Close

Wat ik had willen weten voordat... ik met pensioen ging

18 januari 2021 01:01 / persoonlijk
H Hindsight is 20/20 zeggen ze wel: achteraf weet je het allemaal zo goed. Kennis waar je zelf niks meer aan hebt, maar waar je een ander wel mee kan helpen. Daarom vragen we in deze rubriek aan ervaringsdeskundigen: wat had je graag eerder willen weten? Met deze week: het pensioen. Ervaringsdeskundige Naäma de Ru én trainer Miranda de Vries vertellen hoe je je daarop voorbereidt.

Of het nou verre toekomstmuziek is of al om de hoek staat, iedereen krijgt er op een dag mee te maken: je pensioen. Aan de ene kant is dat een heerlijk vooruitzicht, want de computer mag uit, je staat nooit meer in de file of een overvolle trein en je kan dagenlang uitslapen. Maar aan de andere kant denk je bij pensioen ook al gauw aan een zwart gat, een tegenvallend pensioenpotje – dat al aan alle kanten is uitgekleed – en een leven 'achter de geraniums'.

Dat ingedutte en sombere imago is onterecht, vindt Miranda de Vries (53), die trainingen geeft aan mensen die bijna met pensioen gaan. Sterker nog: het kan een van de mooiste fases uit je leven zijn, als je dat er maar zelf van maakt. Ook kersverse pensionado Naäma de Ru (65) ziet de periode die voor haar ligt als een groot cadeau. Toch had ze een paar dingen zelf anders willen doen, en die tips deelt ze graag met ons.

1. Plan vooruit – ook financieel

Of je nou 45 jaar voor dezelfde werkgever hebt gewerkt of altijd bent gehopt van baan naar baan, de kans is groot dat je iedere maand braaf pensioenpremie hebt betaald zónder echt te weten hoeveel precies of waarvoor. Zeker als je nog niet bezig bent met je pensioen – want dat komt ooit wel – lees je misschien weleens wat sombere berichten in de krant, maar heb je eigenlijk geen idee hoe je er straks zélf financieel voor staat.

'De overstap wordt makkelijker als je je werk goed hebt afgesloten'

Voordat Naäma in december afscheid nam van haar werk als beleidsmedewerker in het onderwijs, keek ze naar het voorbeeld van haar eigen moeder. "Ik weet nog dat zij zich in de periode ervoor al voorbereidde op eventuele grote aankopen of kostenposten in huis", legt ze uit. "Ze kocht bijvoorbeeld nieuwe handdoeken en beddengoed, zodat ze weer een hele tijd vooruit kon." En of het nou om textiel gaat of een nieuwe wasmachine of andere investering: soms is het handig om die te doen wanneer je nog een vast salaris hebt. "Met mijn pensioen heb ik iets minder te besteden maandelijks dan met een vol salaris. Als je garderobe versleten is, doe daar dan iets aan op het moment dat je het geld nog makkelijk kan missen."

Daarnaast is het goed om financieel orde op zaken te stellen voordat je met pensioen gaat. Naäma maakte drie maanden voor haar pensioen een lijstje met alles wat er binnenkomt én wat er uitgaat. "Door dat te doen wordt het meteen helder of je op dezelfde manier kan blijven leven of de broekriem een beetje aan moet trekken." Hoewel ze blij is dat ze dit overzicht heeft gemaakt, had Naäma het liever tien jaar geleden al gedaan. "Als je er al eerder mee bezig bent, kan je er ook nog invloed op uitoefenen." Wanneer je ziet dat je veel gaat inleveren per maand, kan je bijvoorbeeld andere carrièrekeuzes maken of je kostenposten aanpakken. "Ik zou iedereen ook willen aanraden om met zo'n lijstje naar een financieel adviseur te gaan. Die kan ook meekijken of je bijvoorbeeld nog een huis kan kopen na je pensioen." Een mooi startpunt is mijnpensioenoverzicht.nl, daar kan je zien wat je al hebt opgebouwd en wat je straks mogelijk te besteden hebt (afhankelijk van hoe je je werkende leven invulling geeft natuurlijk).

2. Onderschat je afscheid niet

Alles is anders door corona, óók met pensioen gaan. Want op je laatste werkdag zit je waarschijnlijk gewoon thuis. Geen slingers op de afdeling of afscheidsborrel met collega's. Zelfs geen ongemakkelijk praatje van de baas, die je nog even in het zonnetje zet en bedankt voor zoveel jaren trouwe dienst. Dat is jammer, want dit soort rituelen zijn vaak hartstikke belangrijk, weet trainer Miranda de Vries. "In de praktijk wordt de overstap naar een niet-werkend leven makkelijker als je je werk goed hebt afgesloten. Dat betekent dat je werkzaamheden tijdig overdraagt aan collega's, maar voer ook gesprekken met collega's over en je werkgever. Over wat het werk voor je heeft betekent, of wat jullie aan elkaar hebben gehad. Het is goed om te reflecteren op dat deel van je leven. Dat hoort bij het ritueel, en op het moment dat je je pasje en computer inlevert, is het paaltje geslagen en begin je ook echt aan de volgende fase."

Daarnaast is het ritueel belangrijk om de verdiende aandacht en erkenning te krijgen voor je werk. "Voor veel mensen geldt dat hun werk en wat ze daarin hebben bereikt onzichtbaar blijft voor de wereld", ziet De Vries bij haar cursisten. Als dat moment stilletjes passeert, kan dat best een onbevredigd gevoel achterlaten. "In dat opzicht legt ons pensioenstelsel ook wel wat ongelijkheid bloot in de samenleving, want als stukadoor heb je natuurlijk een ander pensioen opgebouwd dan als medisch specialist, terwijl je niet minder hard hebt gewerkt." Daarnaast is de fysieke impact is ook veel groter bij sommige beroepsgroepen, maar daar staat meestal weinig tegenover. "Mensen voelen zich niet altijd even zichtbaar", vervolgt De Vries. "Zo sprak ik onlangs iemand die bij de reclassering werkte en jarenlang de moeilijkste dossiers had doorgespit. Zij wilde nog helemaal niet met pensioen, maar móést. En dat terwijl rechters bijvoorbeeld wel door mochten tot hun 70ste. Dat voelt niet helemaal eerlijk." Een deel van die onzichtbaarheid, ongelijkheid en daarmee het ongenoegen kan je goedmaken met een eervol afscheid.

Ook al kan dat nu niet op de 'normale' manier, is het wel degelijk de moeite waard om iets te doen. Zo heeft Naäma op haar eigen initiatief ook een aantal evaluatiegesprekken gevoerd met collega's. "Ik werkte daar pas twee jaar, dus het zou sowieso geen groot feest zijn geworden bij mij." Maar dit kon ze wel doen. "Ik heb mijn leidinggevende verteld dat ik mijn werkende leven graag op een prettige manier wilde afsluiten. Door dat aan te geven ontstond ruimte voor een paar plezierige laatste maanden. Ik heb een exitgesprek gehad en kreeg onverwacht toch een klein maar fijn afscheid."

3. Gun jezelf tijd om lekker te lummelen

Als die laatste dag eenmaal een feit is, kan het grote lummelen beginnen. De eerste fase moet je écht als een gewenningsperiode zien en daar mag je ook echt de tijd voor nemen, want veel mensen maken de fout om hun agenda helemaal vol te plannen, uit angst voor verveling. "Maar dan kom je er nog niet aan toe om lekker te doen waar je zin in hebt, een nieuw ritme te vinden en na te denken over wat je leuk vindt", legt De Vries uit.

Naäma had haar agenda niet volgepland, maar merkte daardoor wel meteen dat ze op zoek moest naar een nieuw dagritme. "Je bent zo gewend dat je ritme wordt bepaald door je werk. Je staat 's ochtends op om op tijd te beginnen, en doet je boodschappen en alle andere dingen buiten die veertig vaste uren om." Als je werk dan wegvalt, heb je ruimte om een nieuwe modus te vinden. "In het begin zette ik mijn wekker om 9.00 uur, maar toen kwam ik erachter dat dit te laat was. Want voor je dan aangekleed en klaar bent, is de ochtend al voorbij. Zonde." De wekker werd bijgesteld naar 8.00 uur en Naäma ontdekte nog een voordeel: boodschappen doen op rustige momenten. "Nu kan ik midden op de dag naar de moestuin gaan voor boerenkool en koken hoeft ook niet meer in een half uurtje, ik neem er lekker de tijd voor."

'Waarom heb ik niet eerder bedacht dat ik ergens moet wonen met kennissen in de buurt?'

Als je die ruimte neemt, merk je beter waar je lijf en hoofd zich lekker bij voelen. Bovendien is jouw pensioen geen excuus voor anderen om een beroep op je te doen. Genoeg ouders worden door hun kinderen gesommeerd voor vaste oppasdagen of de lokale tennisvereniging denkt je meteen te kunnen strikken voor een vrijwilligersbaantje, maar al die dingen mag je best even afhouden. Naäma: "Het is een grote verandering, daar moet je gewoon even van afkicken. Dus wees een beetje mild voor jezelf."

4. Wie stilstaat, holt achteruit

Dat je vanaf je pensioen echt niet stilletjes achter de geraniums hoeft te blijven zitten, weten we heus wel. Maar toch worden pensionado's vaak weggezet als uitgerangeerd. Onzin, wat betreft De Vries: "Tegenwoordig worden we zo oud en blijven mensen zo lang gezond, dat je nog een heerlijk groot deel van je leven over hebt als je met pensioen gaat." Natuurlijk zijn niet alle beroepen hetzelfde, want als je jaren in de zorg hebt gewerkt, is de kans aanzienlijk dat je je redelijk versleten voelt tegen de tijd dat je stopt met werken. "En als je die behoefte voelt, is de geranium best een leuk bloemetje om achter te zitten. Maar ik zou iedereen toch adviseren om zo vitaal mogelijk te blijven. Als je je overgeeft aan de sta-op-stoel, of er zelfs een blijf-vooral-lekker-zitten-stoel van maakt, ga je hollend achteruit. Niet alleen qua spieren, maar ook als het gaat om zingeving en interesses." Alles wat je vitaal houdt, vind je niet in die stoel. "Er zijn een aantal kapstokken waar wij het in de training over hebben, niet alleen gezonde voeding en beweging, maar ook een sociaal netwerk. Als dat deels wegvalt wanneer je stopt met werken, moet je het op een andere manier zien te vullen."

Daar loopt Naäma ook tegenaan in haar huis. "Ik ben alleenstaand, wat ook nog wel een verschil maakt en hoewel ik mijn huis altijd prima vond toen ik werkte, merk ik nu ineens dat ik te weinig mensen in de buurt heb. Ik woon in een appartement in Utrecht, maar heb in verhouding weinig contact met mijn buren. Nu denk ik: waarom heb ik niet eerder bedacht dat je op een plek moet wonen waar je kennissen of gelijkgestemden in de buurt hebt." Als je opeens veel meer thuis bent – zoals we allemaal wel hebben gemerkt – is het veel belangrijker wáár je huis staat. "Ik zou het vreselijk vinden als er iets met mij gebeurt en dat er niemand is die dat in de gaten heeft."

5. Zie het als een kans

Last but not least, zou De Vries iedereen op het hart willen drukken om je talenten wel te blijven benutten. Ook na je pensioen. Dat hoeft geen betaald werk te zijn, het hoeft überhaupt geen werk te zijn, maar er zijn waarschijnlijk bepaalde ingrediënten die je werk leuk maakten. Als je het je lukt om die te ontleden en aan te wijzen, kan je op zoek naar nieuwe bezigheden waar je blij van wordt. "Als je ergens blij van wordt en je bent er goed in, kan je daar de vruchten van blijven plukken – en anderen ook." Of dat nou vrijwilligerswerk is, een bestuur of een nieuwe hobby.

'Flexibiliteit gaat je helpen als je met pensioen gaat'

Ook Naäma ziet deze periode als een kans. "Ik ben nooit bang geweest om in het diepe te springen en was daarom ook niet bang voor mijn pensioen. Ik denk ook dat ik genoeg in huis heb om me nog nuttig te maken, iets terug te geven aan de wereld. Het is best wel een luxe om niet meer te hoeven werken voor een salaris, maar puur omdat je het leuk vindt en iets kan betekenen voor een ander." Dat betekent overigens niet dat je je meteen moet melden bij drie verschillende vrijwilligersorganisaties. Naäma: "Ik kreeg een goede tip van iemand om zelf ook om een proeftijd te vragen, dan kan je eerst twee of drie maanden aankijken of het bij je past."

En voor wie het pensioen nog niet lonkt: ook voor jullie is het een kans. Want ondanks dat het aan alle kanten wordt uitgekleed, en niemand nog durft te wedden waar die pensioenleeftijd heen gaat, is de jongere generatie misschien nog wel beter voorbereid op het pensioen dan de mensen die nu aan de beurt zijn. De Vries: "Je ziet dat vrijwel niemand meer twintig of dertig jaar blijft werken bij dezelfde baas, die flexibiliteit gaat je helpen als je met pensioen gaat. Ook weten jonge mensen vaak al veel beter waar ze blij van worden en voldoening uithalen, dus die zoektocht zal meevallen."

Lizzy van Hees