Close

Toch geen wonder: als je teleurgesteld bent in je kind

26 juni 2021 08:06 / Psychologie
D De nieuwigheid is eraf en je baby ontpopt zich tot een wandelend karakter en zijn unieke zelf. En natúúrlijk hou je van van je spruit – maar hoe ga je ermee om als je je kind eigenlijk helemaal niet zo’n leuk mens vindt, of jullie een benedenmaatse band hebben?

Even een plas en dan een plus: hoezee, je krijgt een kind. Dikke kans dat met je buik ook je stille verwachtingen groeien. Lijkt ‘t straks op mij? Zit ik iedere woensdag met mijn dochter aan de koffie met gebak? Kan. Maar het kan ook heel anders lopen. Wat nou als je merkt: potverdikkie, die appel valt wel erg ver van de boom? Als je in een goudeerlijk gesprek met jezelf ook een vleug teleurstelling voelt?

Geen feestje

Tuurlijk. In de regel is iedereen blij en dankbaar voor het kind dat je gegeven is. Maar soms kijk je van een afstandje naar je kroost en denkt: hoe kan uitgerekend deze van mij zijn? Zoals Susanne (50) die in alles het tegenovergestelde is van haar zoon. En dat valt niet altijd mee. "Voor mijn jongste zoon Tristan is het glas standaard halfleeg. Waar ik dol ben op nieuwe ontmoetingen, mag hij 9 van de 10 mensen die hij ontmoet meteen al niet. Voor hem is alles zwaar en moeilijk, terwijl ik als zangeres het liefst juist overal een feestje van maak."

'Ik ben een conflictvermijder, en nu blijk uitgerekend ik de moeder van het etterbakje op school'

Zo’n karakterverrassing komt onder andere voort uit de genen van je voorouders, legt contextueel therapeut en auteur Gerrie Reijersen van Buuren uit: "Binnen de relationele werkelijkheid zijn vier dimensies. Feiten, psychologie, interactie en relationele ethiek. Die tweede gaat over iemands karakter. Dat is genetisch aangeboren, maar kan zich elke kant op ontwikkelen. Iemands psychologische kant kan genetisch voortkomen uit jou, je partner en uit jullie voorouders. Een beste smeltkroes, dus geen wonder dat je soms trekjes waarneemt die je niet kunt thuisbrengen."

Etterbakje

Dat ondervond ook Anja (42) die haar licht ontvlambare vader terugziet in haar zoon Niels (6). "Mijn vader maakt altijd ruzie met iedereen. Hij kon geen baan houden en zelfs zijn zussen willen hem de laatste jaren niet meer zien. Hij is grof in de mond en altijd boos. Ik zoek hem nog eens in de twee maanden op, omdat dat moet van mezelf. Maar toen de juf van Niels laatst in het tien minutengesprek zei dat hij soms letterlijk van zich afbijt, schrok ik wel. Niels is net mijn vader. Hij staat het meest van alle kinderen op de gang en speelafspraakjes worden vaak vroegtijdig opgebroken omdat hij weer ruzie zoekt. Ik ben nogal een conflictvermijder, en nu blijk uitgerekend ik de moeder van het etterbakje op school. Daar schaam ik me wel voor, ja."

Dat helpt niet, vindt Reijersen van Buuren. “Een kind is geen bankstel wat je koopt. Zo’n kind voelt het ongetwijfeld dat moeder zich schaamt en gaat daardoor juist steeds recalcitranter gedrag vertonen. Die loyaliteitsstruggle moet eruit. Kinderen geven namelijk aan hun ouders. Ze vertonen gedrag dat de ouder graag wil zien of wat handig is. En gevend zijn ze dus ook aan het voorgeslacht. Het kan zelfs zo zijn dat Niels zijn opa en moeder wil verbinden door de nadruk te leggen op zijn karaktereigenschappen die opa ook heeft. Zelfs als ze die niet eens kennen. Dat geven komt van binnenuit." Denk bijvoorbeeld aan Eddie’s dochter Saffy in Absolutely Fabulous. Serieus en gestructureerd als ze is, lijkt ze veel minder gevend aan haar chaotische moeder. Aan wie ze dan wel geeft, zien we niet, maar de worsteling is overduidelijk. Dat kan soms best even slikken zijn."

Ouders zijn in hun rol behoedend en gunnend, legt Reijersen van Buuren uit. Hoe ze dat invullen komt weer voort uit hoe ze zelf als kind waren. "Als jij zelf makkelijk was als kind, dan werd je daarin gezien door je ouders. Dat bepaalt het plaatje in jouw hoofd en geeft je waarde. En als jij dus gevend was in rust en gehoorzaamheid, dan is het best even wennen als je zelf een zoon krijgt die bijvoorbeeld gevend is aan zijn vader of opa, in ontvlambaarheid en rebellie. Dat botst bij je kind, dat instinctief wil geven aan de vader, maar wil voldoen aan jouw plaatje. En dat merk je soms ook in de moeder-dochterrelatie. Als er qua genetica weinig herkenning is, moet je heel erg geïnteresseerd zijn in elkaar om de relatie goed te maken."

Nog steeds aan het leren

Dat ondervond Susanne ook. "Als moeder heb je natuurlijk al een bepaalde status met de bijbehorende verwachting. Ik ben geen supermens. Ik probeer zo open mogelijk te blijven kijken. Meestal lukt dat, maar soms heb ik ook mijn eigen belemmeringen en frustraties. Maar ja, zo is het natuurlijk altijd met het grootbrengen van een kind. Net als je denkt dat je het door hebt, loopt het toch weer anders. Tristan is zwaar op de hand en ook zijn zelfbeeld is negatief. Dat compenseert hij door te roepen hoe geweldig hij is, maar daar prik ik zo doorheen.

Die negativiteit in huis vind ik wel zwaar. Ik probeer om daar een balans in te vinden. Soms gooi ik alles eruit en soms zonder ik me bewust even af. Laat me even een uurtje met rust roep ik dan, wel zo fijn voor iemand met een vorm van autisme, die duidelijkheid nodig heeft. Ik ben groot voorstander van zelfredzaamheid en het nemen van je eigen verantwoordelijkheid, en juist daarin heb ik een ontwikkeling moeten maken. Ik heb geleerd dat niet iedereen even zelfredzaam is. Daarin ben ik nog steeds aan het leren. Alles met mate."

'Met al het goede en het al het slechte zou ik ze toch ook niet willen missen'

"Zodra ik met hem klets over games, dan vinden we elkaar. Al is het maar even. Ik ben dol op muziek en op achtbanen en had me echt verheugd op hele dagen in pretparken toen ik twee zoons kreeg. Maar helaas. Ze vinden het echt niks en dus heb ik twintig jaar later nog steeds geen monsterrit met mijn jongens gemaakt. Tuurlijk heb ik ook weleens teleurstelling gevoeld. Op het moment dat je begint aan kinderen, heb je dit niet voor ogen. Ik moet mijn kinderen echt uit bed sleuren, ze eraan herinneren dat ze hun tanden moeten poetsen en schone kleren aan moeten doen en drie keer opnieuw vragen of ze hun schoenen meenemen. En soms is het gewoon strijd. Allebei vroegen ze: als je het allemaal opnieuw zou doen, zou je ons dan hebben gekozen? Met al het goede en het al het slechte zou ik ze toch ook niet willen missen."

Bijdraaien

Vanaf de lagere school en het begin van de puberteit komen allerlei verschillen aan de oppervlakte, omdat kinderen ook bij vriendjes over de vloer komen. Anja: "Niels vertelde laatst enigszins verontwaardigd dat de moeder van een vriendje helemaal niet boos werd, toen dat jongetje tijdens het eten van tafel ging. ‘En jij doet altijd moeilijk!’ voegde hij eraan toe. Nu vond ik dat hij op dit onderwerp geen gelijk had, maar ik realiseerde me wel dat ik hem misschien wat te dicht op de huid zit."

Voel je dat je in de onderlinge band wat moet bijdraaien, ga dan met je kind in gesprek, adviseert Gerrie Reijersen van Buuren. Vraag je af of wat jij hen gunt ook wel bij hen past. Maak een wandeling samen, ga er even voor zitten en vraag: waar wordt je blij van en waar heb je last van? "Stel je als ouders open en help kinderen om zelf keuzes te maken uit de waarden die jij hen mee wil geven of belangrijk vindt. Jij bent de gids en laat je kinderen vooral zelf hun ontdekkingsreis maken binnen die familiewaarden, en de consequenties van hun keuzes ervaren. Want als je ze dat niet leert, en alleen maar voor ze invult, doe je ze ernstig te kort. En jullie onderlinge band ook. Help een kind liever te worden tot wie hij is."

Dat je juist ook veel kunt leren van die onderlinge verschillen, ondervond Jannet (51). Haar dochter Julia (19) is een vrije geest en daarmee het tegenovergestelde van de ambitieuze en gestructureerde Jannet. "Julia is superslim, maar ook een soort hippie. Ze denkt echt out-of-the-box. Zij ging probleemloos als enige met een hoed naar school en laat zich nooit onder druk zetten door vriendinnetjes. En nu wil ze filosofie studeren, waar ik toch altijd voor economie of rechten zou gaan. En dan het liefst zo snel mogelijk. Zij denkt: ik moet tot mijn zeventigste werken, dus wat maakt dat ene jaar nou uit? Puur en relaxt is ze.

Ze zegt ook vaak tegen mij: maak je niet zo druk. En meestal heeft ze gelijk. Ik denk vaak: ik zou ook weleens zo willen zijn. Soms lijkt ze wel de meest wijze van ons twee. Toen ik laatst brokken maakte met de auto begon ik te vloeken en te tieren en was het Julia die zei: maar mama we hebben toch helemaal niets? En het is toch maar een auto? Julia leert mij om anders naar het leven te kijken. Ik heb de opvoeding alleen gedaan en zit niet zo strak in mijn rol, waardoor ik haar die ruimte ook kan geven. Ik hou heel erg van harmonie, dus ik vond het niet fijn om constant conflicten te hebben. Ik geloof heilig in de dialoog en in aansluiten: bespreek hoe je dichter tot elkaar kunt komen. Dan zeg ik tegen Julia dat ik het lastig vind dat zij iets heel anders zegt dan ik en dan praten we daar verder over."

'Door haar ben ik veranderd in het moederschap, maar ook in vriendschappen en op werk'

"Met de discussie opzoeken schiet je niks op. Ga liever lunchen met je je kind en maak weer aansluiting. Daarbij reflecteer ik ook. Wat doe ik hierin? Is het terecht dat ik anders denk? In mijn eigen gezin waren altijd meningen en oordelen. Ik ben blij dat ik dat anders doe en door Julia vrijer ben gaan denken. Ik ben veranderd in het moederschap, maar ook in werk en vriendschappen. Ik durf meer voor mezelf te denken en doe minder wat er van me wordt verwacht."

Hoe veel je ook van elkaar verschilt, er zit altijd een les voor jezelf in, besluit Reijersen van Buuren. "Dat jij je kind graag zus of zo ziet, of je het dit of dat gunt, zegt meer over jezelf dan over het kind. Een mooie studie, lief in de klas, talentvol drummen: een bevallig kind maakt jou een goede moeder en daarmee een goede dochter. Want ook jij blijft gevend aan je ouders. Zie dat mechanisme onder ogen en kap ermee. Ga, samen met het kind, zoeken wat bij hem past. Dus bijt maar even door die zure appel heen af en toe, hoe ver die ook van de boom valt."

Hanneke Mijnster