Close

Help vrouwen en meisjes in Afghanistan: 'Ik vrees voor mijn Afghaanse zusters'

19 augustus 2021 12:08 / Nieuws
Een groep vrouwen in Afghanistan
Een groep vrouwen in Afghanistan
W Wie de berichtgeving uit Afghanistan volgt, zou zich zomaar eens heel machteloos kunnen voelen. Wat is er nodig uit de internationale gemeenschap, en wat kunnen we zelf doen?

Die ene scène uit aflevering 3 van The Handmaid's Tale. Als je 'm hebt gezien, kun je 'm je vast herinneren: op haar werk ziet June – later Offred – mannen met geweren de kantoortuin in marcheren. Niet veel later worden ze bij elkaar geroepen en moeten alle vrouwen vertrekken. Ze mogen niet meer werken. Een dystopie, maar voor meisjes en vrouwen in Afghanistan moet het de afgelopen dagen ongeveer zo gevoeld hebben. Sterker: ze zitten er middenin.

Nu de taliban het land overgenomen hebben, is de angst levensgroot dat het regime weer terug zal vallen op de strenge shariawetten die het hanteerde toen het tussen 1996 en 2001 aan de macht was: de doodstraf voor wie een moord pleegt, dieven werden de handen afgehakt, mannen moesten hun baard laten staan, geen alcohol, geen spelletjes. En meisjes en vrouwen werden gereduceerd tot tweederangs mensen, die voor niks anders goed waren dan baren en zorgen. De politieke leiding haastte zich dinsdag om de internationale gemeenschap te verzekeren dat het er dit keer anders aan toe zal gaan. Gematigder, met respect voor vrouwen en meisjes ‘binnen de grenzen van de sharia’.

'Mag je als vrouw nog arts of agent of rechter zijn?'

Maar het vertrouwen dat dat ook echt zo zal zijn, is ver te zoeken, vertelt Anne-Floor Dekker van vrouwenrechtenorganisatie WO=MEN. “In de eerste plaats zijn de taliban sterk versnipperd. Er is geen centrale aansturing van de strijders. Het is dus maar net afhankelijk van wie je tegenkomt. En wat precies die grenzen van de sharia zijn, is ook voor heel veel interpretaties vatbaar. Meisjes mogen naar school blijven gaan, beloven ze nu. Maar is dat tot hun 12e? Tot hun 18e? Mogen ze nog studeren? Mag je als vrouw nog arts of agent of rechter zijn? Ik hoor al berichten over vrouwelijke rechters die gericht worden bedreigd, omdat talibanstrijders hen niet accepteren. Formeel mogen vrouwen dan misschien wel werken, maar uitsluitend in lage posities of bijvoorbeeld verzorgende beroepen.”

De zalvende woorden uit de persconferentie ten spijt, zijn er al talloze berichten van scholen waar meisjes niet meer welkom zijn, bedrijven die hun vrouwelijke werknemers naar huis hebben gestuurd. De prijs van burka’s is samen met de vraag omhoog geschoten. In dorpen zouden jonge meisjes uitgehuwelijkt worden aan talibanstrijders. Betekent dat niet ook dat – ondanks de verwoede pogingen van de afgelopen twintig jaar – de inwoners gewoon overwegend aartsconservatief zijn, en de overwinning van de taliban toejuichen? Dekker: “Onzin. Ik hoor inderdaad ook analyses dat de Afghanen zelf niet op democratie zitten te wachten. Maar de internationale steun van de afgelopen decennia ging toch echt naar mannen en vrouwen die juist voor gelijkheid en rechtvaardigheid strijden. Die groep is er gewoon, en het is een grote groep. Die voelen zich nu enorm in de steek gelaten, want de overgebleven Westerse troepen zijn vrij plotseling vertrokken, zonder dat er een framework was voor het verder opbouwen van het land. Wat er nu gebeurt, heeft echt een domino-effect in de hele samenleving.”

Als meisjes en vrouwen worden weggevaagd uit het openbare leven, is dat van invloed op de toekomst van het land, vreest Malala Yousafzai, in een bijdrage voor The New York Times. De Pakistaanse activist werd zelf in 2012 door talibanstrijders in haar hoofd geschoten, omdat ze naar school ging – ze was toen 15. “Ik vrees voor mijn Afghaanse zusters”, schrijft ze. “De activisten met wie ik gesproken heb vrezen een terugkeer naar uitsluitend religieus onderwijs, wat voor kinderen een gebrek aan vaardigheden zou betekenen om hun dromen waar te maken, en voor het land een toekomst zonder dokters, ingenieurs en wetenschappers.”

Het is van belang om nu alles op alles te zetten voor humanitaire hulp, vindt Yousafzai. “Regionale machten zouden actief moeten bijdragen aan de bescherming van vrouwen en kinderen. Buurlanden – China, Iran, Pakistan, Tajikistan, Turkmenistan – moeten hun deuren openen voor burgers op de vlucht. Daarmee zullen levens gered worden, en de regio gestabiliseerd. Vluchtelingenkinderen moeten toegang krijgen tot lokale scholen en humanitaire organisaties moeten in kampen en nederzettingen een tijdelijke leeromgeving kunnen opzetten.”

'W kunnen het niet maken om te zeggen: ga niet naar school, trek die burka aan en dan is het veilig voor jou'

Het is een punt dat ook Anne-Floor Dekker onderstreept. “Het officiële standpunt van Nederland is op dit moment nog dat Afghanistan veilig is voor vrouwen en meisjes, nog gebaseerd op de situatie van de afgelopen jaren. Dat moet snel aangepast worden, zodat zij categoriaal bescherming krijgen als ze vluchten. Politici die bang zijn voor een zogenaamde ‘aanzuigende werking’ moeten beseffen: de meeste mensen kunnen of willen daar helemaal niet weg. En we kunnen het echt niet maken om te zeggen: weet je wat, hou jij je maar koest, ga niet naar school, trek die burka aan en dan is het daar heus wel veilig voor jou. Dat geldt ook voor activisten die zich inzetten voor gelijkheid en mensenrechten, mannen en vrouwen. Mensen die zich expliciet hebben uitgesproken tegen de agenda van de taliban - of dat nu beroepsmatig was, zoals in het geval van de vrouwelijke rechters, of niet - verkeren nu in groot gevaar. Het is ontzettend belangrijk dat we nu steun bieden, in de regio, in Europa en bij ons.”

En ook wie niet vlucht, kan eigenlijk niet zonder hulp van buitenaf. “Mensen zijn hun huis, hun haard, hun inkomen, hun netwerk kwijt. De infrastructuur ligt plat, banken hebben geen geld meer. Er is een gigantische gemeenschap ontheemd, dus de humanitaire hulp moet als de wiedeweerga op gang komen. Daar is vooralsnog te weinig geld voor beschikbaar gesteld, daar moet de internationale gemeenschap echt iets aan doen.”

Wie zich graag zelf wil inzetten voor mensen in Afghanistan, kan bijvoorbeeld een petitie tekenen. Dat is niet zomaar een leeg symbool, zegt Dekker. “Afgelopen zondag opende de petitie Red onze Afghaanse collega’s en partners, en die werd binnen twee dagen tijd 21.000 keer getekend. We hebben de petitie aangeboden bij de Tweede Kamer, toen er gedebatteerd werd. Zoiets laat zien: Nederlanders vinden dit belangrijk – en dat kan de politieke wil vergroten om te helpen bij de evacuaties en de opvang van vluchtelingen te verbeteren.”

Geld geven kan natuurlijk ook. Bij RTL Nieuws raadt emeritus-hoogleraar Ontwikkelingssamenwerking Paul Hoebink aan om vooral aan grote organisaties als Cordaid of Stichting Vluchteling te doneren, die ervaring hebben met het werken in oorlogsgebied: “Die komen op voor de grote vluchtelingenstromen die nu ontstaan, en zullen echt wel opletten dat hun geld niet in de zakken van de taliban rolt.” En als je toch liever direct lokale vrouwenorganisaties ondersteunt, dan helpen deze organisaties, en ook bijvoorbeeld Oxfam, Free Press Unlimited en MamaCash je graag verder.

En vergeet ook niet de huidige vluchtelingengemeenschappen en die van de toekomst, benadrukt Dekker. “Zaterdag is er een demonstratie van Afghaanse Nederlanders in Rotterdam. Het is vooral een uitlaatklep, een moment om samen te delen. Als je die dag in Rotterdam bent, toon dan je solidariteit, laat zien dat je betrokken bent. En mochten er binnenkort Afghaanse vluchtelingen bij je in de buurt komen wonen, heet ze dan welkom. Een beetje medemenselijkheid tonen, kan al heel veel helpen.”

Peper Hofstede