Close

The powers that were be: een pandemie als wapen tegen de emancipatie

05 juli 2021 02:07 / Samenleving
N Naast het coronavirus, staat ons nog een crisis te wachten, eentje die met name vrouwen in haar greep zal houden. Waar we langzaam maar zeker richting meer gelijkwaardigheid leken te gaan, heeft Covid-19 stoffige, conservatieve mannen weer in het zadel geholpen.

Nu de maatregelen nog verder versoepeld zijn, lijkt alles bijna weer vanouds. Een wandeling door de stad voelt toch anders met volle terrassen, drukke winkels, en zelfs straatmuzikanten die weer hun centen weten te verdienen in de levendige straten. Het lijkt wel weer good ol’ 2019, maar schijn bedriegt. Vooral voor vrouwen - voor hen zou het zomaar not so good ol' 1950 kunnen zijn. Waar we namelijk eerst nog ‘maar’ 99,5 jaar zouden moeten wachten op een wereldwijde gendergelijke samenleving, is dat nu 135,6 jaar, meldt het World Economic Forum (WEF). En dat is nog maar het topje van de ijsberg.

V (voorheen bekend als Eve Ensler), feministisch schrijfster voor The Guardian, hoort vanuit haar internationale activistische contacten een verontrustend geluid. Ze denkt dat het coronavirus niet de enige uitbraak is van 2020. Disaster patriarchy verspreid zich namelijk snel: de rechten van de vrouw zijn in het gevaar door een nieuwe opmars van de powers that were in een samenleving verzwakt door een gezondheidscrisis van hier tot Tokyo. Vrouwen ervaren steeds meer huiselijk geweld, worden minder goed opgevangen, en verliezen hun economische en sociale onafhankelijkheid.

'Het idee van de jaren ’50 vrouw in de keuken kruipt weer naar de normaliteit'

Niet veilig

Ook hier in Nederland. Landelijk Netwerk Veilig Thuis meldde in 2020 dat er meer meldingen zijn geweest van ernstig huiselijk geweld sinds het begin van de lockdowns. Vrouwen die al opgesloten zaten in een gewelddadige relatie verloren hun laatste beetje vrijheid nu hun mannen samen met hen thuis moesten blijven. Ook ontstonden er meer onveilige thuissituaties door een combinatie van angst en economische onzekerheid. V noemt dan ook niet voor niets de voorwaarden van lockdowns een perfect storm voor huiselijk geweld.

En overal ter wereld is geweld tegen vrouwen toegenomen sinds maart 2020. In Peru zijn honderden vrouwen en meisjes vermist. In Amerika draait de hulplijn voor slachtoffers van seksueel geweld overuren. In Italië zijn de telefoontjes naar het anti-huiselijk-geweldnummer met 73% toegenomen. In Mexico is het aantal vrouwen dat zich heeft gemeld voor opvang verviervoudigd. Phumzile Mlambo-Ngcuka, administratief directeur van UN Women, spreekt van een “shadow pandemic of increased reported violence of all kinds against women and girls” en roept overheden op dit te herkennen en aan te pakken.

Niet zelfstandig

Wereldwijd zijn er zo’n 44 miljoen banen verloren door aunty Covid, meldt de internationale zakenkrant Bloomberg, en van die banen waren er zo’n 31 miljoen bekleed door een vrouw. Dat komt neer op zo’n 70%, terwijl het aandeel van werkende vrouwen wereldwijd net onder de 50% ligt. Financiële onafhankelijkheid is ontzettend belangrijk voor de emancipatie van vrouwen, maar corona heeft veel van hen geforceerd om hun man weer de baas te laten zijn over het geld. Het idee van de jaren ’50 huisvrouw die wekelijks wat geld krijgt voor de boodschappen, kruipt weer richting de normaliteit, terwijl we juist zo goed op weg waren naar het nieuwe ideaal van de independent woman who don’t need no man.

Alles gaat voorbij, ook de coronacrisis, maar dat betekent niet dat de hele wereld een rondje terugdraait en alles terug is bij het oude. Goed onderwijs is in arme landen de sleutel tot de rechten voor vrouwen in de toekomst, maar ook dat is weggespoeld op de golven van de pandemie. UNESCO, de tak van de Verenigde Naties die zich bezighoudt met cultuur en onderwijs, verwacht dat zo’n 11 miljoen meisjes niet terugkeren naar school als de pandemie voorbij is. Naast dat scholing belangrijk is voor een financieel onafhankelijke toekomst, vormden scholen voor veel meisjes ook een veiligheidsnet dat is weggevallen door corona. Amnesty International meldt dat door de schoolsluiting in Kenia gevallen van illegale meisjesbesnijdenis weer zijn toegenomen, net als tienerhuwelijken en -zwangerschappen. 

'Voor deze crisis waren de helden geen mannen, maar vrouwen'

Niet weg te denken

Toch is er nog een sprankje hoop te halen uit de eye-opener corona. Wat het namelijk onmiskenbaar aan het licht heeft gebracht is dat vrouwen onmisbaar zijn in tijden als deze. Als er één branche namelijk belangrijk is geweest in het bestrijden van deze gezondheidscrisis is dat de zorg. In de oorlogsmetaforen die volgen bij noodsituaties noemden we zorgmedewerkers ineens ‘helden van de frontlinie’, in plaats van de mensen waar we al jaren langen het meest op bezuinigd hebben.

Voor deze crisis waren de helden geen mannen, maar vrouwen. Het CBS meldt dat in Nederland 84 procent (!) van de zorgmedewerkers vrouw is. Zonder vrouwen, geen zorg, en dat is nu juist wat dit zo bijzonder maakt. V interpreteert het nogal zwaar, dat we vrouwen opofferen in de strijd, maar juist de realisatie dat vrouwen zo’n centrale rol hebben gespeeld in het redden van zo veel mensen, kan ons losmaken uit de greep van disaster patriarchy. Laat dat het verhaal zijn wat we overhouden als het allemaal voorbij is.

Wil je meer lezen over de ins en outs van disaster patriarchy? Lees dan hier het artikel van The Guardian.

Wouter Peer