Close

Marie Kondo'en omdat het moet: maak het meeste van minimalisme

06 februari 2021 07:02 / Psychologie
O Overbodige spullen, bezigheden en sociale verplichtingen schrappen maakt gelukkiger, ontdekten minimalisten de afgelopen jaren al. Wat kunnen we leren van die levensstijl nu iedereen noodgedwongen moet minderen?

Een opgeruimd huis is een opgeruimde geest, zal iedereen beamen die op een regenachtige zondagmiddag alle badkamerkastjes heeft uitgeplozen, of die tijdens de eerste coronagolf heeft bijgedragen aan de files voor milieustraten en uitpuilende kringloopwinkels. Niks voelt zo lekker als overbodige ballast overboord kieperen. Daar weet Saskia Sampimon-Versneij alles van: op 1 januari vorig jaar besloot ze een jaar niks nieuws te kopen uit duurzaamheidsoverwegingen. “Ik mocht van mezelf alleen nog tweedehands shoppen, maar nadat ik de Netflixserie Tidying Up With Marie Kondo bingewatchte en een paar boeken over minimaliseren had gelezen, besloot ik het nog rigoureuzer aan te pakken. Onze twee garages, de hele zolder, de keuken: mijn man en ik hebben het hele huis omgekeerd en heel veel weggedaan. Een verslavende bezigheid, echt een vorm van mindfulness. Na een week was het hele huis strak. Maar het belangrijkste was dat het maken van elke keuze me dwong om na te denken waar ik aandacht aan wilde besteden.”

Uit de ratrace

Bij minimalisme wordt al snel gedacht aan wonen in een wit, nagenoeg leeg huis, met alleen de hoogst noodzakelijke meubels. Maar het draait niet om die Instagram-fähige esthetiek: het gaat om leven met alleen datgene waar je écht gelukkig van wordt, en schrappen wat daar niet aan bijdraagt. Of het nou om voorwerpen, afspraken, apps of sociale contacten gaat. “Er is een samenhang tussen een overvloed aan spullen en een overvloed aan activiteiten,” zegt psycholoog en welzijnsonderzoeker Hein Zegers, die voor zijn boek Zooikoorts vijfhonderd mensen interviewde die minimalistisch leven.

De behoefte aan nothingness is groot

“Alle spullen die je hebt, moet je namelijk gebruiken, onderhouden en opruimen. Dat kost ruimte, tijd en energie, die je ook kunt besteden aan belangrijkere dingen. Veel mensen die ik voor mijn boek sprak, voelden zich als een rat in een looprad. Ze werkten hard om dure spullen te kunnen kopen, waarmee ze indruk wilden maken op anderen. Keeping up with the Joneses, heet dat – de druk om net zo’n dure auto te kopen als de buren. Ineens dachten ze: waar ben ik mee bezig?”

De stappen die ze vervolgens namen om die ratrace te ontsnappen, omschrijft Zegers volgens het woord BASICS. Ze deden een stap terug (‘Back’), hadden aandacht voor wat niet goed voelde aan hun levensstijl (‘Attention’), zochten uit wat er écht toe deed (‘Select’), besloten alleen daar nog maar in te investeren (‘Invest’) en schrapten de randzaken (‘Cut’), waardoor hun leven betekenisvoller werd (‘Sense’).

De behoefte aan legere agenda’s, minder haasten en meer aandacht – aan nothingness, zoals The New York Times het verlangen naar rust in een wereld vol prikkels onlangs omschreef – is groot, getuige de vele boeken en series die de afgelopen paar jaar over het onderwerp verschenen. Van Carl Newports populaire boek Digitaal minimalisme tot Weg ermee van ex-presentator Dennis Storm en Vaarwel, spullen van de Japanse diehard-minimalist Fumio Sasaki, die zich redt met drie T-shirts. En onlangs verscheen een vervolg op de Netflixdocu Minimalism, van dezelfde makers.

Allemaal zeggen ze dat ze gelukkiger zijn geworden van leven met minder – of dat nou minder prullaria, minder verplichtingen of minder schermtijd is. Een beeld dat Zegers herkent uit onderzoek: “Mensen die soberder zijn gaan leven, ervaren over het algemeen meer zingeving. Ze zijn tevredener met de kleine dingen.”

Duidelijke prioriteiten

Minimaliseren omdat je denkt dat het je leven gaat verbeteren, is één ding. Maar kan het ook gelukkiger maken als het geen eigen keuze is? Als je gaat opruimen omdat je toch niks anders te doen hebt en de hele dag thuis bent, en sociale afspraken schrapt omdat je maar één persoon per dag mag zien? “De situatie waarin we nu verkeren is geen minimalisme, maar verlies,” zegt Jelle Hermus. Hij is oprichter van het platform soChicken, waarvoor hij een cursus over minimalisme maakte, en auteur van onder andere Steeds leuker. “Ik zie minimalisme als iets wat intentioneel is, een vorm van lifestyledesign, waarbij je je afvraagt: wat brengt mij vrijheid, blijheid en betekenis? Mijn leven bestaat nu niet alleen uit keuzes die ik bewust heb gemaakt. Onze dreumes kan bijvoorbeeld niet naar de kinderdagopvang, waardoor ik minder kan werken. En vrienden die ik graag zou willen zien zitten in thuisquarantaine, terwijl ik hen juist graag zou willen zien. De dingen die door de omstandigheden geschrapt worden, voegen dus niet per se toe aan mijn blijdschap.”

Je kunt ook relaties, gedachten en overtuigingen uitfaseren

Een minimalistische mindset kan wel helpen om beter om te gaan met deze onzekere coronatijd, denkt Hermus. “Heb je minder tijd omdat je naast je werk ineens ook thuisonderwijs moet geven, dan wordt vanzelf duidelijk wat prioriteit heeft en wat wel even kan wachten. En als je weet wat voor jou op dit moment het belangrijkste is, kun je de vaardigheden van minimalisme gaan toepassen: je richt je op wat essentieel is en schrapt zoveel mogelijk non-essentials. In een tijd waarin het leven overweldigend en chaotisch lijkt, kan dit mooi gereedschap zijn om toch wat controle te krijgen en je wereld wat eenvoudiger te maken. Daardoor gaat het leven overzichtelijker voelen, geef je je leven richting en ervaar je meer rust.”

Dit principe kun je niet alleen toepassen op voorwerpen, al is dat volgens Hermus vaak wel een makkelijk begin. Je kunt ook je dagindeling, de socialmedia-accounts die je volgt, je relaties, gedachten en overtuigingen aanpakken en alles wat niet bijdraagt aan je levenskwaliteit uitfaseren. “Minimalisme is een reactie op de enorme overdaad aan spullen, maar ook aan de overdaad aan keuzes die we tegenwoordig hebben. Vaak zorgt 20 procent van de bezigheden in je leven voor 80 procent van je geluk en blijdschap. Dat betekent dat je constant onderzoekt wat die twintig procent is.”

Op zoek naar houvast

Overbodige zaken uit je leven bannen mag dan voor rust zorgen, het kan knap lastig zijn om iets overboord te gooien, ook al weet je dat je prima zonder zou kunnen. Zo schreef de Amerikaanse journalist Christine Lejeune onlangs in een essay dat zij zich nu juist vastklampt aan haar vertrouwde hebben en houwen (‘keep the banjo – je weet maar nooit’). “In onzekere tijden zoeken we naar houvast. Daarbij bieden spullen en bezigheden troost en veiligheid,” verklaart Titia Roovers, psycholoog en eigenaar van Sterk! Training en Coaching. “Shoppen, reizen, naar feestjes gaan: het kunnen allemaal manieren zijn om maar niet te hoeven stilstaan bij wat je voelt of na te denken over welke waarden je nou eigenlijk belangrijk vindt. Sommige mensen zijn zelfs verslaafd aan ervaringen, aan constant druk zijn. Nu dat is weggevallen, moeten ze daar ineens bij stilstaan: waarom hecht je eigenlijk zo aan die bezittingen of bezigheden? Maken ze je echt gelukkig? Dat kan heel confronterend zijn. Maar als je leert loslaten, ontdek je misschien dat je veel minder nodig hebt dan je dacht.”

'Tijdens het opruimen word je geconfronteerd met de keuzes die je hebt gemaakt'

Tot die conclusie kwam Anja Beverwijk, die over haar levensstijl blogt op Minimalist Dutchie. “Ik begon noodgedwongen met minimaliseren, toen ik na een lange relatie kleiner ging wonen. Uiteindelijk heb ik tachtig procent van mijn bezittingen weggedaan: heel veel kleren en schoenen, maar ook kussentjes, schilderijtjes, twaalf- en zestiendelige serviezen, oude schoolspullen, cadeaus die ik ooit had gekregen. Een proces dat soms best heftig was, want tijdens het opruimen word je geconfronteerd met jezelf en keuzes die je hebt gemaakt. Wat doe je bijvoorbeeld met foto’s van mensen die je nooit meer spreekt, of kleding waar herinneringen aan kleven? Ik leerde mezelf er echt door kennen.” Spijt van iets weggooien heeft ze nooit gehad: “Als ik me bezwaard voel om iets weg te doen, zet ik het een tijdje uit het zicht en merk ik vanzelf of ik het mis. Het is niet de bedoeling dat je jezelf dingen ontzegt, maar dat je je omringt met dingen waar je blij van wordt.”

Hoe erg we ook snakken naar het ‘oude normaal’, leven met minder kan dus waardevolle inzichten opleveren. Roovers: “Hoe moeilijk het ook is om sociale contacten te moeten missen en niet alles te kunnen doen wat je wilt: veel mensen vinden het ook bevrijdend om even heel weinig te kunnen en te moeten, merk ik in mijn praktijk. Er is geen FOMO, de constante psychische druk om je met anderen te vergelijken en het ideale gelukkige leven te leiden is grotendeels weggevallen. Als je de situatie kunt accepteren zoals-ie is, nagaat wat er voor jou echt toe doet en dankbaar bent voor wat er wél is, kan die eenvoud heel rijk en rustig voelen.”

Toch meer nodig

Minimaliseren kan dus zeker wat opleveren, al is het niet voor iedereen weggelegd. Dat ontdekte Peter twee jaar geleden, toen hij zich voorbereidde op een studiejaar in Engeland. “Mijn studio moest leeg, want die zou ik voor een jaar onderverhuren. Ik pakte het opruimen grondig aan. Een paar dingen die ik écht wilde bewaren, zoals een fotoboek en een broodtrommeltje dat van mijn opa was geweest, bracht ik naar mijn ouders. De rest deed ik weg: boeken, heel veel kleren, planten, dvd’s, een trompet waar ik toch nooit op speelde. Ik hecht niet zo aan spullen. In Engeland miste ik niks, maar toen ik terugkwam, vond ik het toch heel jammer dat ik sommige boeken niet meer had. En in mijn nieuwe appartement had die trompet op z’n minst leuk als decoratie kunnen dienen. Sommige spullen heb ik op Marktplaats opnieuw gekocht.”

Ook niks mis mee, vindt Roovers: niet iedereen hoeft a la Into the Wild alleen met de essentials te leven. “Voor velen is het met het veranderen van een lijfstijl de kunst om de gulden middenweg te vinden. Als je jezelf extreme regels oplegt ligt het gevaar op de loer dat er net als met een streng dieet een ‘jojo-effect’ ontstaat. Sta jezelf toe om stap voor stap te veranderen.”

Kim van der Meulen