Close

Een jaar lang zalig falen in 10 lessen

26 januari 2021 06:01 / Persoonlijke groei
Ongekroonde koninginnen van het falen: Lizzy van Hees & Elizabeth Day
Ongekroonde koninginnen van het falen: Lizzy van Hees & Elizabeth Day
Z Zonder wrijving geen glans. Daarom interviewt redacteur Lizzy van Hees wekelijks iemand over zijn of haar royal fuck-ups en uitzinnige uitglijers, de dingen die niét goed zijn gegaan. Na een jaar faalverhalen maken we vandaag de balans op en daar zit verrassend veel troost, wijsheid én vrolijks in.

Ik kan me voorstellen dat het niet de gedroomde uitnodiging is in je mailbox: 'Laten we het eens hebben over die keer dat je ongelofelijk op je bek bent gegaan, dat je iemand hebt gekwetst. Over datgene waar je hartstikke onzeker over bent of je stiekem voor schaamt'. Dat interview kan je net zo goed (en wel zo veilig) overslaan: weet je wat, geef mijn portie maar lekker aan Fikkie. Joe.

Toch lukt het de Britse schrijver en podcastmaker om de meest succesvolle mensen voor haar podcast How to fail te strikken. Dat wilde ik ook wel proberen, maar dan op papier. En ondanks het gebrek aan voorgangers waren er vorig jaar toch een paar lefgozers die mijn uitnodiging aan durfden te nemen. Lucky me, want columnist Carmen Felix, ondernemer Awura Abena Simpe en radiomaker Dennis Ruyer gingen meteen de diepte in en bewezen dat falen als gespreksonderwerp meer dan genoeg vlees op de botten heeft.

Als iets niet lukt, mag je daar ook best even in zwelgen

Omdat ik zelf niet wil vergeten wat ik ervan heb geleerd én om de mooiste inzichten van het afgelopen jaar nog een keer in de etalage te zetten, heb ik tien keer zalig falen op een rijtje gezet.

1. Waar een deur voor je neus dichtknalt…

Dat falen je soms op een mooiere of betere plek brengt, leerde Carmen Felix van haar falen als oprichter en hoofdredacteur van De gladiool. Het was een lesje 'ken je talent' en commercieel inzicht hoorde daar niet bij. "Het platform was mijn kindje, maar ik had niet alle vaardigheden in huis om het in leven te houden. Dat is echt shit." Als iets niet lukt, mag je daar ook best even in zwelgen, maar het hoeft niet te betekenen dat het altijd shit blijft.

Je hoeft je waarde dan ook niet op te hangen aan één mislukte exercitie en Carmen wist door haar falen een ding heel zeker: "Ik wil nooit meer in bed liggen malen over iets dat me bezighoudt op werk." Het leven als freelancer is daarentegen op haar lijf geschreven: "Eigenlijk wil ik zo weinig mogelijk werken voor zoveel mogelijk geld. Dat klinkt onwijs geprivilegieerd, want je kunt natuurlijk alleen rondkomen op deze manier als je goede klussen hebt. Maar ik geloof dat veel meer mensen zo rond kunnen komen, mits je kritisch naar je uitgaven kijkt. Misschien moet je hier of daar iets minder aan uitgeven. Ik vind dat niet erg, omdat ik mijn leven náást werk belangrijker vind."

2. Glorieus falen: probeer het, omarm het

"Dingen worden vaak pas mooi als je voelt dat je het eng vindt", merkt Nicolaas Veul als maker. Bijvoorbeeld toen hij bedacht om honderd dagen voor de klas te staan voor een tv-programma. Dat lokaal is volgens hem meteen het perfecte toneel om onderuit te gaan. "Zalig falen in het kwadraat. Want ook al gaat het mis, je móét door." En door een paar keer flink onderuit te gaan, leer je ook veel sneller hoe iets wél moet.

En als je iets eng vindt, kan je jezelf ook een paar vragen stellen van tevoren, adviseert Nicolaas: "Doet het iets met je? Doet het pijn? Heb je niet helemaal zin om het te maken? Als ik die vragen met 'ja' beantwoord, weet ik dat ik een goed onderwerp te pakken heb. Als er veel op het spel staat, valt er ook veel te behalen."

Als je een droom hebt, moet je een beetje op durven vallen

Maar als er veel op het spel staat, kan je in je enthousiasme ook het spoor bijster raken. Dat gebeurde regisseur Isabelle Griffioen, toen ze naar haar gedroomde stage solliciteerde in New York. Ze verzon een origineel plan – to say the least – om een onvergetelijke indruk te maken. Er kwam een huisarts, een moedervlek en een potje sterk water aan te pas en de rest kan je zelf invullen of hier teruglezen (geloof me, dat is de moeite waard). "In mijn brein ging het een eigen leven leiden", vertelt Isabelle en voor ze 't wist, zat ze daar in New York. Te huilen van de zenuwen en zonder succes. Ze werd naar huis gestuurd met de woorden: "Next time, don't bring your leg."

Achteraf spijt? Ho maar. Als je een droom hebt, moet je een beetje op durven vallen. "Dan moet je gewoon spraakmakende dingen durven maken en doen." En hoe verder je komt, hoe minder die blunders uitmaken. Isabelle kan er dan ook prima over praten, zélfs tijdens sollicitaties. Met de nodige zelfspot.

3. Succesvol falen: zet je ego opzij

Hoewel Miljuschka Witzenhausen de belichaming is van selfmade succes, is dat niet altijd zo geweest. De periode na haar scheiding zag er bijvoorbeeld heel anders uit: "Sowieso voelt scheiden voor iedere ouder als falen. Die bedjes die dan af en toe leeg staan, dat is verschrikkelijk." Maar hoeveel pijn en verdriet er ook zit tussen twee ouders en exen, je moet er het beste van maken voor je kinderen. "Om dat in de praktijk te laten slagen, vereist een niet-egoïstische houding."

Maar dat ego moest ook de deur uit in haar eigen leven, want na vier jaar fulltime thuis te zijn geweest met haar kinderen, moest Miljuschka professioneel en financieel weer vanaf nul beginnen. Ze verhuisde met haar kids naar de zolderkamer van haar moeder en vanaf dat moment greep ze iedere klus met beide handen aan om geld te verdienen. Want als de nood hoog is, kan je niet kieskeurig zijn. De presentatrice weet als geen ander dat succes maar relatief is – en falen ook. "Gelukkig kan ik tegen een stootje en ga ik net zo makkelijk wc's schrobben als het moet."

4. Meer, harder, beter betekent niet altijd meer succes of geluk

Journalist Eva Hartog ruilde haar zekere bestaan in Nederland in voor een Russisch avontuur. Ze liet haar werk, relatie en vrienden achter om voor de The Moscow Times te gaan werken. De ontvangst in Rusland was koeltjes, maar ze hield vol. En door steeds boven haar niveau te werken, maakte ze grote slagen als journalist én in de Russische taal. Die sprongen vooruit werden beloond met een promotie: Eva werd hoofdredacteur van de krant, toen deze digitaal verder ging. Ook in die nieuwe functie bleef de stress, en hoewel succes fijn is, word je als workaholic niet altijd een gelukkiger en meer ontwikkeld mens. "Dan kan het leven heel leeg worden", ontdekte Eva. "Sterker nog: je wordt er zelf een eendimensionaal persoon van."

Ook als je al op de blaren zit, is er vaak wel een weg terug

Maar hoe stap je uit zo'n hamsterwiel? Voor Eva was het de opmerking van een mannelijke baas, die zei: "Die Eva, dat is me toch een werkpaard. Die heeft al twee weken niet geslapen." Dat was bedoeld als een compliment, maar hield haar onbewust een spiegel voor. "Ik vond het helemaal geen compliment. Het dwong me om stil te staan en te denken: waarom doe ik dit?"

Ook triatleet Els Visser ontdekte op een pijnlijke manier dat altijd tot het gaatje gaan, niet altijd z'n vruchten afwerpt. "Ik dacht bijvoorbeeld: volgend jaar wil ik wereldkampioen zijn, want ik wéét dat ik het kan. Ik ben te veel daarop gaan focussen en ben daardoor overtraind geraakt." Dat zorgt niet alleen voor blessures, maar heeft er ook aan bijgedragen dat Els het plezier in de sport een beetje kwijtraakte. Als je alleen maar aan het trainen bent, eist dat fysiek en mentaal z'n tol. Maar ook als je al op de blaren zit, is er vaak alsnog een weg terug. "Het helpt om je eigen alarmbellen te herkennen, de rode vlaggen die je onderweg tegenkomt. Als je periodes slecht slaapt, je meer pijn of stress in je lijf voelt, emotioneel reageert of prikkelbaar bent, dan is dat meestal een signaal."

5. Gedeeld falen is dubbel verdriet

Soms kun je jouw eigen verdriet of pijn niet helemaal los zien van de invloed van anderen. Sophie Zeestraten was 5 jaar oud toen haar moeder vertrok en op papier zouden veel mensen zeggen dat zíj degene is die faalde door twee kinderen achter te laten. Maar de realiteit is zoals gewoonlijk een stuk gecompliceerder. 

De impact was enorm, want Sophie heeft haar moeder vervolgens 21 jaar niet gezien. Pas toen ze zelf kinderen kreeg, kwam daar verandering in. Het opbouwen van hun relatie ging met horten en stoten en Sophie is ook eerlijk over de fouten die ze daarin zelf heeft gemaakt: nergens over praten, niet naar het verleden kijken, alleen maar vooruit. "Vroeg of laat komt het verleden zich wreken. Dus als we hadden afgesproken en mijn moeder lastminute afbelde, was ik zó teleurgesteld. Ik dacht: na alles wat er vroeger is gebeurd, ga je nu afzeggen?! Ik wilde die pijn en teleurstelling niet meer en heb het contact dood laten bloeden." Doordat ze allebei steken hebben laten vallen onderweg, heeft hun relatie veel langer op zich laten wachten. En ook al kan je niet één schuldige aanwijzen, hebben ze er wel beiden onder geleden. Om een relatie te repareren, moet je toch allebei over de brug komen.

6. Wil je iets bereiken, dan moet je eerst betalen

Als je voor jezelf begint als ondernemer, moet je eigenlijk wel een paar keer goed op je bek gaan, weet Nicoline Smalbraak uit eigen ervaring. 'Leergeld betalen', wordt dat ook wel genoemd en het komt er eigenlijk op neer dat je fouten maakt tijdens het leren. Die fouten doen soms pijn in de portemonnee en soms kost het te veel tijd ten opzichte van wat het oplevert. Zo had Nicoline 1500 deelnemers van haar meditatie-challenge hartstikke enthousiast gemaakt met haar programma, maar toen het voorbij was, kon ze al deze mensen niets aanbieden – en bleef ze zelf ook met lege handen achter.

Nicoline: "Nu ben ik zakelijker geworden en weet ik dat je het ijzer moet smeden als het heet is." Dus je kan niet eerst duizend mensen aan je verbinden om ze vervolgens net zo snel weer kwijt te raken. Maar als je zo'n fout maakt, blijf dan niet te lang in de baalmodus, zie het liever als een les die je nodig had. "Zolang je ervan leert, is het niet zo erg", aldus Nicoline.

Op die manier kan je grootste pijn ook zomaar je grootste kracht worden

Awura Abena Simpe heeft ook wat leergeld moeten betalen voor haar bedrijf the creative women collective. Na een van hun eerste grote evenementen keken ze terug op een dag die aan de buitenkant perfect was. Alles klopte gevoelsmatig, maar achteraf ontdekte ze dat ze een aantal forse financiële miscalculaties had gedaan. "Dan zit je opgescheept met onvoorziene kosten waar je zelf voor opdraait. Ik moest dat gat uit mijn eigen zak betalen." Het is dan de kunst om het negatieve niet zwaarder te laten wegen dan de positieve impact, die er evengoed was. Awura: "Vaak weet je achteraf heel goed wat de misstap is, en dan is er ook altijd een les te ontdekken."

7. Je verhaal inzetten voor verandering

In het verhaal van de Charlotte Bouwman is ons zorgstelsel hetgeen dat faalt. Ze heeft meer dan duizend dagen op een wachtlijst gestaan voordat ze kon worden behandeld. En voor iemand die 21 zelfmoordpogingen heeft gedaan, is dat schandalig lang. In plaats van in stilte wachten, besloot ze haar verhaal in te zetten voor verandering op grotere schaal. Ze heeft net zo lang in Den Haag gebivakkeerd totdat staatssecretaris Blokhuis met haar in gesprek ging.

Hoewel Charlotte vroeger zelf ook wat ambivalent was als het om haar behandeling ging, realiseert ze zich nu veel beter waar het aan ontbreekt in de zorg. Zo heeft ze bijvoorbeeld veel verschillende behandelaren gezien door de jaren heen: "Daardoor ontstaat een soort hechtingsstoornis, terwijl je juist moet vertrouwen op de mensen die je verzorgen." In het huidige systeem gebeurt het nog steeds bij te veel mensen.

En hoewel het verdrietig is dat zo'n urgent probleem een gezicht nodig heeft, is Charlotte dat wel geworden. "Ik heb het gevoel dat ik nu deels symbool sta voor waar het tekortschiet in ons huidige zorgstelsel, maar samen staan we symbool voor een groter maatschappelijk probleem. Hoe willen we als maatschappij omgaan met mensen die een psychische stoornis hebben? Wat vinden we ervan dat steeds meer mensen naar een psycholoog gaan? Is het goed? Is het nodig? Over die vragen moeten we ook eens gaan nadenken."

8. De pijn slijt niet altijd

De majesteit van de missers, Elizabeth Day, heeft naast tientalen interviews inmiddels ook twee boeken volgeschreven over haar eigen miskleunen. Of succesvol falen, zoals zij er vaak naar refereert. Als ik Elizabeth tijdens on telefoongesprek vraag naar de tegenslag die haar het meest heeft geleerd, antwoordt ze meteen: "My failure to have babies. Dat heeft me geleerd dat falen je verdrietig kan maken – en dat het je verdrietig kan blijven maken. En toch kun je er daarnaast vrede mee hebben."

Want ook al doet iets heel veel pijn, hoef je niet iedere dag met die pijn te leven. Je kan er ook iets uit halen. "Dit proces heeft me ook veel geleerd over het leven zonder kinderen – en hoe moeilijk dat is als je het gevoel hebt dat iedereen in je omgeving ze wél heeft."

Maar door die pijn te voelen, intens te ervaren, leer je ook hoe sterk je bent. "Ik weet nu ook beter hoe veerkrachtig ik ben en dat ik veel pijn kan verduren, zowel emotioneel als fysiek. En het heeft me in contact gebracht met geweldige vrouwen in soortgelijke situaties. Ik zie een rol voor mezelf, groot of klein, om al deze vrouwen een stem te geven." En op die manier kan je grootste pijn ook zomaar je grootste kracht worden.

9. Vroeg falen zegt niets over later succes

Ismail Aghzanay had vroeger een hekel aan school en zijn leraren, dus als je hem had verteld dat hij ooit zélf voor de klas zou staan, had-ie je keihard uitgelachen. Hij kwam altijd te laat, zocht ruzie met leraren en begon alleen maar harder te trappen als je hem tot rust wilde manen. "Mijn ontwikkeling stagneerde, want als mensen tegen je zeggen dat je dom bent, is het een kwestie van tijd voordat je het gelooft. En als dat eenmaal tussen je oren zit, ga je er met de pet naar gooien." Het wordt een self-fulfilling prophecy.

Als je terugkijkt naar wat je níét hebt gedaan, is dat waar de spijt zich verstopt

Toch lukte het Ismail om zijn weg te vinden, hetzij met een paar extra bochtjes onderweg. En wat hem volgens anderen een moeilijke leerling maakte, maakt hem nu waarschijnlijk een betere docent: "De kloof tussen leraar en leerling is te groot, maar als je echt je best doet, kan je die afstand wel kleiner maken. Er zijn leerlingen die zonder relatie geen prestatie vertonen. Dat weet ik, omdat ik zelf ook zo was." En nu behoort Ismail toch mooi tot de beste drie leraren van Nederland.

10. De angst om te falen is het grootste falen

De een laat zelfs een ei aanbranden, de ander is een kluns in klussen en de volgende struikelt nog over zijn of haar eigen voeten. Maar als we het over écht falen hebben, dan zijn de dingen die spannend, bloedje gênant of doodeng zijn vaak veel interessanter dan gewoon ergens niet zo goed in zijn. Voor Splinter Chabot schuurt het vooral bij de angst om te falen. "Die is zo groot en hangt samen met zoveel twijfel." Dat valt vaak als een tsunami over hem heen.

Maar als je terugkijkt naar de dingen die je níét hebt gedaan omdat je niet durfde, dan is dat meestal waar de spijt zich verstopt. "Het toegeven aan de angst voor het falen, dat is het grootste falen ooit", weet Splinter nu. "Dat heb ik ook geleerd van die onbeantwoorde liefde, die toch wel als mislukken voelde. Het maakte me zo onzeker dat ik niet uit wilde gaan of op de plekken wilde komen waar iedereen was. Ik zei steeds: 'Dat komt wel, ik ga de volgende keer wel mee'. Maar als je dat lang genoeg blijft zeggen, dan komt die volgende keer op een gegeven moment niet meer. Nu kan ik zeggen dat die volgende keer niet is gekomen en die tijd krijg ik niet meer terug." Achteraf heeft de schrijver meer gefaald door onder te duiken dan door verliefd te worden op iemand die niet hetzelfde voelde.

Splinter: "Mijn les is dat je nooit iets niet moet doen alleen omdat je onzeker bent. Als ik had toegegeven aan alle angst en onzekerheid, dan zou ik nu nog in foetushouding op bed liggen. Zonde, want dan huppel je niet, je ligt stil."

Het zalig falen is een traktatie voor mij om te maken – en ik hoop voor anderen net zo troostend, herkenbaar en opbeurend om te lezen. Als ik terugkijk op een jaar dat ik grotendeels alleen en huidhongerig achter mijn telefoon en computerscherm heb doorgebracht, is het des te fijner om dat stukje verbinding te vinden in de dingen die we allemaal moeilijk of eng vinden. Juist omdat die overeenkomsten veel minder opvallen bij het zien van perfecte plaatjes. De naakte waarheid en volledig eerlijk zijn over waar je spijt van hebt of van baalt, dat voelt bij tijd en wijle verdomd bevrijdend.

Na het teruglezen van alle verhalen voel ik zelf gek genoeg nog steeds een kleine drempel om het falen volledig te omarmen. Het blijft iets waar je makkelijker over praat als het een gesloten hoofdstuk is. Terwijl we het ook eerlijk mogen zeggen op het moment dat we in drijfzand spartelen en bijna kopje onder gaan. De overtuiging dat falen er alleen maar is om uiteindelijk voor glanzend succes te zorgen, daar stap ik bij deze vanaf. Wat ons dof maakt, is tenslotte minstens zo boeiend. En mat is de nieuwe hoogglans.

Lizzy van Hees

LEES MEER OVER