Gezondheid
J Je kent vast het warme gevoel dat je krijgt wanneer je iemand een cadeau geeft, een vriend helpt met verhuizen of geld doneert aan een goed doel. Geven voelt goed, daarom doen we het. En altruïsten leven ook nog eens langer én gezonder, las redacteur Nina van Rijn bij de BBC.

“770 jaar oud!” was het antwoord dat ik als klein meisje van mijn moeder kreeg, toen ik haar vroeg hoe oud Sinterklaas was. Dan moet cadeaus geven wel héél goed voor je gezondheid zijn, dacht ik. En dat blijkt inderdaad.

Mensen die aan anderen geven of hulp bieden, slapen beter, ervaren minder pijn, hebben een lagere bloeddruk, lopen minder risico op hartaandoeningen én zijn minder vaak ziek. Voor jonge mensen geldt zelfs dat zij zestig tot zeventig jaar later nog steeds baat hebben bij hun altruïstische daden. Deze positieve gezondheidseffecten gelden voor alle uithoeken van de wereld en voor een grote verscheidenheid aan goede daden.

'Dit fenomeen is het gevolg van een knap staaltje evolutie'

Het doen van vrijwilligerswerk is even positief voor je levensduur als het eten van zes porties groente en fruit per dag, aldus de BBC. Random acts of kindness, zoals het geven van een kopje koffie aan een vreemde, zorgt voor rustigere witte bloedcellen en daarmee voor een lagere kans op reuma, kanker, hart- en vaatziekten en diabetes. Daarnaast ervaren mensen die doneren, minder pijn. Dat geldt voor zowel het doneren van geld als het doneren van bloed. Geld doneren zorgt bovendien voor een betere nachtrust en lagere bloeddruk. Genoeg reden dus om lief te zijn!

IJsjes en haaien

Iedereen die tijdens zijn of haar studie les 1 van Statistiek one-o-one heeft bijgewoond, zal nu denken: je vergeet een variabele. Statistisch gezien worden mensen die meer ijsjes eten vaker door haaien gebeten. Dit betekent niet dat haaien een voorkeur hebben voor mensen die ijsjes eten. Nee, mensen die veel naar zee gaan (de vergeten variabele), eten meer ijsjes én worden vaker door haaien gebeten. Zo zou je kunnen verwachten dat altruïsme niet direct leidt tot gezondheid, maar dat rijkdom tot altruïsme (hoi meneer Gates) én tot gezondheid leidt. Heb je nou ook les 2 van Statistiek one-o-one gevolgd, dan denk je wellicht: je draait de causaliteit om. Altruïsme leidt niet tot gezondheid, maar gezondheid leidt tot altruïsme.

Wetenschappers die de effecten van altruïsme op gezondheid onderzochten hebben voor beide lessen – de vergeten variabele en de omgedraaide causaliteit – gecontroleerd. Onder andere door Canadese middelbare scholieren willekeurig in twee groepen in te delen. De groep die bijles gaf aan basisschoolkinderen had na een tijd betere bloedwaarden, lager cholesterol en een lagere BMI dan de controlegroep. De conclusie blijft overeind: altruïsme leidt tot gezondheid.

Knap staaltje evolutie

Dit fenomeen is te verklaren aan de hand van evolutie. Het ‘doel’ van evolutie is de overleving van de soort. Evolutie heeft er daarom voor gezorgd dat we geneigd zijn onze kinderen te beschermen en verzorgen. Zo rennen ouders bijvoorbeeld niet keihard weg zodra hun kinderen beginnen te krijsen – hoewel ze dat soms best zouden willen. Enerzijds wordt ons beloningsmechanisme in de hersenen geactiveerd als we onze kinderen verzorgen (we voelen ons goed), anderzijds daalt de activiteit in het angstgebied van de hersenen waardoor stress, bloeddruk en ontstekingswaarden dalen (we zijn gezonder).

'Onbaatzuchtige daden bestaan niet'

Deze mechanismen werken niet alleen wanneer we voor onze eigen kinderen zorgen, maar ook wanneer we voor anderen zorgen. Ook daarin heeft evolutie een handje geholpen. Onze soort heeft grotere kans tot overleven, wanneer we niet alleen voor ons eigen kroost, maar ook voor het kroost van anderen zorgen. Daarom zou je zowel je eigen kind als dat van een vreemde van de weg trekken als er een bus aankomt.

Inderdaad, Rutger Bregman. De meeste mensen deugen. In ieder geval biologisch gezien.

Altruïsme = egoïsme

Maar ja, dan heb je altijd nog de cynici die claimen dat altruïsme – juist omdat je er zelf zoveel baat bij hebt – uiteindelijk gelijk staat aan egoïsme. Filosofen en wetenschappers zijn al decennia in debat over de vraag of er wel echt zoiets bestaat als onbaatzuchtigheid.

Volgens sommige wetenschappers bestaat puur altruïsme niet. Omdat we nou eenmaal beloond worden voor onze goede daden door onze hersenen, kan dat nooit onbaatzuchtig zijn. Of je nu een miljoen euro doneert aan Unicef, of een vliegje van een verschrikkelijke verdrinkingsdood redt uit je glaasje jonge jenever, volgens wetenschappers doe je dit altijd (mede) voor je eigen gewin.

Het kamp van de filosofen is het hier veelal mee oneens. Ook al word je beloond voor je daad en is het bewijs daarvan onomstotelijk, dan is dit nog niet genoeg reden om te zeggen dat altruïsme onmogelijk is. We kunnen er immers zelf niets aan doen dat we beloond worden, dat is simpelweg een bijkomstigheid. Denk maar eens aan dit voorbeeld van het omgekeerde geval: als je kaas eet en de bijkomstigheid daarvan is het feit dat een kalfje van zijn moeder wordt gescheiden, is het een beetje overdreven om gelijk te zeggen dat je kaas eet omdát je het zo fijn vindt dat een kalfje van zijn moeder wordt gescheiden. Dat zou tamelijk creepy zijn.

Altruïsme in lockdown

Uit onderzoek blijkt dat goede daden met een sociaal component extra voordelig zijn voor ons welzijn. Een beetje sociale interactie kunnen we prima gebruiken op dit moment. FaceTime dus wat vaker met je grootouders, maak eens een praatje met de oude dame die dagelijks langs je raam loopt en misschien wel eenzaam is of breng een zelfgebakken taart naar vrienden. Of voorzie je huisgenoot of partner iedere dag van de lekkerste koffie. Doe ik zelf ook, maar ik geef toe daar ook wel íets van egoïsme bij komt kijken (ik drink zelf het grootste deel van de kan leeg).

'Help wetenschappers met het identificeren van nieuwe sterrenstelsels'

Daarnaast is er voldoende digitaal vrijwilligerswerk te vinden. De Verenigde Naties is altijd op zoek naar online vrijwilligers, evenals Translators without Borders. Ook een leuke is Zooniverse, een platform waarop iedereen – academisch opgeleid of niet – kan bijdragen aan wetenschappelijk onderzoek. Je helpt wetenschappers van achter je laptop, bijvoorbeeld met het identificeren van dieren en sterrenstelsels of het begrijpen van dierlijk gedrag.

Wil je nou net als ik héél graag 770 jaar oud worden, dan je kunt daarnaast de volgende altruïstische activiteiten overwegen:

  • Babysit je neefje
  • Geef wat geld aan de krantverkoper bij de uitgang van de supermarkt
  • Doneer bloed of meld je aan als stamceldonor, heel belangrijk
  • Beoefen mindfulness en dankbaarheid
  • Verplaats je in iemand anders’ perspectief
  • Trakteer iemand op een kopje koffie (to go)
  • Help bij de Voedselbank
  • Neem een huisdier (en verzorg het ook a.u.b.)

Pas wel op dat je niet doorslaat. Evolutiebioloog George Price ontwikkelde in de jaren ‘60 een formule die aantoonde dat altruïsme altijd de gever ten goede komt. Hij gaf al zijn bezittingen aan de armen, werd zelf arm en eindigde suïcidaal in een sloppenwijk in Londen. Hou dus een beetje over voor jezelf. Ook als je bloed doneert is dat handig.

Wil je meer weten over de connectie tussen altruïsme en gezondheid? Lees dan hier het artikel van de BBC.

Nina van Rijn

LEES MEER OVER