Close

Rouw als zuurstof voor het politieke vuur

21 mei 2021 01:05 / Interview
P Politiek liggen ze behoorlijk ver uiteen, maar hun politieke vuur delen ze zeker, Nilüfer Gündoğan van Volt en Caroline van der Plas van de BoerBurgerBeweging. En dat vuur ontstond ook op dezelfde plek, vindt chef politiek van Jinek Elodie Verweij uit: vanuit het verlies van hun echtgenoten.

Daar liep ze, midden in de nacht, alleen en moe, door de gangen van de Tweede Kamer. Het nieuwe politieke kanon van de BoerBurgerBeweging Caroline van der Plas (53) had net een urenlang debat achter de rug over het coronabeleid. En ze was nog steeds pissig. Ze had mot gehad met minister De Jonge omdat hij haar partij 'Tripple B' had genoemd. "Pure minachting", zo vond ze. Ze voelde zich eenzaam. “Iedereen gaat naar huis na zo’n lang debat, naar zijn of haar geliefde. En dat kan ik dan niet op zo’n moment. Ik kon mijn boosheid met niemand delen. Ik had het wel fijn gevonden als Jan een arm om me heen had geslagen."

Jan was de man van Caroline. Ze verloor hem eind september 2019 aan alvleesklierkanker. Anderhalf jaar later veroverde ze met haar eigen partij, de BoerBurgerBeweging (BBB) een zetel in de Tweede Kamer. Sowieso een prestatie, maar al helemaal als je net je geliefde hebt verloren.

Daar zal Nilüfer Gündoğan (43), de nummer 2 van Volt, zich in herkennen. Haar oog viel drie jaar geleden op een artikel in NRC over Volt, een Europese politieke partij. Haar hart ging sneller kloppen. Ze dacht: Yes! Dit is het! Een Europese partij! Waarom heb ik dit zelf niet verzonnen? Meteen bij aansluiten, zou je denken. Maar daar had ze nog geen ruimte voor in haar hoofd. Ze zat tegen maart aan te hikken; tegen het moment dat haar man Bas een jaar geleden was overleden.

Hoe kun je zoiets verdrietigs omzetten in zoiets krachtigs?

Twee zulke verschillende vrouwen: Nilüfer noemt zichzelf globalist, Caroline komt op voor het platteland. Nilüfer is voor Europese samenwerking, Caroline heeft het liefst alles van Nederlandse bodem. En waar Nilüfer het belangrijk vindt om tot in de puntjes verzorgd in het Kamergebouw te verschijnen, vindt Caroline het heerlijk om met haar laarzen en leren jack naar de informateur te gaan.

Maar overeenkomsten zijn er genoeg. Ze vielen me allebei op door hun passie, hun vuur, hun autonomie. Een combinatie van eigenschappen die hen beiden zomaar heel ver zou kunnen brengen. En ze delen een persoonlijke ervaring: ze verloren allebei hun man, kort voordat ze zichzelf met hun nieuwe partij de Tweede Kamer in knokten.

En dan vraag je je toch af: hoe kun je zoiets verdrietigs omzetten in zoiets krachtigs? Ik besloot het ze te vragen.

Met Nilüfer ging ik naar het Haagse Plein. Het was vrijdagmiddag, de zon scheen, dus we moesten het terras op. We bestelden een kipsalade en ze begon enthousiast te vertellen over hoe ze verliefd was geworden op Bas. De vonk sloeg over op een feestje van D66 Amsterdam. Ze probeerden het nog te verbergen voor hun partijgenoten, maar aan het eind van de avond stonden ze - net uit het zicht van iedereen - als een stelletje verliefde pubers te zoenen. Haar ogen glimmen nog steeds als ze erover vertelt.

Een korte periode van totale onbezorgdheid volgde. "We hadden zo’n dertien in een dozijn stedelijk leven van mensen die het allemaal prima voor elkaar hebben. Onbezorgd, de wereld ligt aan je voeten en je gaat nog heel veel bereiken. Dat voel je gewoon", vertelt ze me.

Maar dat liep totaal anders.

Caroline spreek ik aan de telefoon, een keer ’s ochtends vroeg, in verband met haar volle agenda. De BBB-voorvrouw vertelt dat ze twintig jaar geleden een vriendin ging helpen in een kroeg in haar thuisstad Deventer. Ze stond achter de bar en daar zat-ie: Jan. Ze kende hem al wel, hij was net gescheiden. Hij wilde graag met haar uit eten. Zij had er totaal geen oren naar, want ze lag zelf ook in scheiding. Maar hij drong zo aan. Dus toen dacht ze: ik ga wel gewoon één keertje, en dan is het klaar. "Nou, dat etentje was echt een stuk leuker dan dat ik dacht dat het zou zijn." Ze hadden een tijdje vriendschappelijk contact en na een jaar of drie sloeg het om: ze kregen een relatie.

'Het bleek alvleesklierkanker te zijn, met uitzaaiingen in het buikvlies. Een doodvonnis'

Vanaf 2004 waren ze samen. En als je haar over hem hoort vertellen, word je helemaal warm vanbinnen. Hij was twintig jaar ouder dan zij, maar nog razend fit. Hij hield van fietsen, kon heerlijk koken, en als ze thuiskwam stond de wijn op tafel. Het was een en al genieten.

Maar ook bij hen sloeg het noodlot toe. In april 2019 kreeg Jan last van heftige buikpijn. Ze wordt er weer naar van als ze het vertelt: "Na drie keer extreme buikpijn vond ik dat hij naar de dokter moest. En toen bleek het slecht nieuws. Dat zie je al als de dokter binnenkomt. Het bleek alvleesklierkanker te zijn met uitzaaiingen in het buikvlies. Het was een doodvonnis."

Hij wilde er eerst niet aan, maar een week voordat Jan overleed accepteerde hij dat het afgelopen was. Hij wilde heel graag naar huis en dat mocht van de arts. Op donderdag kreeg hij een ware opleving. Hij had weinig pijn. Hij at weer gewoon. Hij had weer PSV gekeken. En het mooie was: op die dag konden ze veel dingen bespreken.

Ik hoor Caroline even slikken aan de telefoon. Ze zegt: "We hebben alles besproken, dingen over ons, maar ook over de muziek op zijn crematie enzo. En hij zei toen: 'Ik zal altijd bij je blijven'." Het blijft even stil.

"Sorry, ik schiet helemaal vol..."

Ze herpakt zich. "Die donderdag was echt heel fijn. Maar in de nacht werd hij zo ziek. Toen hebben we besloten dat we hem met medicijnen langzaam in slaap zouden brengen. Zaterdagochtend is hij uiteindelijk overleden. Ik hield z’n hand vast. En op een gegeven moment blies hij z’n laatste adem uit. Zo heftig is dat. Ik ben wel heel blij dat ik erbij was. Ik had het mezelf nooit vergeven als ik net naar de wc was gegaan ofzo. Nooit."

Waar Caroline en Jan het slechte nieuws na 19 jaar samen kregen, kwam bij Nilüfer en Bas de klap al na 6 weken. Ook Bas had last van hevige buikpijnen. "Ik ging mee naar de maag-lever-darmarts en toen ze binnenkwam begon ze al haar hoofd te schudden. Dan weet je al… dit is niet goed. Ze zei: 'Je hebt darmkanker en we vrezen dat het al is uitgezaaid'. Dus ik zit daar en ik had het gevoel alsof ik in een horrorfilm was beland, dat je in de lift staat en de vloer onder je vandaan valt."

"Hij heeft vaak tegen me gezegd dat ik echt bij hem weg mocht gaan. Dat hij dan niet boos zou zijn. Maar ik wist: dit is hem." Dus toen Bas haar al na een paar maanden ten huwelijk vroeg, kon ze niets anders dan ja zeggen.

'Als je niet meer tijd hebt om te leven, moet je meer leven in de tijd stoppen'

Ze trouwden in september 2015, op een wijngaard in de Languedoc in Frankrijk. De prognose was toen dat hij nog vijf jaar te leven zou hebben. Dus wilden ze graag een kindje. Het was een spannende tijd voor het pasgetrouwde stel, maar het lukte! Ze werd zwanger.

Maar na drie maanden kwam de volgende klap: de chemo sloeg niet meer aan. "En toen dacht ik echt: are you fucking kidding me? We zouden nog vijf jaar hebben… Wat gebeurt hier?"

In oktober 2016 beviel Nilüfer van hun zoontje Mikail, maar al snel daarna kreeg haar man weer veel pijn; de chemo sloeg opnieuw niet aan. Ze verzucht: "Weer was die kanker van hem nog agressiever dan welk medicijn of behandeling dan ook."

Ze vroegen opnieuw om een prognose en de behandelend arts dacht aan hooguit zes maanden. Je denkt dan misschien: doe rustig aan. Maar dat was niet hun stijl. "Het adagium was: als je niet meer tijd hebt om te leven, dan moet je meer leven in de tijd stoppen."

Op 8 maart 2017 - Mikail was nog geen 5 maanden oud - heeft hij euthanasie gekregen. Het lijden werd te zwaar.

Terug naar Caroline. Haar man Jan werd op 28 september 2019 gecremeerd. En drie dagen later was het eerste grote boerenprotest. Ze was al actief voor BBB en wilde er graag heen, maar dacht ook: kan dat wel? Ze was bang voor wat mensen zouden denken. Maar het was ook belangrijk voor haar. "Mijn kinderen zeiden: doen. En Jan had gezegd: 'Blijf bezig met de dingen waarmee je bezig bent. Je moet doorgaan met je leven'." Dus besloot ze te gaan. Haar zonen gingen mee als morele steun. En ze dacht: ik kan altijd naar huis.  

Het mooie was ook dat Jan al wist dat ze met BBB bezig was. "Hij dacht aan de ene kant: Lientje, waar begin je aan? Maar hij vond het ook leuk hoor. Hij was mijn steun en toeverlaat."

Voor Nilüfer duurde het iets langer voordat ze aan haar nieuwe politieke avontuur begon. Dat kwam ook omdat ze Volt nog niet kende. Bas had haar een jaar voor zijn dood al wel gevraagd of ze nog de politiek in zou gaan. Ze kenden elkaar immers via een politieke partij. Maar haar liefde voor D66 was al wat bekoeld, dus ze zei: ik denk het niet.

Ze kon toen nog niet vermoeden dat het toch zou gebeuren. "En niet een beetje, meer dan ik ooit voor D66 heb gedaan."

'Ik laat me niet definiëren door gebeurtenissen, maar door de keuzes die ik maak'

Na de dood van Bas volgde eerst een jaar van rouw. Vrienden die iets soortgelijks hadden meegemaakt, waarschuwden haar: "Nilüfer, bereid je er maar op voor: het eerste jaar is het meest afgrijselijk. Daarna worden de kleuren wat minder schreeuwerig, het wordt allemaal wat meer pastel." Dat gaf haar steun en houvast. Ze hield zich ook vast aan een Turks gezegde dat ze van haar moeder had geleerd: dat wat is gebeurd en dat wat is gestorven, daar heb je geen oplossingen voor.

"Dus ik had een groot besef van: dit is het. Ik kan eindeloos blijven rouwen - en dat deed ik natuurlijk ook - maar dit in je hoofd houden helpt wel."

En het voelde ook als een morele plicht naar haar kind toe. "Want ik had hem gewild. En dat gaf me extra stimulans om door te gaan." Haar moeder en tante zeiden: alles wat je plukt is winst. En toen dacht ze: het is logisch dat ik moet rouwen, maar ik moet op een gegeven moment mezelf ook herpakken. Ik laat me niet definiëren door de gebeurtenissen in mijn leven. Ik laat me definiëren door de keuzes in mijn leven.

Anderhalf jaar na de dood van Bas zag ze allemaal paarse truien door de stad lopen: Volt was in Amsterdam, de partij waarover ze eerder al in de NRC had gelezen. Die avond heeft ze haar laptop opengeslagen en zich aangemeld als lid. “Ik raakte super enthousiast over Volt. Ik voelde gewoon weer lust. Ik had weer purpose. En ik vond het als feminist ook fantastisch dat in deze partij alle belangrijke posities worden gedeeld tussen man en vrouw. Het paste!"

Voor beide vrouwen geeft het politieke avontuur hen nieuwe energie. Nilüfer: "Je kent me al langer, ik was altijd al zo vurig, maar het is nog wel een tandje sterker geworden."

Ze kijkt op haar horloge en ziet dat we al ruim anderhalf uur aan het praten zijn: "Oh kut, mijn cursus. Laten we gaan lopen!!"

Ze vervolgt: "Ik vind dit land veel te weinig ambitie tonen in alle eerlijkheid. Ook al geef je niets om Europa en Europeanen, het is toch in je eigen belang ook om ermee samen te werken! En ik vind het ook te gek dat ik bij een partij zit die me niet de mond snoert, maar deze passie juist aanmoedigt."

Caroline: "Weet je wat het is? Rouwen doe je toch wel. Tegen andere mensen die dit meemaken zou ik willen zeggen: maak wat van je leven. Het mag. Ga dingen doen. Daarmee doe ik ook recht aan Jan. Ik snap wel dat niet iedereen is zoals ik. Maar je verandert niets aan de situatie. Ik krijgt hem er niet mee terug als ik bij de pakken neer gaat zitten."

Z’n foto heeft ze wel altijd bij zich. "Hij staat daar met zo’n brede lach. Hij is bij mij. Ik geloof dat-ie mij steunt."

Ook als ze alleen door de wandelgangen van de Tweede Kamer loopt.

Elodie Verweij

LEES MEER OVER