Close

Je bent zelf een verhaal: het telt wat je aan jezelf over jezelf vertelt

09 mei 2021 10:05 / Persoonlijke groei
H Hoe je jouw eigen leven ervaart, ligt ook aan de context waarin je bepalende gebeurtenissen plaats, en de verbanden die je legt. Met andere woorden: welk verhaal ben jij? En kan je dat verhaal ook veranderen, terwijl de feiten hetzelfde blijven?

Als jij kijkt naar jouw leven tot nu toe, wat zie je dan? Zie je iemand die altijd pech heeft gehad of iemand die veel heeft overwonnen? Zie je iemand die alles is komen aanwaaien of iemand die kansen heeft gepakt? Zie je vooral wat tegenslagen je gekost hebben of ook wat ze je hebben gebracht? Zie je een reeks van losse gebeurtenissen of zie je een betekenisvol verhaal?

Je zou kunnen zeggen: je levensloop is gewoon een optelsom van acties, keuzes en gebeurtenissen, met jou als gemene deler. Maar je levensloop is bovenal ook een verhaal. Een verhaal dat je op verschillende manieren kunt vertellen en interpreteren. En volgens de leer van wat experts ook wel ‘narratieve psychologie’ noemen, bepaalt het verhaal dat we voor onszelf kiezen, veel meer dan je misschien denkt.

Betekenis geven

"De manier waarop we ons eigen levensverhaal duiden en vertellen, heeft invloed op ons welbevinden, gevoel van zingeving en onze geestelijke gezondheid", legt Gerben Westerhof uit, hoogleraar narratieve psychologie aan de Universiteit Twente. Het leven is namelijk niet alleen wat ons overkomt, maar ook wat we daar zelf van maken. "Hoe we in het leven staan en hoe we het leven ervaren, dat wordt beïnvloed door de betekenis die we geven aan bepaalde gebeurtenissen in ons leven, de verhalen die we onszelf daarover vertellen en hoe we die verhalen vervolgens verbinden aan onze identiteit."

'Terugkijkend zie ik vooral een enorme positieve kracht'

Zeker bij mensen die in hun leven veel tegenslag en ellende hebben gekend, kan de impact van de verhalen die ze zichzelf vertellen groot zijn. Zie je de ellende die je hebt overleefd als het bewijs van je eigen ongeluk en pech of als het bewijs van je eigen veerkracht? Hang je vooral gewicht aan de momenten dat het tegenzit, of focus je op de lichtpuntjes? Westerhof: "In onderzoek dat we deden naar levensverhalen, zagen we dat mensen die in staat zijn om ook na ellende nog een bekrachtigend verhaal over zichzelf en hun leven te vertellen, vaak meer welzijn en zingeving ervaren en minder gebukt gaan onder wat hen is overkomen."

Maar is dat dan niet een beetje gemakkelijk? Don’t worry, be happy. Let op de lichtpuntjes. Geluk is een keuze. Roze bril op, klaar ben je? "Dat ligt inderdaad op de loer", zegt Gerben Westerhof. "Maar er is wel degelijk een verschil tussen het kunstmatig wegpoetsen van alle negativiteit en het vertellen van een positief verhaal, waarin je óók de tegenslagen meeneemt." De kunst is volgens hem juist om de verdrietige of akelige gebeurtenissen in je leven een plek te geven in je levensverhaal, op een manier die zowel waarachtig als helpend is. Zeg je: ik heb heel veel meegemaakt en daar kom ik nooit meer overheen? Of zeg je: ik heb heel veel meegemaakt en dat heeft me gevormd, maar kijk, ik sta nog overeind. "Dat maakt een groot verschil."

Nazy Kavehercy (39) heeft zelf gemerkt hoe het herschrijven van je eigen levensverhaal niet alleen helend kan zijn, maar ook een sterk gevoel zingeving kan geven. Op vijfjarige leeftijd verliet ze met haar familie Iran, omdat het daar niet meer veilig voor hen was. Ze kwamen terecht in Pakistan. Daar verbleven ze anderhalf jaar onder moeilijke omstandigheden, een periode vol angst en onzekerheid. Uiteindelijk vond haar familie een veilig heenkomen in Nederland, waarna voor haar de uitdagende weg begon van het opbouwen van een geheel nieuw leven in een onbekend land: "De taal leren, je plek vinden, aanpassen aan het leven hier."

Toch ziet ze als ze terugkijkt langs de hobbelige weg die ze heeft afgelegd geen ongelukkig meisje. "Ik zie vooral een enorme positieve kracht. Ik zie een meisje dat altijd bezig was met het zoeken naar de lichtpuntjes. Naar wat er wél was. Een meisje dat het gelukkigst was als ze mensen bij elkaar kon brengen en samen iets moois kon laten ervaren." Natuurlijk, van de tijd in Pakistan herinnert ze zich dat het moeilijk was. Maar ze herinnert zich ook het spelen met de andere kinderen. De Bollywood-films die ze daar met de hele familie keken. Het samenzijn. De liedjes, het dansen en de vreugde die dat bracht.

'Een verhaal waar je lang aan vastgehouden hebt, biedt veiligheid - ook al is het negatief'

Niet dat ze haar leven romantiseert. Maar ze probeert wel altijd betekenis te zien in gebeurtenissen. "Op een gegeven moment was ik op een punt in mijn leven dat ik veel voor elkaar had gekregen. Een goede baan bij een bank, ik mocht me op coaching gaan richten, wat ik graag wilde. En toen werd ik in de auto ineens van de zijkant geramd door een andere auto die me niet zag. Ik kwam er goed vanaf, maar een paar weken later botste iemand vanaf de voorkant op me, heel zachtjes, maar toch. Daarna werd mijn auto toen hij geparkeerd stond nog een keer rechts achter aangereden, en daarna nog een keer links achter. Dit alles in een paar weken tijd. Dan kun je denken: wat een onwaarschijnlijke pech. Maar ik ga dan denken: waarom gebeurt dit?  Wat is hier het verhaal?"

Een verhaal in puzzelstukjes

Botsen. Stoppen. Gedwongen tot stilstand komen. Misschien was dát wel de betekenis die ze uit deze reeks van ongelukkige gebeurtenissen kon halen, dacht ze. "Ik heb dat moment aangegrepen om uiteindelijk een stap te nemen die ik heel spannend vond, maar waar ik eigenlijk al lang van droomde: voor mezelf beginnen. Als inspirator en business coach." En vanaf dat moment had ze het gevoel alsof de puzzelstukjes van haar verhaal in elkaar vielen. "Ik zag het ineens heel helder. Wat het vertrek uit Iran en alles wat ik heb meegemaakt me had gebracht. Hoe ik als kind al de rol vervulde die ik nu in mijn professionele leven ook vervul. Mensen samenbrengen. Van niets iets maken. Positiviteit brengen. Ik leef nu in volledige vrijheid het leven dat ik wil leven. Eind mei sta ik zelfs bij het storytelling-evenement Tell To Inspire mijn eigen levensverhaal te vertellen op een groot podium. Dat had in Iran allemaal niet gekund. Zo werd mijn verhaal niet een verhaal van angst en pijn, maar van hoop, mogelijkheden en grote dromen."

Ook Marjolein Dikkerboom (39) heeft ervaren hoe groot de impact kan zijn van het herschrijven van je eigen verhaal. Marjolein werd geboren in Korea en een dag na haar geboorte te vondeling gelegd. Ze werd geadopteerd door een Nederlands echtpaar en groeide op in Friesland. "De eerste helft van mijn leven, heeft het verhaal van mijn adoptie me sterk negatief beïnvloed. Ik voelde me waardeloos. Weggegeven door mijn ouders. Niet de moeite waard om lief te hebben. Ik had het gevoel dat ik het niet verdiende om gelukkig te zijn." Ze worstelde als jong meisje met depressie en suïcidale gevoelens en kwam op haar vijftiende in de kinder- en jeugdpsychiatrie terecht. Ze ging in therapie. Maar uiteindelijk waren het vooral boeken over spiritualiteit en holistische coaches die haar hielpen om langzaam anders naar haar levensverhaal te kijken. En daardoor ook naar zichzelf.

"In plaats van in mezelf alleen het meisje te zien dat was weggegeven, kreeg ik oog voor het meisje dat een tweede kans had gekregen. En ineens zag ik die tweede kansen als een rode draad door mijn hele leven heen lopen. Ik had een tweede kans gekregen toen mijn biologische ouders mij afstonden om een beter leven te kunnen hebben. Ik heb een tweede kans gekregen toen mijn adoptieouders mij in mijn tienerjaren weer in huis namen nadat ik was weggelopen uit de instelling. En nu werk ik als strafrechtadvocaat, waar ik wekelijks voor tweede kansen pleit in de zittingszaal. En juist wat ik allemaal heb meegemaakt, heeft me het inlevingsvermogen en de compassie gegeven om dit werk goed te kunnen doen."

Voor het kiezen

Het loslaten van haar oude verhaal en het omarmen van haar nieuwe verhaal, vond ze zowel eng als bevrijdend. "Eerst is het moeilijk, omdat een verhaal waar je zo lang aan hebt vastgehouden, ook al is het negatief, ook een soort veiligheid biedt. Je bent je ermee gaan identificeren. Maar als je het eenmaal loslaat, voel je ook vrijheid en lichtheid. Omdat je ineens beseft dat je niet vastzit in dat verhaal. Dat je ook een ander verhaal kunt kiezen. Je bent niet je verleden, je hébt een verleden." 

'Schrijf het eens op in de derde persoon: zo creëer je afstand tussen jou en het probleem'

Volgens Gerben Westerhof laten de verhalen van Nazy en Marjolein treffend zien dat narratieve psychologie niet zozeer draait om het opzetten van een roze bril, maar om het vinden van betekenis, een bekrachtigende rode draad, in de gebeurtenissen van je leven: het negatieve erkennen, maar oog houden voor wat er óók is.

En hoewel sommige mensen van zichzelf al meer geneigd zijn om op deze manier naar hun leven te kijken, is het wel degelijk iets dat je ook kunt leren. Westerhof: "Bij mensen die worstelen met een negatieve kijk, kan het goed werken om op zoek te gaan naar de uitzonderingen. Wanneer lukte iets wél? Wanneer voelde je je wel geliefd? Of blij? Of succesvol? Ga in gedachten naar dat moment en zet het op papier, het liefst zo gedetailleerd mogelijk. Wat deed je? Hoe voelde je je? Hoe kwam dat? Hoe heb je dat moment bereikt? Door het beschrijven en doorvoelen van die positieve momenten, ontstaat vaak een besef dat die negatieve blik niet altijd recht doet aan de realiteit."

Positieve elementen

Ook het beschrijven van juist de negatieve momenten kan helpend zijn. "Als je iets moeilijks meemaakt, helpt het vaak om het op papier te zetten. Schrijf het zo gedetailleerd mogelijk op, ook al is het misschien lastig. Het liefst meerdere keren. Probeer het bijvoorbeeld ook een keer in de derde persoon. Zo creëer je meer afstand tussen jou en de negatieve gebeurtenis." 

De volgende stap is om op zoek te gaan naar de positieve verhalen die aan dit negatieve verhaal vastzitten. Heb je zelf eigenlijk wel volledig schuld aan wat er is gebeurd of spelen omstandigheden ook mee? Heb je er ook iets van geleerd? Heb je steun of troost ontvangen? Heeft het je iets opgeleverd wat je van tevoren niet had verwacht? Westerhof: "We hebben een onderzoek gedaan met schrijfoefeningen die gebaseerd zijn op deze principes en daaruit bleek dat somberheidsklachten afnamen en welbevinden toenam. Zowel op de korte als op de lange termijn."

Voor Marjolein was het veranderen van haar eigen verhaal zo levensveranderend, dat ze het liefst zoveel mogelijk anderen wil helpen om hetzelfde te doen. "Als strafrechtadvocaat probeer ik mensen te laten inzien dat ze hun verhaal kunnen herschrijven, ook als het onmogelijk lijkt. Ik heb zelf totaal aan de grond gezeten en een instelling van binnen gezien. Dus ik weet als geen ander hoe moeilijk het kan zijn. Zeker als het allemaal niet goed gaat, loop je het risico dat je blijft hangen in een negatief verhaal over jezelf. Dat je nu eenmaal niet beter verdient. Het ware meesterschap zit hem wat mij betreft dan ook niet in het halen van maatschappelijk succes of een academische titel, maar in het overwinnen van je problemen. Mijn boodschap is dat iedereen een tweede kans kan krijgen. Dat je altijd een keuze hebt om opnieuw richting te bepalen en het verhaal over je leven te veranderen. Ik ben zelf het levende bewijs."

Floor Bakhuys Roozeboom