Close

Wat we van orka’s kunnen leren over de overgang

29 juli 2021 03:07 / Inspiratie
Orka
Orka
O Opvliegers, zweetaanvallen, humeurschommelingen en een lager libido? Hoewel de overgang bij veel vrouwen niet over rozen gaat, moeten we af van het idee dat je er ná je vruchtbare leven niet meer toe doet. Psychology Today vindt het tijd voor een nieuw verhaal – geïnspireerd door het dierenrijk.

Voor alles wat moeilijk, pijnlijk, uitdagend of anderszins vervelend is in het leven, geldt volgens Psychology Today, dat het verhaal dat we erbij vertellen alle verschil maakt. De pijn die gepaard gaat met een bevalling, valt in het niet bij de belofte van een baby. De puberteit is een nuttige strijd, omdat je er aan de andere kant uitkomt als vrije volwassene. Een heupoperatie kan vreselijk pijnlijk zijn, maar het gemak waarmee je daarna weer kan lopen, maakt het alle moeite waard. Maar de overgang... dat is niet meer dan een verzameling vervelende klachten zónder een goed verhaal.

Nutteloos en afgeschreven

Als ons 'lijden' een goed doel dient, wat is dan het doel achter menopauze? Die vraag probeert klinisch psychologieprofessor Cecilia Dintino te beantwoorden. Een van de eerste verhalen die de psychologie vertelde over dit fenomeen stamt uit 1944 – en stemt allesbehalve hoopvol. 'Met het stoppen van de menstruatie eindigt een vrouw haar dienst aan de mensheid', schreef psychoanalyst Helene Deutch in The Psychology of Women. En zoals je begrijpt, vergroot dit verhaal het leed eerder dan dat 't het verzacht.

De evolutie heeft een slimme oplossing om onderlinge concurrentie de kop in te drukken

In 1966 deed dokter Robert Wilson er nog een schepje bovenop in zijn boek Feminine forever: 'Geen enkele vrouw is er zeker van dat ze aan de verschrikkingen van dit levende verval kan ontsnappen. Iedere vrouw wordt geconfronteerd met de dreiging van extreem lijden en onvermogen'. En om het nóg iets meer kracht bij te zetten, vergeleek hij vrouwen post-menopauze met 'gecastreerde' wezens, daarom moet deze levensfase koste wat kost vermeden worden. Het boek was een bestseller en vormde tegelijkertijd de brug naar de hormonale behandeling van overgang gerelateerde klachten. En hoewel die medicijnen veel verschil kunnen maken, is het verhaal eromheen niet zo vriendelijk.

Kijk eens door een blauwe bril

Sindsdien weten we gelukkig wel beter dan dat vrouwen afgeschreven dienen te worden, maar de verhalen over opvliegers, zweetaanvallen, opgedroogde vagina's en stemmingswisselingen blijven hardnekkig. Zullen we daarnaast ook eens stilstaan bij die andere kant van de medaille?

Wie twijfelt of er ook een positieve kant zit aan de overgang, kan misschien iets leren van orka's. Wat? Ja, je leest het goed. Schrijver Darcey Steinke las in 2017 een artikel over de voortplanting van orka's. Een van de zeldzame diersoorten waar vrouwen, net als bij mensen, hun vruchtbaarheid ver voorbij leven. Na de overgang hebben orka's meestal nog zo'n zestig gezonde jaren voor de boeg. En in die periode verliezen ze geen greintje nut.

In tegenstelling tot mensen, leven orka's in een matriarchale samenleving, waar zowel zonen als dochters lang bij hun moeder blijven plakken. Zodra de zonen zich voortplanten, zijn ze overigens snel verdwenen. Soit, die gasten zijn verder niet onmisbaar. Omdat voor orka's geldt: eigen jonkies eerst én omdat de vrouwen wel een leven lang bij elkaar blijven plakken, heeft de evolutie een slimme oplossing bedacht om onderlinge concurrentie de kop in te drukken. In comes menopause.

Post-menopauzale orka's worden niet afgeserveerd, nee, het zijn de hoogtijdagen van hun onderzeese bestaan. Ze veranderen in wijze leiders, degenen die hun vergaarde kennis inzetten om de jongeren te begeleiden en van voedsel te voorzien – zeker in tijden dat zalm schaars is.

Nou is voedselschaarste misschien niet de meest overtuigende reden om oudere vrouwen op het schild te hijsen, maar het kan je wél aan het denken zetten, schrijft Dintino. Laat het een inspiratie zijn om een positiever verhaal te vertellen over de overgang. Hou niet vast aan de aftakeling, maar focus op de bloei. Een nieuw hoogtepunt. De professor helpt je vast op weg met drie inspirerende invalshoeken.

1. Een bredere kijk op vruchtbaarheid

Het idee dat een niet-vruchtbaar leven geen doel dient, is ongelofelijk kortzichtig. Wie zegt dat vrouwen het niet heerlijk vinden om die fase van hun leven achter zich te laten. Geen ongesteldheid meer, geen anticonceptie nodig, nooit meer zwanger worden en moederen, in plaats daarvan tijd met en voor jezelf.

Oudere vrouwen kunnen hun tijd minstens zo vruchtbaar besteden als vrouwen met actieve eierstokken. Conventionele vruchtbaarheid verandert in de realisatie van alles wat je al hebt bereikt en gecreëerd. De stappen die je al hebt gemaakt in je carrière, net als persoonlijke mijlpalen. En dan te bedenken dat je nog een x-aantal heerlijke jaren voor de boeg hebt. Inclusief goede seks als je wilt, want hoewel vagina's na de overgang inderdaad minder snel nat worden, worden vrouwen evengoed opgewonden. Je moet er alleen de tijd voor willen nemen, en wie wil dat nou niet?

2. Hop hop, die carrièreladder op

Ook op professioneel gebied groeit de overtuiging dat vrouwen een waardevolle toevoeging zijn op de werkvloer. Ook in leidinggevende functies, en dus als vrouwen wat ouder zijn. Fortune-500 statistieken laten zien dat werkmoraal, verantwoordelijkheidsgevoel en creativiteit zijn gestegen vanaf het moment dat meer oudere vrouwen een leidinggevende rol kregen.

3. Tender loving care

Wie verder durft te kijken dan liefde en lust voor anderen, ziet dat het zelfvertrouwen van vrouwen alleen maar stijgt naarmate ze ouder worden. Volgens Psychology Today ervaren veel vrouwen na de overgang een allesomvattende liefde, die gepaard gaat met bakken aan levensenergie. Niet zo gek als je bedenkt dat ons zelfvertrouwen het hoogst is wanneer we 60 jaar zijn. Precies wanneer we alle maatschappelijke en onrealistische verwachtingen kunnen loslaten en steeds beter durven varen op ons eigen kompas.

Hoog tijd om de overgang niet langer als onvermijdbaar einde te beschouwen, concludeert Dintino: het is juist een begin. En in al die jaren die je nog voor de boeg hebt, zit geheid een heel vrolijk verhaal.

 

Ben je benieuwd naar het hele artikel van Psychology Today? Lees het hier.

Lizzy van Hees