Close

Wat ik had willen weten voordatik vrijdenker werd

10 mei 2021 12:05 / Levensbeschouwing
Fatima el Mourabit
Fatima el Mourabit
H Hindsight is 20/20 zeggen ze wel: achteraf weet je het allemaal zo goed. Kennis waar je zelf niks meer aan hebt, maar waar je een ander wel mee kan helpen. Daarom vragen we in deze rubriek aan ervaringsdeskundigen: wat had je graag eerder willen weten? Deze week: Fatima el Mourabit, die rond haar dertigste besloot de islam te verlaten.

Er is de laatste tijd veel te doen om geloofsverlaters. Steeds vaker hoor je verhalen van voornamelijk jonge mensen die niet meer in de Bijbel, Koran, of Thora geloven en daarvoor uitkomen bij hun streng-gelovige families, soms met heftige gevolgen. Het verhaal van Lale Gül, een jonge vrouw die wordt bedreigd door haar oude geloofsgemeenschap, kan niemand zijn ontgaan. Dat is natuurlijk verschrikkelijk, maar het hoeft gelukkig niet altijd zo te zijn, legt ex-moslim Fatima el Mourabit (45) uit. Samen met andere ‘vrijdenkers’, zoals ze geloofsverlaters zelf noemt, probeert ze dit beeld te veranderen.

Fatima, opgegroeid in Ede in een gezin van Marokkaanse gastarbeiders, vertelt van jongs af aan al twijfels te hebben gehad in de doctrines van de islam: “Onze familie was erg traditioneel. Mijn vader werkte, mijn moeder bleef thuis, en we hielden ons aan alle regels die het geloof ons oplegde. Mijn moeder bewaakte dat we niets aten wat niet mocht en zorgde ervoor dat wij leerden over de Koran. Als ik dan vroeg waarom we ons aan al die regeltjes moesten houden, zei ze dat we in het paradijs zouden komen. Dit snapte ik niet, want hoe zat het dan met mijn niet-moslim klasgenootjes. Hoe konden zij dat weten? Dat wij moslims dé waarheid zouden hebben, kon ik niet bevatten.”

'Mijn eigen denken werd weggenomen, en dat ging voor mij te ver'

Op haar twaalfde moest Fatima meedoen met de volwassen regels van de islam. Uit schuldgevoel door de twijfels en vraagtekens die ze had bij het geloof deed ze enorm haar best om het te praktiseren, wat betekende dat ze een hoofddoek droeg, vijf keer per dag bad, en alle twijfels uit de deur uit gooide. “Het woord ‘islam’ betekent letterlijk overgave; je moet je volledig overgeven aan Allah. Je mag niet aan Gods woord tornen, en twijfel is dat zeker. Vanaf toen was mijn moeder klaar met mijn kritische blik en moest ik me er maar aan gaan houden. Uit schuldgevoel droeg ik een hoofddoek, wat normaal was in mijn omgeving toen.”

Ze voelde zich voortdurend in tweestrijd. Ze wilde niemand kwetsen of teleurstellen, maar een volledige overgave voelde ze zeker niet. Toen ze naar het mbo ging, besloot ze haar hoofddoek af te doen. “Ik vond het belangrijk om eruit te zien zoals ik dacht over mezelf. In mijn omgeving werd er geroddeld over meisjes die hun hoofddoek afdeden in de trein, maar zo wilde ik niet zijn.”

Dit betekende nog niet dat ze volledig uit de islam stapte. Lange tijd balanceerde ze op de rand van de gelovigheid. “Ik voelde me er niet in thuis, maar toch ging ik tijdens mijn werk in het ziekenhuis naar de stilteruimte. Iedereen vond dat normaal, maar voor mij voelde dat erg tegenstrijdig. Je hoort een verlichting te voelen na een gebed, maar ik voelde de rust niet. Ik werd juist benauwd tijdens het bidden.”

Rond haar dertigste besloot Fatima de knoop door te hakken en haar ouders en vrienden te vertellen dat ze niet in de islam gelooft. Ze was er zeker van dat haar ouders haar gingen verstoten, maar dat was gelukkig niet het geval, ook al is de relatie niet meer als vroeger. Nu zet Fatima zich in om andere vrijdenkers te ondersteunen in hun zoektocht naar hun eigen identiteit met het platform De nieuwe vrijdenkers. Ze deelde haar ervaringen met ons en legt uit wat ze had willen weten voordat ze zelf afscheid nam van het geloof.

1. To each their own

Er gaan een aantal heftige verhalen rond over ‘afvalligen’ in de islamitische gemeenschap. Dit maakte Fatima in 2005 wel angstig: “Ik was er vrijwel zeker van dat mijn ouders en mijn familie me zouden verstoten nadat ik de islam achter me zou laten. Dat is in ieder geval wat ik overal om me heen hoorde. Ik durfde het mijn ouders ook niet face-to-face te vertellen, en besloot het via de telefoon te doen.” Haar ouders reageerde geschrokken, en Fatima wist niet wat ze ervan moest denken door andere stukken in de media. Ze vroeg aan haar vader: “Wil je me vermoorden?” Waarop hij reageerde: “Allah kan je nu vermoorden.” Dit voelde voor Fatima als een dreiging, en daar schrok ze van.

Achteraf bleek er weinig aan de hand te zijn. Ze komt gewoon bij haar ouders over de vloer, en bij haar familie wordt ze net zo goed behandeld als het lieve nichtje als voor haar afscheid van het geloof. “De media focust op de negatieve verhalen, maar er is niet maar één soort moslim. Er is een palet aan verschillende mensen, die allemaal op een eigen manier reageren.” Ze vindt het dan ook belangrijk dat ook verhalen als die van haar gedeeld worden, juist om te laten zien dat het niet altijd gaat om bedreigingen en doodsangsten.

'Je bent niet alleen. Je bent niet gek. Er zijn er heel veel net als jij'

Er wordt vaak gedacht dat vrijdenkers niet uit durven te komen voor hun ongeloof door dreigingen van buitenaf, maar Fatima legt uit dat het vaker te maken heeft met het gezinsleven: “Mijn moeder heeft later met me gedeeld dat ze vooral verdrietig was dat ze me niet meer tegen zou komen in het paradijs. Het is verschrikkelijk om je moeder zo te moeten teleurstellen, maar het deed ook pijn dat mijn moeder nog steeds hoopte dat mijn ongelovigheid tijdelijk was.” Mensen willen vaak hun ouders geen pijn doen, en daar lijden ze dan zelf onder.

2. Wat ben je wel?

Fatima’s leven was voor lange tijd getekend door het geloof, en voor haar betekende dat een gebrek aan zeggenschap over haar eigen leven: “Keuzes werden voor me gemaakt. Ik was geboren in een islamitisch gezin, dus dit zijn de regels waar ik me aan moet houden. Mijn eigen denken werd weggenomen, en dat ging voor mij te ver.”

Jarenlang was ze bezig met wie ze níet wilde zijn: ze wilde geen hoofddoek dragen, niet vasten tijdens ramadan, en niet vijf keer per dag bidden. Eenmaal uit de islam gestapt, had ze moeite met het vinden van haar identiteit, want wie was ze nu wel? “Ik was mijn identiteit even kwijt en raakte hierdoor in een burn-out. Jaren had ik me gehouden aan onbesproken regels, en dat hoefde ineens niet meer. Ik moest er echt aan wennen dat ik mijn eigen keuzes kon maken. Het was alsof ik jarenlang aan het graven was, maar ineens de bodem had bereikt.”

Het belangrijkst in deze zoektocht was het ontdekken van haar eigen spiritualiteit. “Ik heet Fatima, en hierdoor wordt automatisch gedacht dat ik moslim ben. Uit gemak zeg ik altijd dat ik atheïst ben, maar dat is niet helemaal waar. Ik denk zeker dat dingen niet zomaar gebeuren, maar nu op mijn eigen manier. Ik zal me in ieder geval nooit meer aansluiten bij een religie. Individualiteit vind ik heel belangrijk.”  

Dit betekent niet dat ze religies niet respecteert, maar ze zet er wel een kanttekening bij: “Ik heb er zeker respect voor als mensen er zelf voor kiezen hun heil te vinden in een religie. Het is ook belangrijk om iedereen in hun waarde te laten. Als een meisje kiest om een hoofddoek te dragen en ze wordt lastig gevallen, zal ik altijd voor haar opkomen. Waar ik geen respect voor heb, is de religieuze arrogantie waardoor het maken van keuzes afgenomen wordt. Jodendom, christendom, de islam, allemaal zeggen ze dé waarheid te prediken, en er is geen ruimte voor eigen denken. Daar ben ik het absoluut niet mee eens. Maar zo lang je een eigen keuze kunt maken en anderen in hun waarde laat, heb ik er respect voor.”

3. Je bent niet alleen

Op de vraag wat Fatima tegen jonge mensen die zich ook opgesloten voelen in hun geloof zou willen zeggen, heeft ze een duidelijk antwoord: “Je bent niet alleen. Je bent niet gek. Er zijn er heel veel net als jij.” Ze deelt dat ze zich ontzettend eenzaam heeft gevoeld in haar twijfels over het geloof. “Toen ik ervoor uitkwam, waren er vrijwel geen rolmodellen of gelijkgezinden waarin ik me kon verplaatsen. Ik heb weleens tegen mezelf gezegd: waarom moet ik nou zo moeilijk doen? Ik had graag iemand gehad die ik in vertrouwen kon nemen omdat diegene hetzelfde meemaakte als ik, maar die was er gewoon niet.”

Hierom zet Fatima zich in voor het platform De nieuwe vrijdenkers. Als onderdeel van het Humanistisch verbond zet deze organisatie zich in om mensen die twijfelen over hun geloof bij elkaar te brengen in bijeenkomsten en workshops zodat ze met elkaar in gesprek komen en hun eigen keuzes durven maken. Fatima’s ogen glinsteren als ze vertelt over wat ze allemaal weten te bereiken: “Ik had niet verwacht dat mensen er zo sterk uit zouden komen. Het is geweldig om te zien dat zij iets hebben wat ik niet had. Niemand begreep me.”

Fatima zet zich in voor de zichtbaarheid van vrijdenkers, en daarom werkte ze maar al te graag mee met een nieuwe docu-serie van omroep HUMAN. In Vrijdenkers spreekt programmamaker en columnist Özcan Akyol met zes jonge mensen die hun religie achter zich hebben gelaten, allemaal met een andere achtergrond. Fatima hoopt dat de docu laat zien dat niet alleen islamitische vrijdenkers het zwaar kunnen hebben: “In de documentaire zie je een rode draad die langs alle behandelde religies loopt. Het is ontzettend belangrijk dat die parallellen zichtbaar worden en we het niet meer zien als een probleem dat binnen één bepaalde religie speelt.”

Vrijdenkers is iedere maandag om 17.40 te zien op NPO2. Je kunt het ook terugkijken op NPO Start.

Wouter Peer