Close

Wat ik had willen voordat... ik afkickte

12 januari 2021 04:01 / Zelfontwikkeling
Peggy-Sue Figueira en Kevin
Peggy-Sue Figueira en Kevin
H Hindsight is 20/20 zeggen ze wel: achteraf weet je het allemaal zo goed. Kennis waar je zelf niks meer aan hebt, maar waar je een ander wel mee kan helpen. Daarom vragen we in deze rubriek aan ervaringsdeskundigen: wat had je graag eerder willen weten? Dit keer vertellen twee mensen die hun verslaving het hoofd hebben geboden, over het pijnlijke – maar immens waardevolle – afkickproces dat zij hebben doorlopen.

Op een vrijmibo met je collega's in de kroeg kijkt niemand je raar aan als je een zesde wijntje bestelt – in coronatijd vertaalt die handeling zich wellicht naar het opentrekken van een tweede fles. In je eentje. Op de bank. Een Netflix-serie op oneindig. Even afschakelen en wegdoezelen na een stressvolle dag. Dat is toch ook self-care?

Ogenschijnlijk onschuldig, maar deskundigen zien die sociale isolatie en het thuiszitten als dé voedingsbodem voor verslaving. Grijpen naar een 'middel', zij het alcohol, cocaïne, gamen of seks, is dan een veelvuldig ingezet copingmechanisme. Bovendien krijgt die ontwikkeling de mogelijkheid zich geruisloos te voltrekken: het leeuwendeel van de twee miljoen verslaafden in Nederland lijdt in stilte.

Nu de lockdown nog in elk geval drie extra winterweken zal beslaan, raken er ongetwijfeld meer mensen in de problemen, zeggen Peggy-Sue Figueira (55) en Kevin* (42). Zij zijn beiden herstellende van hun eigen verslaving – zij sinds 11 jaar, hij al bijna 18 jaar – en kennen de glijdende schaal van die hardnekkige ziekte als geen ander. Een onwijs zwaar proces, maar zonder twijfel de beste keuze die ze ooit hebben gemaakt. Ze delen de lessen en ervaringen die ze sinds die tijd hebben opgedaan en waar íedereen iets van kan opsteken – niet alleen als je wellicht datzelfde pad gaat bewandelen.

1. Een verslaving is niet zomaar aan iemand af te lezen

Er kleeft nog altijd een groot stigma aan de term 'verslaving', wat maakt dat we in onze maatschappij een beperkt beeld hebben van mensen die daarmee te maken krijgen. Het zijn bij lange na niet alleen thuislozen die met lege ogen over straat dwalen, of agressievelingen met losse handjes. Verreweg de meeste verslaafden zijn doodgewone mensen zoals je baas, je oom, de buurvrouw of jijzelf.

En dat is precíes het verneukeratieve, vertelt Kevin, in herstel van een coke-probleem: "Ik had het voor de buitenwereld goed voor elkaar: een goede baan, mooie kleren, veel feestjes. Die façade was tot in de puntjes uitgewerkt. Dat doen alsof heeft ervoor gezorgd dat ik later aan m'n herstel ben begonnen. Achteraf bezien heb ik 5,5 jaar lang met knippen en plakken geleefd." Als je al jaren de speelpop van je verslaving bent, is het schier onmogelijk om jezelf nog kritisch in de spiegel aan te kijken. Hij loog, bedroog en manipuleerde zichzelf een slag in de rondte, maar slechts een handjevol mensen kon daar doorheen prikken.

'Eén moment van zwakte kan je de das omdoen'

Peggy-Sue, herstellende van een alcoholverslaving en behandelaar, herkent dit: "Ik ben hoogopgeleid, zie er verzorgd uit en heb altijd hoge functies bekleed – je zag de verslaving er dus vrijwel niet aan af. De keren dat het zichtbaar slechter ging 'zat ik in een dip' of had ik een 'burn-out', maar eigenlijk was ik gewoon hartstikke verslaafd. In een van die periodes was ik nota bene hoofd van Sony Europa." Veel mensen passen niet in het stereotiepe beeld dat je bij een 'junk' hebt en dat maakt de ziekte voor de buitenwereld - én jezelf – buitengewoon lastig te achterhalen.

2. Herstellen van verslaving betekent een leven lang opletten

Het (h)erkennen van het probleem, door zowel de naasten als de verslaafde zelf, is randvoorwaarde nummer één voor een succesvol herstel. Vervolgens stap je in een intensief proces waarin je leert omgaan met een ziekte die je een leven lang mee zult moeten torsen. Zoals Peggy-Sue zegt: "Je zal nooit het predikaat 'ex-verslaafde' dragen, dat kan niet. Verslaving is een ziekte die niet weggaat."

Dat is een harde waarheid – en voor velen even slikken. Aanvaarden dat je ziek bent is één ding, maar accepteren dat het levenslange inspanning zal kosten om op de juiste weg te blijven, is een tweede. Peggy-Sue: "Als je écht verslavingsgevoelig bent, is het vrijwel ondoenlijk om te matigen. Ook na het herstel kan één moment van zwakte, één sigaret of één likeurtje bij de koffie je de das omdoen. Voor die mensen is verslaving het natuurlijke copingmechanisme dat bij tegenslag de kop opsteekt. Toen mijn partner zich in 2015 van het leven beroofde, moest ik op m'n handen gaan zitten om niet weer in de fout te gaan."

Voor de definitieve aanvang van haar herstel, heeft Peggy-Sue al meerdere momenten geprobeerd de alcohol uit haar leven te bannen. Toen ondervond ze aan den lijve hoe halsstarrig de ziekte was: "Ik was zo geobsedeerd door drank, dat wanneer ik het niet meer mocht drinken, ik andere uitwegen zocht. Vindingrijk als ik was, kookte ik bijvoorbeeld alleen nog maar recepten waar alcohol aan te pas kwam."

Ook Kevin is door zijn huidige werk in de verslavingskliniek waar hij zelf ooit opgenomen is geweest nog dagelijks bezig met zijn herstel – bijna twee decennia na dato. Hij draagt, naar eigen zeggen, een 'chronisch progressieve ziekte' met zich mee en is er, net als Peggy-Sue, heilig van overtuigd dat verslaafden in herstel totale abstinentie zouden moeten nastreven. "Bovendien", merkt Peggy-Sue op, "kent verslaving vele verschijningsvormen. Zelfs al weet je jezelf weg te houden van drank, drugs of nicotine, the usual suspects, dan nóg bestaat de mogelijkheid jezelf te verliezen in je werk of gamen. Dat is evengoed verslavingsgedrag. Daar moet je alert op blijven."

3. Leg jezelf onder de loep

"De behandeling van verslaving is gebaseerd op zelfhulptheorie en vereist daarom enige introspectie," vertelt Kevin. Dat houdt in dat je zal moeten graven naar de achterliggende oorzaak van de verslaving – en daar wellicht even in zal moeten poeren. "Het gaat om het erkennen dat je door iets, of het nu een trauma of ander psychologisch mankement is, in een schadelijk patroon terecht bent gekomen," vult hij aan.

In zijn geval was dit een pestverleden, wat hij tot zijn herstel nooit als 'trauma' had aangemerkt. Hij had vakkundig een masker gefabriceerd waarachter hij kon schuilen: "Mijn gehele doen en laten was gebaseerd op de drang maar niet bij die onzekerheid in de buurt te komen. Het drugsgebruik creëerde een veilige omgeving: alles ging om status, de buitenkant en show." Dat is inderdaad goed toeven als je het trauma koste wat het kost wil omzeilen, maar op termijn is dat geen leven te noemen.

Onder mensen die rock-bottom hadden bereikt, kroop hij uit zijn schulp

Zijn volledige bestaan stond in het teken van coke: hij was ofwel aan het scoren, ofwel aan het gebruiken. "In die snelle wereld was ik absoluut geen fijne kerel. Wat een ander overkwam, vond ik onbelangrijk. Ik was egoïstisch en heb de mensen om me heen veel pijn gedaan." Pas toen hij tijdens zijn herstel noodgedwongen een pas op de plaats deed, realiseerde Kevin dat hij de dingen die hij al die tijd had nagejaagd – erkenning en bevestiging – alleen kon ervaren door zichzelf te zijn. Het kwartje viel – evenals zijn masker.

4. Trek je op aan andere verslaafden (in herstel!)

Op de vraag waar ze tijdens hun herstel het meest aan hebben gehad, antwoorden zowel Kevin als Peggy-Sue volmondig: "De mensen om me heen." Peggy-Sue is in de eerste 3,5 jaar élke avond naar een AA-meeting gegaan. Zo kreeg ze een stevig netwerk van nieuwe vrienden die uit eigen ervaring konden meepraten over de ellende die ze had doorstaan. "Daar werd ik begrepen als ik zei dat ik regelmatige suïcidale gedachten had. De gemiddelde niet-verslaafde weet zich daar geen raad mee."

Toen Kevin werd opgenomen voelde dat als een warm bad: te midden van mensen die stuk voor stuk rock-bottom hadden bereikt, durfde hij uit z'n schulp te kruipen. Voor de eerste keer óóit. "Het herstel is een lange en zware reis, ik heb me in die moeilijke periode op kunnen trekken aan mensen die al wat verder in dat proces zaten. Zij waren voor mij het levende bewijs dat dit het écht waard was. Dat zie ik ook in de kliniek waar ik nu zelf werkzaam ben: 40 tot 50 procent van het hele team – van het management tot ondersteunend personeel – is ervaringsdeskundige. Dus iedereen begrijpt elkaar en kan collega's én cliënten positief bekrachtigen."

'Ik dacht: nu is het afgelopen met de pret'

Mensen met een verslaving zijn geneigd bij tegenspoed opnieuw een muur op te trekken, dat herkennen Kevin en Peggy-Sue allebei. De coronacrisis heeft ook hen de nodige klappen uitgedeeld, maar opnieuw gebruiken is nooit in ze opgekomen – juist door het sociale vangnet dat ze nu hebben opgebouwd. Peggy-Sue: "In die situaties heb je mensen om je heen nodig die dat isolatiegedrag kunnen herkennen. Mensen die hetzelfde hebben meegemaakt, bespeuren dat zo – zelfs de subtiele signalen."

5. Het gras is groener bij de nuchtere buren

Sex, drugs and rock 'n roll: gebruiken wordt geassocieerd met feesten en gezelligheid – een leven zonder kan dan heel saai lijken. Zeker wanneer je je na al die jaren geen bestaan meer zonder kunt voorstellen. Toch moet je vertrouwen hebben dat het leven sober écht minstens even leuk kan zijn, vertelt Peggy-Sue. Die realisatie ging niet over één nacht ijs: "Ik heb me een tijd lang onzeker en heel suf gevoeld. Iedereen dronk en was grappig en spontaan, ik niet – dacht ik."

Kevin was piepjong toen hij verslaafd raakte en werd al op z'n 25e verjaardag opgenomen. Een verjaardagscadeau van jewelste, want niets zou daarna nog hetzelfde zijn. "Ik dacht: nu is het afgelopen met de pret. Uitgaan en dat blitse leven was er niet meer bij, maar ik kreeg er iets onbetaalbaars voor terug: rust en waardering voor de kleinste dingen. Ik ben zeven maanden geleden vader geworden van een dochtertje en soms is een lach van haar voldoende om na een rotdag toch tevreden in bed te stappen."

Hij heeft, naar eigen zeggen, zijn zevenmijlslaarzen uit moeten doen en bekijkt het leven van dag tot dag. Hij is niet meer constant op zoek naar de volgende kick. Een waardevolle les voor iedereen, ongeacht je achtergrond, meent hij. Dat fast-paced leven in de hoogste versnelling eist vroeg of laat bij alle mensen zijn tol: of dat nu in de vorm van verslaving, een burn-out of depressie is. Zowel Kevin als Peggy-Sue voelen zich completer en authentieker nu ze dat bestaan achter zich hebben gelaten. Het proces van herstel heeft hen niet alleen van hun middelafhankelijkheid afgekregen, maar ook de ruimte geboden iets vaker stil te staan. Af te schakelen. Daar hebben zij – en jíj – dat wijntje niet voor nodig.

*Kevins volledige naam is bekend bij de redactie.

Mocht je jezelf of naasten in dit verhaal herkennen, dan is het mogelijk laagdrempelig hulp in te schakelen.

Als je twijfelt of je zelf een verslaving hebt, kan je hier een online zelftest doen. Deze geeft slechts een indicatie en biedt advies over mogelijke vervolgstappen.

Als je bang bent dat iemand in jouw omgeving met dit probleem rondloopt, kan je aankloppen bij onder andere Al-Anon of Stichting Naast. Daar kan je altijd terecht voor een luisterend oor.

Annemieke van Straalen