Close

Het zalig falen, met Iris van Lunenburg

23 februari 2021 04:02 / Persoonlijke groei
Iris van Lunenburg
Iris van Lunenburg
Z Zonder wrijving geen glans. Daarom spreken we iedere week iemand over zijn of haar royal fuck-ups en uitzinnige uitglijders, de dingen die niet goed zijn gegaan. Leveren die missers ook wat op? Vandaag gaat redacteur Floor Bakhuys Roozeboom in gesprek met presentator en programmamaker Iris van Lunenburg.

Wanneer je als buitenstaander naar Iris van Lunenburg kijkt, is het gemakkelijk om één brok zelfvertrouwen te zien. Ze schrijft, presenteert, maakt haar eigen programma's en laat van zich horen op sociale media. Ze straalt niet alleen uit dat ze weet wie ze, maar ook dat ze daar als een blok voor staat. En dat is tegenwoordig ook zo. Maar in het verleden heeft Iris zich vaak 'te' gevoeld. Te uitgesproken, te extravert, te aanwezig. Alsof ze zichzelf in een mal moest wurmen die haar niet paste. Net dat beetje bescheidener zijn. Net wat minder opvallende kleren aan. Nét wat minder ruimte innemen. Daar is ze sinds een paar jaar helemaal klaar mee – en dat voelt goed. "Ik ben gestopt met me conformeren aan de verwachtingen van anderen en echt, ik kan het iedereen aanraden."

Zelfvertrouwen hebben en ruimte durven innemen lijken vooral positieve eigenschappen, maar dat heb je niet altijd zo ervaren?

"Nee, ik heb vaak het gevoel gehad dat ik me kleiner moest maken dan ik eigenlijk was. Je hoort vaak dat mensen last hebben van het imposter syndrome. Dat ze het gevoel hebben dat ze niet genoeg zijn. Maar ik heb eigenlijk altijd het omgekeerde gehad. Ik had juist het gevoel dat ik in alles te veel was. Op school stond altijd op mijn rapport dat ik te veel praatte. Ik zat vanaf mijn vierde op klassiek ballet en daar hoorde ik altijd dat ik haantje de voorste was. En ook later in mijn werk kreeg ik vaak het gevoel dat ik too much was."

Op wat voor momenten kreeg je dat gevoel?

"Dan kreeg ik bijvoorbeeld van collega's te horen: dat posten op Instagram, moet dat nou zoveel? Of over mijn kleding: kon die niet wat minder sexy? Ook al had ik op dat moment gewoon een simpel jurkje of T-shirt aan. Ik weet nog dat ik een keer een item moest draaien en dat ik te horen kreeg dat ik geen make-up mocht dragen, mijn haar in een staart moest doen en een afgetrapte spijkerbroek aan moest trekken, omdat de aandacht vooral niet te veel naar mijn uiterlijk moest gaan. En ik dacht: oké, dat zal dan wel. Ik had het gevoel dat ik me moest aanpassen, mezelf moest censureren om in een bepaald plaatje te passen. En dat deed ik dan ook maar.

Ik probeerde van alles om vooral niet op te vallen. Niet te aanwezig zijn. Niet te snel naar voren te stappen of mijn hand op steken. Niet te veel make-up op, mijn haar vast, niet te sexy zijn. Maar nu denk ik: wat een onzin eigenlijk. Wat is te sexy? En wie bepaalt dat? Dit is gewoon hoe ik eruitzie. Waarom zou ik mezelf moeten verstoppen? Ik denk dat vooral vrouwen te maken krijgen met de druk om precies in een bepaalde mal te passen. Niet te dit, maar ook niet te dat. Vooral als het om uiterlijk gaat."

'De boodschap was altijd: leuk, maar een beetje minder, dat zou beter zijn'

"Maar mijn huidskleur heeft er waarschijnlijk ook mee te maken; zwarte meisjes worden van jongs af aan geseksualiseerd. Dat heb ik zelf ook ervaren. Als ik met vriendinnetjes op het strand was en we hadden allemaal een bikini aan, dan was ik degene die te horen kreeg dat ik er wel héél sexy bij liep. De boodschap was altijd: leuk, maar een beetje mínder, dat zou beter zijn. En ik heb lang geprobeerd om daarin tegemoet te komen. Te lang, vind ik achteraf. En daar heb ik nu wel een beetje spijt van. Als er iets is dat ik zie als mijn eigen falen, dan is dat het wel."

Waarom?

"Als je je gaat proberen om aan de verwachtingen van anderen te voldoen, verlies je altijd. Als je je kleiner probeert te maken dan je bent, deuk je jezelf als het ware in. Ook in gedachten, in creativiteit. Ik heb een tijdje niet helemaal 'out loud' durven leven, omdat ik me probeerde te conformeren aan de verwachtingen van anderen. Maar als je jezelf censureert komen de ideeën die je bedenkt, je creativiteit en je enthousiasme ook niet helemaal tot wasdom. Achteraf kan ik er wel van balen dat ik te lang heb toegestaan dat het oordeel van anderen mijn zelfbeeld beïnvloedde. In plaats van mij mezelf te blijven, ging ik ging aan mezelf twijfelen. Ben ik echt te veel? Vinden mensen mij niet leuk als ik mezelf ben in al mijn facetten? Word ik meer gewaardeerd als ik aan een opgelegd stereotype probeer te voldoen?"

'Je kunt nooit iedereen tevreden stellen, dus dat probeer ik ook niet meer'

"Als zwarte vrouw voldoe ik vaak toch al niet aan de beelden die andere mensen in hun hoofd hebben. Ik kleed me anders dan sommige mensen verwachten. Ik praat anders dan sommige mensen verwachten. Toen ik een weave had, kreeg ik de vraag waarom ik geen krullen had. Toen ik krullen had, kreeg ik de vraag waarom ik mijn haar niet stijlde. Ik krijg van sommige zwarte mensen wel eens de kritiek dat ik me te 'wit' gedraag, terwijl sommige witte mensen tegen mij vroeger opmerkingen maakten als 'waren ze allemaal maar zoals jij', wat ook nergens op slaat. De laatste jaren kwam geleidelijk het besef dat het allemaal projecties zijn van anderen op mij."

Waar kwam dat besef vandaan?

"Dat kwam geleidelijk. Maar het heeft zeker meegeholpen dat ik in de media ook steeds meer vrouwen zag met wie ik me kon identificeren, die voluit leven zonder zichzelf kleiner te maken. Meghan Markle die zegt 'thrive not survive' en weigert om in de prinsessenmal te passen. Michelle Obama met haar boekentour, die ook altijd te horen kreeg dat alles aan haar 'te' was, maar toch haar stem liet horen. Ik ben me gaan realiseren dat trouw blijven aan jezelf, je alleen maar sterker maakt. Je kunt toch nooit iedereen tevreden stellen. En dat probeer ik dus ook niet meer."

En hoe bevalt dat?

"Heel goed. Je verspilt zoveel minder energie als je niet meer probeert om iedereen te plezieren. Het klinkt een beetje als een zweverig cliché, maar als je dichtbij jezelf blijft, lijken veel dingen ineens op hun plek te vallen en gemakkelijker te gaan. Het is een beetje zoals die Engelse uitdrukking: coming into your own. Zo voelt het de laatste jaren voor mij. Als je net begint met werken laat je je nog heel erg leiden door wat anderen denken en vinden. Ik heb nu een punt bereikt dat ik weet wat ik kan en wie ik ben – en dat ik daar ook voor durf te staan. En dat is niet alleen voor mij fijn, ik merk dat anderen er ook heel goed op reageren. Als je duidelijk bent en dicht bij jezelf blijft, weten mensen ook beter wat ze aan je hebben. Als je ergens voor gaat staan, kun je kritiek krijgen, maar je geeft mensen ook de kans om zich werkelijk met je te verbinden."

Kun je daar een voorbeeld van geven?

"Ik heb laatst een interview aan Volkskrant magazine gegeven waarin ik samen met mijn moeder vertel over het feit dat ik geadopteerd ben en hoe ik dat heb beleefd. Iets waar ik nog nooit eerder zo open over heb gepraat en wat ik heel mooi vond om te doen. Een paar jaar geleden had ik dat waarschijnlijk nog niet gedurfd. Uit angst om raar gevonden te worden. Of uit angst dat mijn verhaal niet voldeed aan het typische plaatje van een geadopteerd kind. Dat mensen daar dan iets van zouden vinden. Maar nu dacht ik: dit is mijn verhaal en dat mag er zijn. Net zoals andere geadopteerde kinderen misschien heel andere verhalen hebben, die er ook mogen zijn. En ik heb op dat interview alleen maar hele mooie reacties gekregen."

Wat voor reacties dan bijvoorbeeld?

"Reacties van vrouwen en jonge meisjes die zeiden: oh eindelijk iemand die het net zo heeft ervaren als ik. Met adoptie zie je, zoals met veel gevoelige onderwerpen, dat al snel één verhaal of één geluid overheerst. Wat Chimamanda Ngozi Adichie ook wel 'the danger of a single story' noemt. Terwijl het juist heel belangrijk is dat we verschillende verhalen horen, vanuit verschillende perspectieven. En dat we ons realiseren dat ook de verhalen van mensen die bepaalde dingen met elkaar gemeen hebben op andere punten weer enorm kunnen verschillen. Ik ben geadopteerd vanuit Haïti en opgegroeid in Emmen, als zwart meisje in een witte omgeving. Zelf heb ik hele positieve herinneringen aan mijn jeugd. Ik heb mijn zwart zijn nooit als een issue ervaren. Ik zag het meer als iets leuks omdat het mij bijzonder maakte. Ik weet dat er mensen zijn met andere verhalen en daardoor vond ik het eerder lastig om mijn ervaringen te delen. Maar nu weet ik: dit is mijn verhaal en dat heeft ook bestaansrecht. En door mijn verhaal te vertellen, laat ik anderen hopelijk zien dat hun verhalen er ook mogen zijn."

Sinds de wereldwijde Black Lives Matter-protesten wordt er meer en op een andere manier over racisme gepraat. Hebben die ontwikkelingen invloed gehad op de gesprekken die je zelf over deze thema's voert?

'Jazeker, en dat vind ik heel goed. De moord op George Floyd heeft een wereldwijde beweging in gang gezet en een breder gesprek aangewakkerd dat hard nodig was. Ik ben daardoor zelf ook meer gaan nadenken over racisme en mijn eigen kijk daarop. In het interview in Volkskrant magazine praat ik ook voor het eerst met mijn moeder over de vraag of we het er niet meer over hadden moeten hebben thuis. Achteraf denk ik dat het misschien wel waardevol was geweest als we vroegen vaker gesprekken hadden gevoerd over opgroeien in een omgeving waar iedereen er anders uitzag dan ik. En over wat dat voor mij betekende. Ik heb er zelf nooit bewust last van gehad en ik heb geen vervelende herinneringen aan racisme in mijn jeugd. Maar dat ik het niet heb ervaren betekent niet dat het er niet is. Anti-zwart racisme bestaat en het is heel goed dat we het daar nu meer over hebben."

Je hebt een documentaire-reeks gemaakt over gemengde relaties, Iris onderzoekt, waarin je zelf aangaf altijd op witte mannen te vallen. En daar kwamen nogal wat reacties op.

"Ik wilde die serie zelf heel graag maken, omdat ik het een heel interessant onderwerp vind. In de serie besteden we aandacht aan gemengde relaties op het gebied van huidskleur, maar ook wat betreft economische status en geloof. Ik heb het programma zelf bedacht en werd geïnspireerd door het feit dat ik op de een of andere manier altijd witte vriendjes heb gehad. Ik heb blijkbaar nu eenmaal een bepaald type waar ik op val. Daar ben ik in het programma ook open over. Vanuit sommige mensen kwam daar kritiek op. Mensen die het feit dat je toevallig verliefd wordt op iemand die een andere huidskleur heeft dan jij, verwarren met het verloochenen van je afkomst. Dat blijft jammer."

'Ik ga me niet meer kleiner maken dan ik ben'

"Maar ik heb vooral heel veel positieve reacties op die serie gekregen. Juist omdat ik ook hier weer die veelheid aan verhalen laat zien. Niet alle mensen die één ding met elkaar gemeen hebben zijn hetzelfde. Daarom is representatie ook zo belangrijk. Als je tot een minderheid behoort zijn er vaak maar een paar mensen op tv die eruitzien zoals jij, maar dat betekent niet dat je je ook met hen kunt identificeren. Niet alle zwarte vrouwen zijn hetzelfde type, zien er hetzelfde uit en vinden dezelfde dingen. Ik bedoel: hoeveel blonde vrouwen zijn er wel niet op tv die toch weer allemaal net anders zijn. Dat heb ik toen ik opgroeide wel gemist: die veelheid aan gezichten om me aan te spiegelen. Als zwarte vrouw was er lange tijd alleen Oprah. Ik ben heel blij dat dat nu aan het veranderen is. Dat steeds meer zwarte rolmodellen bijkomen die allemaal weer net anders zijn."

Voor anderen ben jij waarschijnlijk ook een rolmodel. Vind je dat prettig of juist niet?

"Ik vind dat een beetje dubbel. Ik krijg inderdaad wel eens te horen dan anderen mij als een rolmodel zien en dat vind ik dan wel een compliment. Ik bedoel: het is toch heel vleiend als anderen je zo zien. Maar aan de andere kant vind ik het ook ingewikkeld. Ik kan niet voor een hele groep spreken. Ik kan niet een hele groep op mijn schouders dragen. En dat wil ik ook niet. Ja, ik ben vrouw en ik ben zichtbaar, dus misschien dat ik op sommige vlakken voor andere vrouwen een rolmodel kan zijn. En ja, ik heb een donkere huidskleur, dus misschien dat ik voor anderen met een donkere huidskleur op sommige vlakken ook een rolmodel kan zijn.

Maar behalve een zwarte vrouw ben ik ook nog heel veel andere dingen. We zijn allemaal mensen met een heel pallet aan eigenschappen. We contain multitudes. Daarin zit onze menselijkheid. Daarom vind ik het ook zo leuk om verschillende kanten van mezelf te ontwikkelen en te ontdekken. Ik ben nu bezig met een plan voor een nieuw programma, maar ook met een podcast en ik werk aan mijn eerste roman. Ik wil mezelf nooit meer in een hokje laten plaatsen. Of in een mal die mij te krap zit. Ik ga me niet meer kleiner maken dan ik ben. Ik heb me te lang geconformeerd aan wat anderen van mij willen. Te vaak geprobeerd om iedereen te plezieren. Maar dat verlangen te voldoen aan de verwachtingen van anderen, heb ik losgelaten. Dat had ik veel eerder moeten doen. Gelukkig is het nooit te laat. Echt, ik kan het iedereen aanraden."  

Floor Bakhuys Roozeboom