Close

Hoofd- en huiswerk: waar te beginnen als je wilt praten met een pro

27 maart 2021 10:03 / Therapie
V Vrienden en vriendinnen zijn fantastisch bij sip en troost, en vaak ook voor het betere opvrolijkwerk. Maar soms heb je behoefte aan een upgrade. Een depressie laat zich nu eenmaal niet weglachen en een trauma spoel je niet weg met een wekelijks glas wijn. Maar hoe vind je een pro waar je echt goed mee kunt praten?

Vooropgesteld: driewerf hoera voor de eerlijkheid naar jezelf. Toegeven dat je best een hulplijn mag inschakelen, is het halve werk. Dat hoeft niet altijd bij zware psychische problemen of zwelgend op de sofa, zoals Louis Litt die in Suits totaal afhankelijk lijkt van zijn Dr. Lipschitz. Laat je daarom vooral niet afschrikken door de beeldvorming op tv of de mogelijk opgetrokken wenkbrauwen van anderen. Therapie geeft je handvatten bij emotionele en psychische klachten en soms zelfs bij fysieke problemen. Zo simpel is het.

Je kunt vijfhonderd inspirerende quotes screenshotten met je telefoon, of je kan gewoon eens met een expert gaan praten over je verlatingsangst, je eetbuien, je oneindige onzekerheid of rouw. Wil je er echt wat mee, dan heb je misschien meer nodig dan een luisterend oor. En daarbij: een uur lang ongegeneerd over jezelf praten, zonder dat je iets terug hoeft te vragen. Hoe lekker is dat?

Maar waar te beginnen? De ene keer werkt een therapeut beter en de andere keer een coach. En als je iemand hebt gevonden, hoop je ook dat er sprake is van een klik. Genoeg om over na te denken en daarom fungeert redacteur Hanneke Mijnster vandaag als gids.

Stap 1: Een therapeut of een coach?

Wil je aan de bak met jezelf, dan kun je kiezen voor coaching of therapie. Allebei helpen ze je bij gedragsverandering, maar de uitgangspunten zijn verschillend. De insteek van coaching is oplossingsgericht, activerend en gericht op de toekomst. Een psycholoog helpt juist bij psychische problemen en bij het verwerken van ingrijpende gebeurtenissen. Hier ligt vaak meer nadruk op inzicht in dieperliggende patronen vanuit het verleden. Een therapeutisch traject bij een psycholoog duurt vaak ook langer dan een coachingtraject. Allebei waardevol, en de beste aanpak hangt vooral af van jouw situatie. Een goede coach zal overigens altijd doorverwijzen naar een psycholoog, indien dat nodig is.

'Een goede band maakt de kans op een succesvolle behandeling groter'

Daarnaast kun je haast ook laten meewegen in je keuze. "Goede therapeuten hebben soms lange wachtlijsten", weet Sterre van Leer, hoofdredacteur van Psychologie Magazine. "Met lichtere klachten en levensvragen kun je vaak ver komen met coaching. De belofte en de aanpak is wel heel anders en dat moet bij je passen. We wilden een online therapeutengids ontwikkelen, maar onderzoek leerde ons al snel dat daar geen ruimte voor was. De therapeuten die we ondervroegen wilden dolgraag zo'n systeem: om mensen die ze zelf niet konden helpen door te verwijzen naar anderen. Maar ook die konden er meestal niet meer cliënten bij hebben. En in de tussentijd groeide het aanbod en de vraag naar coaching." En tel daar nog eens de druk op de ggz bij op. "Daarom hebben we onze focus verlegd en Coachfinder opgericht."

Best handig, in een tijd van wildgroei aan coaches. Een rondje Googlen levert ook soortgelijke kaartenbakken voor psychologen op, zoals Vind een psycholoog en Alle Psychologen. Maar jeetje, het vergt nogal wat voorkennis om überhaupt te weten waar je naar moet zoeken. Want wil je een psycholoog of een psychotherapeut? En wat is een klinisch psycholoog? Of EMDR? "Als het goed is, adviseert je huisarts je daarbij," vertelt Kirsten Hauber, voorzitter Nederlandse Vereniging voor Psychotherapie. "En let goed op bij de verschillende sites waar je behandelaars kan vinden. Alleen bij de NVP weet je zeker dat je een BIG-geregistreerde psychotherapeut kunt vinden."

Rondstruinen helpt, maar rondvragen ook. Nu je toch zo lekker taboedoorbrekend bezig bent, kun je best eens in je omgeving vragen wie er goede ervaringen en dus aanraders heeft. Overigens kan een psycholoog er altijd voor kiezen om je bij twijfels over geheimhouding en integriteit door te verwijzen naar een collega. "Een vriendin die ook onder behandeling komt, kan nog wel, maar met familieleden wordt het lastiger. Uiteindelijk is het toch het belangrijkst dat je de ruimte voelt om vrijuit te spreken."

Stap 2: Kies voor de klik

Maar goed, een goede tip is het halve werk. Het belangrijkst is namelijk – naast deskundigheid uiteraard – een goede klik met je behandelaar. Sommige onderzoeken laten namelijk zien dat het niet zoveel uitmaakt wat voor therapie je volgt, maar bij wie. Ja, het is zinvol om een erkende therapeut te kiezen met een BIG-registratie (ook voor de vergoeding van het traject), maar een goede band is even zo waardevol. Wederzijds dus. "Het helpt als je je begrepen voelt, en genoeg op je gemak bent bij iemand om kwetsbaar te worden," vertelt Hauber. "Een goede band maakt de kans op een succesvolle behandeling groter. Net als een goed behandelplan. Is dit wat je wil? Wat ga je doen samen en hoe ga je dat aanpakken? Dat helpt enorm." Toch is het ook belangrijk als je psycholoog je af en toe flink kan aanpakken. Pas dan kom je vooruit.

'Therapie wordt een soort fysio die je door een moeilijke tijd heen helpt'

Die klik tast je met elkaar af tijdens een intake, daar heb je meestal zo'n drie sessies voor nodig. Of de juiste connectie met een therapeut kan ontstaan, hangt af van je intuïtie, maar ook van objectieve criteria, schrijven Ron van Deth en Walter Vandereycken in hun boek Psychotherapie van theorie tot praktijk. Hoe voelt de therapieruimte? Sprak de sfeer je aan? Voelde je je op je gemak? Vond je de therapeut sympathiek? Voelde je je begrepen en stond de therapeut open voor je verhaal? Heb je twijfels? Gooi ze dan meteen op tafel. Je kunt altijd beslissen om een andere psycholoog of therapeut te zoeken. En ja, houd er ook rekening mee dat een behandelaar zelf kan beslissen om niet met je in zee te gaan. Ook die moet ervan overtuigd zijn dat zijn of haar mogelijkheden toereikend zijn. Want alleen wanneer de behandelrelatie steeds positiever wordt, kunnen je klachten afnemen.

Stap 3: Check de check

Als het goed zit, is de relatie tussen jou en je therapeut gelijkwaardig. Je formuleert samen doelen en verwachtingen en checkt allebei regelmatig of jullie nog een beetje in de pas lopen. Volgens onderzoek lijkt het de werkrelatie ook ten goede te komen als een therapeut je regelmatig om feedback vraagt. "Zo kun je als therapeut checken of je op één lijn zit en de cliënt de therapie nog als zinvol ervaart," zegt arts en systeemtherapeut Flip Jan van Oenen, die ook het boek Het misverstand Psychotherapie schreef. Ook fijn: als je therapeut vriendelijk is. Nogal wiedes zul je denken, maar met sociale signalen zoals 'Jeetje, vertel', 'Wat rot voor je' en 'Dat moet pijn doen…' legt hij of zij de basis voor een goede behandeling. En wanneer je positief en en zo'n beetje op dezelfde manier communiceert, deel je makkelijker wat je bezighoudt. Maar behalve bevestigen, is therapie ook uitdagen, zegt Van Oenen in Psychologie Magazine. "Als je van je therapeut eerst erkenning hebt gekregen, sta je meer open om daarna ook eens op een andere manier naar jezelf of een situatie te kijken." Ook als dat een uitdaging is.

Stap 4: Schep realistische verwachtingen

Je hoeft niet meteen een jaarabonnement af te sluiten bij je nieuwe peut. Kies voor een kort traject, adviseert Van Oenen in PM. Uit onderzoek blijkt dat de eerste drie tot vijf sessies het meeste effect hebben. "Als het na die paar keer beter gaat, kun je het weer een periode op eigen kracht proberen. Therapie wordt zo niet iets wat je verandert of geneest, maar een soort fysio die je door een moeilijke tijd heen helpt, zodat je er weer een beetje tegen kan." Een soort breingym dus. Daarom hoef je ook niet te verwachten dat je therapeut alles voor je oplost. Na één keer zweten op de loopband ben je immers ook niet meteen fit. "Een therapeut is helpt je met het verdragen van je klacht," vindt Van Oenen. Dat is ook precies het verschil tussen een therapeut en een vriend, want een pro heeft er voor doorgeleerd om je problemen in perspectief te plaatsen. Zijn of haar uitgebreide kennis van het therapiemodel helpt om er betekenis aan te geven. Dat maakt het makkelijker voor de therapeut om al dat leed aan te kunnen, compassievol te blijven luisteren en je het gevoel geven dat je er niet alleen voor staat. Dat geeft veel realistischere verwachtingen van therapie dan ervanuit gaan dat je problemen even worden gefikst."

Stap 5: De APK

Houd er ook rekening mee dat een traject van coaching of therapie aardig wat tijd van je vraagt. Niet alleen het uurtje op de sofa, maar vooral ook daarna. Je hoofd en je hart gaan keihard aan het werk namelijk. Wanneer je merkt dat de therapie resultaat heeft, kan het nog wel eens lastig voelen om er een eind aan te breien. Je kunt dan ook af en toe een APK-sessie met je behandelaar inlassen. Misschien wil je na een jaar weer eens langs om te vertellen dat je inderdaad een nieuwe baan hebt gekozen, of dat je eindelijk gescheiden bent. Met sommige life changing events kan het fijn zijn om ook samen met je therapeut te reflecteren, omdat hij of zij nu eenmaal als geen ander weet waar je vandaan komt. "Soms helpt het ook om een strippenkaart in te zetten", weet Hauber. "De gedachte alleen dat je nog een keer of vijf kan terugkomen als je dat fijn vindt, is vaak al genoeg. Ook hier kun je om vragen tijdens de intake of in de loop van het traject. Natuurlijk moet je als behandelaar ook opletten dat iemand niet koste wat kost het afscheid probeert te vermijden. Afscheid nemen vinden we immers allemaal moeilijk. Maar een ding is zeker: ook het afscheid moet goed voelen om de klachten te verhelpen."

Therapeut vs. therapie

Dat BIG-register checken is geen overbodige luxe. Zorgverleners zijn in Nederland verplicht zich te registreren in het BIG-register, zo zijn er registers van gz-psychologen en psychotherapeuten. Een gz-psycholoog heeft na een universitaire opleiding tot psycholoog nog een praktijkopleiding van twee jaar gevolgd. Hij of zij geeft vooral kortdurende behandelingen. Voor meer complexe problemen is er de psychotherapeut: die heeft na de universiteit een aanvullende opleiding van vier jaar gehad. Maar let op: de titel 'psychotherapeut' is dan wel beschermd, maar de term ¬'psychotherapie' niet. Dus ook de groenteboer mag beweren psychotherapie te geven, zolang hij zich geen psychotherapeut noemt. Ook verwarrend: de Nederlandse Academie voor Psychotherapie in Amsterdam geeft 'Europees erkende' opleidingen in 'psychotherapie', maar deze hebben niets met de BIG-registratie van psychotherapeut te maken, en het niveau is ook niet gelijk aan dat van de BIG-geregistreerde psychotherapeut. Bezint dus eer ge begint.

Hanneke Mijnster