Close

Ontrafel, vertaal, verbind en activeer: zo verander je de wereld

10 maart 2021 05:03 / Voorvechters voor vrouwenrechten
Emma Lok
Emma Lok
D De afgelopen weken bezocht redacteur Peper Hofstede mensen die zich inzetten voor gendergelijkheid. Vandaag het laatste deel in de serie: Emma Lok, directeur van WOMEN Inc., vertelt waarom je volgende week vooral moet gaan stemmen als vrouwenrechten je aan het hart gaan.

Waar wordt de strijd voor vrouwenrechten en gendergelijkheid nou eigenlijk uitgevochten? En hoe ziet dat er dan in de praktijk uit? Met die vragen klopte ik in de afgelopen weken aan bij Kate van de Krol van Rutgers, Nour Saabi van Women on Web, zohra moosa van Mama Cash en Anne-Floor Dekker van WO=MEN. En steeds vroeg ik hen ook naar wat ik – toch eigenlijk een beetje een luie feminist – zelf kan doen om bij te dragen aan de beweging. De antwoorden bleken verrassend simpel en haalbaar: Teken een petitie. Ga in discussie. Houd het onderwerp op tafel. Loop mee met een mars. Bevraag de macht. Deel je kennis en je kunde. Geef geld. En vooral ook: stem.

En over dat laatste weet Emma Lok (36) alles. Ze is directeur Strategie & Communicatie bij WOMEN Inc, de organisatie die zich inzet om de emancipatie van vrouwen in Nederland te versnellen. Vorig jaar maart – toen het nog net kon – presenteerden zij in Nieuwspoort, de stamkroeg van het Binnenhof, een puntenplan aan de politiek voor meer gendergelijkheid. En de afgelopen maanden plozen ze partijprogramma’s uit om te zien wie welke punten ook echt hebben opgenomen. Op basis daarvan maakten ze een gendergelijkheid stemadvies: op Stemgendergelijkheid.nl krijg je een compleet overzicht van de politieke standpunten op het gebied van de loonkloof, werk-zorg verdeling, gezondheidszorg, onderwijs en beeldvorming, besluitvormende posities, overheid, gendergerelateerd geweld en seksuele en reproductieve rechten, zodat je die straks in het stemhokje kan laten meewegen.

'Als je aan mensen vraagt of ze feminist zijn, hebben ze daar allerlei gedachtes bij'

Ik bezoek Emma in hun gloedjenieuwe kantoor in Amsterdam-West, een nieuw stuk stad waar zich vooral veel mode- en mediabedrijven gevestigd hebben. Die plek past goed bij hen, vertelt ze. “We zijn vijftien jaar geleden opgericht door Jannet Vaessen, onze bestuurder. Zij werkte destijds bij de Cultuurfabriek, wat nu Pakhuis de Zwijger is, en kreeg daar de opdracht een programmareeks over feminisme te maken. Daar had ze dus nog niet zoveel mee. Maar vooruit: ze wilde het wel maken, maar dan op een onderzoekende manier. Ze is heel veel gaan lezen, heel veel met mensen gaan praten, en kwam er tot haar eigen verbazing achter dat er ook in 2005 nog wel een wereld te winnen was als het op gendergelijkheid aankwam.”

Een nieuw elan

En zie daar de oorsprong van WOMEN Inc. “Ze merkte dat als je aan mensen vraagt of ze vinden dat mannen en vrouwen gelijk kansen moeten krijgen, ze het allemaal met je eens zijn. Maar als je vraagt: ben jij een feminist, dan moeten ze altijd even nadenken. Ben ik dat, wil ik dat wel zijn? Mensen hebben daar allerlei gedachtes bij. In die afstand zag zij de ruimte om een nieuw soort elan te brengen aan het feminisme. Het op een nieuwe manier neerzetten, wat misschien wel meer mensen aanspreekt, meer mensen betrekt. Vandaar ook de naam WOMEN Inc, waarbij ‘inc.’ aan de ene kant staat voor ‘inclusive’, maar aan de andere kant ook voor ‘incorporate’. Dus juist ook een beetje dat zakelijke, die professionele uitstraling. Dat het niet in het te klein, stoffig hoekje blijft hangen. En dat is wel heel tekenend voor WOMEN Inc, voor onze missie en onze aanpak, hoe we vandaag de dag nog steeds zijn.”

Die missie is in de afgelopen vijftien jaar onveranderd gebleven. “Wij staan voor gelijke kansen voor iedereen, of je nou een jongetje of meisje, man of vrouw bent. Dat is heel breed natuurlijk. En als je echt impact wil hebben, moet je wel gericht aan de slag gaan. Voor ons ligt de focus op Geld, Werk, Gezondheid en Media. Dat zijn de werelden waarin nog geen gelijke kansen zijn, en als we op die terreinen stappen zetten, dan werken we echt aan een gendergelijkwaardige nieuwe generatie.”

Want wat voor 2005 gold, geldt ook voor 2021: we zijn er nog niet. Er bestaat een discrepantie tussen het idee dat we van Nederland hebben, en hoe we er als samenleving echt aan toe zijn. “We hebben een heel hardnekkig beeld van onszelf dat we in een heel vrij land leven waar alles mogelijk is. Dat is een beeld dat ons totaal niet helpt, omdat het niet strookt met de realiteit.”

Dat weet Emma extra goed doordat ze ook de nationaal coördinator is voor SDG5. SDG staat voor de Sustainable Development Goals van de Verenigde Naties. Daar zijn er 17 van, waarvan nummer 5 over gendergelijkheid gaat. En die globale blik biedt ineens een heel verhelderend inzicht. “Toevallig is er net een SDG-rapportage geweest over de afgelopen vijf jaar en wat daar heel duidelijk uit blijkt is dat Nederland op Europees niveau onderaan bungelt. Als je het hebt over het aantal vrouwen op besluitvormende posities, staan we op de 25e plek van de 26 landen op de lijst. En vrouwen leven in slechtere gezondheid. Dat is echt zo’n onderwerp waarvan iedereen altijd denkt: in Nederland hebben we goede gezondheidszorg, dus daar zijn toch geen ongelijke kansen? Maar hier geldt: men die quicker, but women get sicker. In die ranglijst staan we op plek 22 van de 28. En neem seksueel geweld van niet-partners, daar staan we op plek 25 van de 28. En dat is na vijf jaar gemeten. Nederland doet altijd maar alsof alles onder controle is, maar dat is duidelijk niet het geval.” Dat zelfgenoegzame beeld dat we hebben, werkt contraproductief. “Het zorgt voor een gebrek aan urgentie. Als je denkt dat alles al op orde is, welke noodzaak voel je dan om er nog wat aan te doen?”

Commercie meets missie

Om dat probleem op te lossen, hanteert WOMEN Inc. een aanpak in vier stappen: ontrafelen, vertalen, verbinden en activeren. Die passen ze toe op drie invloedssferen: op het macroniveau van politiek en beleid, op het mesoniveau van stakeholders en professionals – zeg vakbonden, werkgevers, media, zorgprofessionals en andere mensenrechtenorganisaties - en op het microniveau bij het bredere publiek.

'Wat kan degene met wie we in gesprek zijn concreet doen om het probleem op te lossen?'

Emma: “Het ontrafelen betekent dat je je research op orde hebt: we doen onderzoek, praten met mensen in focusgroepen, doen kwantitatieve analyses. Wat is er nu precies aan de hand? Dan volgt de vertaling: hoe bieden we die informatie aan? Een beleidsmedewerker wil misschien een position paper zien met een uitgewerkte casus, terwijl een werkgever waarschijnlijk meer behoefte heeft aan een interview met een bedrijf dat al op een nieuwe manier werkt, of een stappenplan over hoe je zoiets introduceert. Het bredere publiek proberen we te bereiken met rake, en vaak grappige campagnes. In ieder geval op zo’n manier dat iemand er echt wat aan heeft.

De volgende stap is verbonden blijven met de sleutelfiguren. Dus betrekken we soms een instituut als de Sociaal Economische Raad en maken we een volgende keer een alliantie van verschillende vrouwenrechtenorganisaties. Samen heb je meer slagkracht. En dan volgt de activatie. Wat kan degene met wie we in gesprek zijn concreet doen om het probleem op te lossen? Of dat nou een politicus, een hr-manager of gewoon een geïnteresseerde man of vrouw is. Echt een call to action.”

Een campagneposter die wijst op de loonkloof tussen mannen en vrouwen
Een campagneposter die wijst op de loonkloof tussen mannen en vrouwen

Als dat laatste je heel zakelijk in de oren klinkt, klopt dat. Emma is vanuit haar ervaring bij een multinational gewend om doelen strategisch aan te pakken. Dat was onderdeel van haar opmerkelijk vroeg geformuleerde persoonlijke actieplan. “Als kind was ik al geïnteresseerd in ondernemen. Gingen we naar de camping in Frankrijk en dan vond ik dat we te weinig ijsjesgeld kregen. Dan ging ik stenen beschilderen en die als presse papier verkopen voor al die wegwaaiende servetjes.” En al snel volgde het besef dat je met dat geld ook wat goeds kan doen voor de wereld. “Op m’n 12e verkocht ik een zelfgemaakt tijdschrift over apen, en de opbrengst ging dan naar het Wereld Natuur Fonds, voor de uitstervende gorilla’s. Ik wist toen al: ik ga iets doen om mensen bij dat onderwerp te betrekken en daar heb ik geld voor nodig. Op m’n 14e begon ik samen met drie andere jongeren een culturele stichting. Dus ook weer een maatschappelijke missie en dan zorgen dat er geld voor komt. Dat zit gewoon heel diep bij mij.”

Er volgde een studie bedrijfskunde, waarmee ze nog beter leerde om het vooral zakelijk te benaderen. “In mijn studieboeken kwamen de hele tijd cases van Procter & Gamble voor, met succesvolle voorbeelden uit de commerciële praktijk. Ik wilde the best of the best, dus ik wist dat ik dan daar moest zijn. Wat ik wilde leren, was hoe je op massaschaal gedragsverandering bewerkstelligt. In eerste instantie dus met consumentenproducten, want dat is wat P&G doet. Door hele effectieve campagnes te voeren laat je miljoenen mensen een merk of product wel of niet kopen. Ik dacht: als ik dat nou goed kan, dan kan ik dat voor iets maatschappelijks inzetten. En ook het stuk leiderschap dat je daar leert, een team aansturen. Dat had ik vanuit m’n studie ook heel duidelijk meegekregen: ja, je kunt zelf wel een ideetje hebben, maar je moet het echt samen neerzetten.”

'In de journalistiek agendeer je iets, maar ik wilde ook zelf ermee aan de slag'

Toen ‘de volgende uitdaging’ zich aanbood, was het voor Emma een no brainer. “Op een gegeven moment had ik drie functies gehad. Ik wist: ik krijg in een volgende functie misschien meer merken onder me of meer mensen of meer budget, maar ik ga niet meer fundamenteel iets anders leren. Ik wilde met iets maatschappelijks aan de slag, maar dan wel met een zakelijke insteek. Op een dag zag ik bij mijn onderbuurvrouw het tijdschrift van OneWorld liggen, het journalistieke platform voor een eerlijke, duurzame wereld. Ik dacht: hè, hoezo ken ik dit magazine nog niet? Ik ben direct lid geworden en op de site stond ook een vacature. Ze zochten een zakelijk directeur. Ik voelde meteen: dit wil ik. Dit ben ik. Ik schreef een brief en doorliep de sollicatieprocedure in de wetenschap dat dit ‘m zou worden. Als je dat zo sterk voelt, dan draag je dat misschien ook wel uit.

M’n omgeving vond het wel een heel spannende overstap. Ik ging er ook in salaris op achteruit. Ik heb hele openminded ouders, maar die vroegen daar toch even naar: ‘Echt waar, ga je dan echt minder verdienen?’ Voor mij was dat geen overweging. Ik had natuurlijk wel bedacht: ik wil eerlijke beloond worden voor de functie die ik ga doen, maar als dat binnen een bepaalde sector een bepaald salaris is, dan is dat wat klopt. Daarin moet je ook goed voor jezelf verzinnen: wat vind ik belangrijk? Ik vind het belangrijker om iets te doen waar ik in geloof dan iets waar ik veel mee verdien. En ik heb heus makkelijk praten omdat ik tot nu toe best goed betaalde functies heb gehad. Maar inderdaad, als ik richting Zuidas zou gaan, verdiende ik misschien wel drie of vier keer zoveel.”

Actie ondernemen

Maar ja, het beviel. OneWorld, journalistiek platform voor een eerlijke en duurzame wereld, bood alles wat ze had gehoopt. “Het was een prachtige organisatie, maar wel een met een bedrijfskundige uitdaging: de subsidie van het Ministerie van Buitenlandse Zaken was weggevallen, en daarmee moesten ze nieuwe verdienmodellen verzinnen en nieuwe partners aantrekken.” Dat lukte, maar Emma was er nog bepaald niet klaar, toen iemand haar op een dag de vacature bij WOMEN Inc. stuurde. Het was weer zo’n eureka-moment, maar wel een stukje lastiger om nu de journalistiek achter zich te laten. “Wat de doorslag gaf was dat ik al had bedacht dat ik me meer wilde focussen. Bij OneWorld gaat het over fair fashion, fair food, mensenrechten, nou ja: van alles. En daarnaast merkte ik dat ik meer wilde dóén. Met journalistiek agendeer je iets en vervolgens wil je dat anderen ermee verder gaan. Dat loslaten vond ik al moeilijk: ik wilde er dan juist zelf mee door. Bij WOMEN Inc. kon ik niet alleen agenderen, maar ook zelf actie ondernemen.”

En dat bleek hard werken. “Ik had misschien ergens het idee dat het tempo lager zou liggen dan in het bedrijfsleven, maar niets is minder waar. Wat zowel bij OneWorld als hier bij WOMEN Inc. geldt is: het werk is nooit klaar. Je staat altijd aan, want je missie is onderhevig aan een steeds veranderende wereld. En ook als je je telefoon even uitzet, heb je er nog mee te maken. Ook ik word weleens op een vervelende manier aangesproken op straat of anders bejegend omdat ik een vrouw ben. En als dat het niet is, willen mensen tijdens een familieweekend of verjaardag praten over wat ze precies van vrouwenrechten vinden. Dat is echt anders dan in het bedrijfsleven en vind ik een onderschat fenomeen.

En veel erger nog is de online haat. Dat is extreem toegenomen: stalking, intimidatie, bedreiging, we krijgen er allemaal mee te maken. Een collega hier had een statement geschreven tegen transfobie en dan is er een hele community van mensen die structureel transfobe uitspraken doen op het internet. Die gingen mijn collega aanpakken en deinzen daarbij voor niks terug, ook niet voor het delen van persoonlijke gegevens. Alles om je maar bang en daarmee monddood te maken. We staan altijd open voor een maatschappelijk debat, maar dit gaat over uitsluiting en bedreiging. Dat is wel iets dat ik als directeur het lastigst vind. Ik wil scherp aan de wind varen met onze missie en tegelijkertijd heb ik ook de zorg voor mijn medewerkers, dat het goed met ze gaat en dat ze veilig hun werk kunnen doen.”

Fix the system

Dat ze professioneel haar pijlen specifiek op feminisme zou richten, was geen gegeven vooraf. Maar het voelde wel logisch. “Van jongs af aan accepteerde ik bijvoorbeeld niet dat ik anders behandeld werd dan mijn broer, alleen omdat ik een meisje was. Ik ontwikkelde antennes voor ongelijkheid en seksisme in het dagelijks leven, op straat of tijdens werk. Dat iemand iets aan je vraagt en dan nog even dubbelcheckt bij een mannelijke collega. Of bij OneWorld merkte ik regelmatig dat men bij een zakelijk manager toch eerder aan een man van 50 dacht. Het inzicht in hoe diep genderongelijkheid zit ingebakken in onze maatschappij is wel gegroeid door mijn werk hier. Nog steeds spreek ik vrouwen die het probleem bij zichzelf leggen, zo van: dan had ik maar meer mijn mond moeten opentrekken. Maar zo zit het niet."

'Met een cursus onderhandelen leg je de verantwoordelijkheid voor een oplossing bij de vrouw'

"Dat is ook voortschrijdend inzicht van onze kant. Neem de loonkloof. Een paar jaar terug boden we nog onderhandelingscursussen voor vrouwen aan. Maar dan ga je ontrafelen en ontdek je dat mannen en vrouwen al even vaak onderhandelen. Alleen worden verzoeken bij vrouwen minder vaak toegekend: mannen krijgen vaker boven hun schaal beloond, en vrouwen worden gewoon op hun eigen niveau ingeschaald. Daar liggen onbewuste vooroordelen aan ten grondslag. Mensen beoordelen mannen over het algemeen op hun potentie, schatten in dat ze bereid zijn risico’s te nemen en dat ze grote ambities hebben. Daartegenover staat het stereotype van de zorgzame vrouw, die vaker zou twijfelen en passiever zou zijn en vast nog wel een keertje zwanger gaat worden. Het zit dus in beeldvorming en het beleid dat daaraan vast hangt. Met een cursus onderhandelen leg je de verantwoordelijkheid voor de oplossing bij de vrouw, terwijl die natuurlijk bij de werkgevers en de beleidsmakers ligt. Ons motto is dus ook: fix the system, not the women.”

Op naar Den Haag dus, om het probleem op macroniveau te tackelen. De presentatie in Nieuwspoort van vorig jaar heeft zijn vruchten afgeworpen: als je vergelijkt met vier jaar geleden wordt er bij de meeste partijen nu veel meer aandacht besteedt aan gendergelijkheid. Dat is overigens niet alleen toe te schrijven aan de inspanningen van WOMEN Inc.. “Het is echt meer een thema dan bij de vorige verkiezingen en daar word ik heel blij van. Het toeslagenschandaal heeft voor gratis kinderopvang wel een zetje in de goede richting gegeven, net als de coronacrisis. Vrouwen werken veel in contactberoepen zoals de zorg en het onderwijs en lopen zo een hoger risico om te worden blootgesteld aan het virus en verliezen eerder hun baan omdat ze vaker in flexcontracten of 0-uren-contracten zitten. De zorgtaken zijn toegenomen in zo’n lockdown en het grootste gedeelte komt weer voor rekening van de vrouw. De ongelijkheid die er al was is nu extra zichtbaar. En wat ook scheelt: er zijn meer vrouwen politiek actief. Van de 37 partijen hebben er 10 een vrouwelijke lijsttrekker. Nog geen fiftyfifty natuurlijk, maar toch beter dan bij de vorige landelijke verkiezingen, die voor de Eerste Kamer in 2019, toen Lilian Marijnissen als enige vrouw tussen al die pakken stond bij de debatten.”

Van puntenplan naar beleid

De diepteanalyse van partijprogramma’s laat zien dat er op bepaalde punten inmiddels veel meer consensus is tussen de partijen, zoals bijvoorbeeld het omvormen van de kinderopvang. Maar tegelijkertijd, zegt Emma, is er ook echt wat te kiezen. “Een recente Ipsos-peiling laat zien dat tweederde van de VVD-stemmers het belangrijk vindt dat de loonkloof gedicht wordt, maar in het partijprogramma staat daar helemaal niets over in. Dus als je dit belangrijk vindt en je hebt het stemadvies gelezen, zou dat een overweging kunnen zijn om je stem aan te passen. Daarom ben ik zelf ook zo blij met het gendergelijkheid stemadvies. Er is een verschil tussen wat partijen uitdragen in debatten en op hun flyers en wat ze ook echt bereid zijn om vast te leggen. Die partijprogramma’s staan straks aan de basis van het regeerakkoord, dus het is belangrijk dat je weet wat er wel en ook niet in staat.”

Dat gebeurt in dit geval op basis van een stoplichtsysteem: rood betekent dat er helemaal niets over in het programma staat of dat dat contraproductief is – bijvoorbeeld de standpunten van de SGP over abortus. Oranje betekent dat het wel genoemd wordt, maar dat er geen concrete oplossingen worden aangedragen, iets wat bij groen wel gebeurd. Van de geanalyseerde partijen kleuren er twee helemaal groen, twee helemaal rood en de rest ertussen. Welke punten er ook echt worden opgenomen in het regeerakkoord hangt natuurlijk af van de formatie. “Ik ben heel heel héél gelukkig als straks al onze punten worden overgenomen. En dat daar dus komende jaren ook echt op geïnvesteerd wordt. Dus dan wil ik het ook terugzien op Prinsjesdag met een begroting, met een concreet plan erbij. Maar realisme is ook belangrijk: als er vier van onze punten ook echt tot beleid worden gemaakt, ja, dan hebben we echt stappen gemaakt.”

Wil jij daaraan bijdragen? Ga dan fluks naar www.stemgendergelijkheid.nl en bepaal wat voor jou belangrijk is en welke partij dat het beste vertegenwoordigt. En laat dan op 17 maart je stem gelden.

We schrijven deze serie in samenwerking met WO=MEN Dutch Gender Platform, een koepelorganisatie voor gendergelijkheid en empowerment van vrouwen, meisjes en gender non-conforme mensen. Hun doel: sociale veranderingen in gang zetten om gelijke machtsverhoudingen te bevorderen tussen mannen en vrouwen, ongeacht hun seksuele oriëntatie of genderidentiteit. Hun aandacht gaat vooral uit naar het creëren van sociale, politieke en financiële steun voor deze zaken, zodat iedereen dezelfde (economische) kansen krijgt en in veiligheid kan leven.

Peper Hofstede

LEES MEER OVER