Close

Inclusief én exclusief: Sylvana Simons

13 september 2021 11:09 / Interview
V Verbinding, inclusiviteit, bruggen slaan. Het zijn mooie idealen die in de politiek soms op gespannen voet staan met de werkelijkheid. Want hoe werk je samen met partijen die volgens jou juist vernauwing en uitsluiting prediken? Elodie Verweij, chef politiek van Jinek, vraagt het BIJ1-leider Sylvana Simons. Haar antwoord: niet.

Op de dag dat we elkaar spreken – aan de telefoon, ze heeft het vreselijk druk – is Sylvana Simons (50) precies 149 dagen Tweede Kamerlid. Relatief kort, maar lang genoeg om het zoet én het zuur van het werk mee te maken. Trotse momenten waren er genoeg: ze noemt het aannemen van de moties voor de ouders die slachtoffer waren van de toeslagenaffaire, en die voor zorg voor transgenders. “Dat vond ik heel mooi. Het moment dat ik zie dat ons werk effect heeft, dat is tof. Dan weet je dat je ook met één zetel impact hebt.”

Maar zwaar is het af en toe ook. Neem de botsing met minister van justitie Ferd Grapperhaus, aan het begin van de zomer. Ze debatteren over de NCTV, de Nationaal Coördinator Terrorismebestrijding en Veiligheid. De BIJ1-leider dient een motie in voor een onderzoek naar machtsmisbruik daar, de minister wil er niet aan. Woedend is ze, en bang dat institutioneel racisme wederom niet wordt aangepakt, net als eerder bij de Belastingdienst. Simons reageert fel, en loopt boos weg. Het was ook een lange dag geweest, vertelt ze nu, en de chronische pijn die ze lijdt – ze heeft reuma – hielp ook niet mee: “Een vergaderdag van dertien, veertien uur in de Kamer is dan weleens zwaar. Het moment dat ik uitschoot tegen Grapperhaus was na een ellenlang debat in de Kamer. Dan zijn er wel momenten dat ik denk: weet je wat, ik heb het wel gezien hier. Het lijf zegt dan echt: het is mooi geweest.”

'Verbinding zoeken doe je niet met de mensen die je weg willen hebben'

En dan was er nog de strijd met de voormalig nummer twee, Quinsy Gario, die in augustus uit de partij werd gezet. Hij zou hebben gezorgd voor een onveilige sfeer, zelf bestrijdt hij dat beeld. Het lukte hoe dan ook niet om BIJ1 bijeen te houden. Hoe zit het dan met de missie zoals beschreven op hun website: “BIJ1 is ontstaan uit een gedeeld verlangen naar verbinding, solidariteit, rechtvaardigheid en gelijkwaardigheid. Met respect voor onze verschillen, maar met focus op wat ons verbindt.”? Simons vindt dat in dit soort gevallen rechtvaardigheid die zoektocht naar verbinding overstijgt. “We zijn vooral ook voor een rechtvaardige samenleving waarin mensen fair met elkaar omgaan. Het is vervelend als het gebeurt, iemand uit je partij zetten. Maar voor mij is er geen twijfel dat je anderen ook moet beschermen vanuit solidariteit en verantwoordelijkheid.”

Het blijkt niet alleen intern, maar ook in algemene zin een spanningsveld voor de partij. Hoe vind je in de politiek verbinding met anderen die die inclusiviteit juist uit de weg gaan – een PVV, FvD, JA21? Die eeuwenoude vraag: hoe tolerant ben je tegenover intolerantie? De steeds scherpere tweedeling in de samenleving – de coronakloof, de woonkloof, de Haves and Have Nots, racisme, genderongelijkheid, you name it – vertaalt zich ook naar het Binnenhof. Hoe ga je daar, als partij die expliciet op zoek is naar verbinding, mee om?

“Wij werken in principe niet samen met mensen die…”. Ze aarzelt even als ik ernaar vraag, maar herpakt zich: “Er zijn ook commissies waar leden van deze partijen voorzitter van zijn. Dan vergader ik ook met ze. Op die manier werk je natuurlijk wel samen”. Maar op inhoudelijk vlak dan niet? Ze antwoordt: “Verbinding zoeken doe je niet met de mensen die je weg willen hebben. Dat doe je met mensen met wie je je ideaal deelt. Er zijn gewoon partijen die ronduit racistisch en xenofobisch zijn. PVV, JA21 en FVD zijn daar de belangrijkste voorbeelden van. Het is een illusie dat we samen gaan werken over beter asielbeleid. Verbinding zoeken gaat niet over hoe ik me kan verbinden met mensen die mijn bestaan in twijfel trekken.”

Geen kopje koffie met Joost Eerdmans dus? Ze zucht: “Ik heb wérkelijk die behoefte niet. En al helemaal niet de tijd en ruimte. En er zijn genoeg andere mensen met wie ik ook een kop koffie wil drinken. Ik ga dat toch niet doen? Als Joost Eerdmans een constructief voorstel heeft voor een inclusieve samenleving, dan ga ik hem niet afwijzen. Koffie drink ik met partijen waarmee ik samen mooie plannen kan maken. Dat zijn ook partijen als de ChristenUnie, maar dan wel met als doel: een samenleving die werkt voor iedereen. Eerdmans ziet het liefst een samenleving zonder vluchtelingen. Een samenleving zonder mensen te omarmen. En dat staat ver bij ons vandaan”.

Anderen uitsluiten is natuurlijk aan de politieke orde van de dag – kijk maar naar de uitermate stroeve formatie, die steeds vastloopt omdat partijen pertinent niet in elkaars balboekje voorkomen. Is het dan niet juist de taak voor een partij als BIJ1 om bruggen te bouwen? “Een peace maker doet dat misschien wel. Maar ik ben geen peace maker. Ik heb heel veel moeite met het moment dat mensen zeggen dat je mensen uitsluit als je niet met extreemrechts samenwerkt. Dat vind ik echt de omgekeerde wereld. We werken niet samen met partijen die mensen uitsluiten. Het is gek om samen te werken met mensen die haat en verdeling propageren. Dat gaat in tegen waar wij voor staan. Waar wij voor staan is een samenleving die mensen niet uitsluit."

'Het gesprek moet al lang niet meer gaan over of iets wel racisme is'

Ondanks de confrontaties en soms ook de frustratie, geniet Simons enorm van haar nieuwe baan. De collega’s zijn overwegend prettig, het samenwerken bevalt en het gaat echt ergens over. “Het is veel leuker dan ik me had kunnen voorstellen. Je weet natuurlijk niet hoe het Kamerlidmaatschap er echt uit ziet. Het is hard werken. En ja, er komt veel frustratie bij kijken. Maar je verhaal kunnen vertellen is wel heel bevredigend”. En dat verhaal, haar politieke drijfveer, draait om het bestrijden van onrecht. Het opnemen voor degenen die nog vaak aan het kortste eind trekken.  

“Ik denk dat dat komt omdat ik mij in heel veel doelgroepen kan verplaatsen. Ik weet hoe het is om alleenstaande ouder te zijn in een samenleving waar het gezin als hoeksteen wordt gezien. Ik weet hoe het is om vrouw te zijn in een samenleving die nog steeds wordt gedomineerd door mannen. Ik ben een zwarte vrouw in Nederland, dus ik weet hoe het is om daarop beoordeeld te worden. Daardoor voel ik me verbonden met groepen in de samenleving. Ik kan me in hen verplaatsen. Dertig jaar geleden had ik al ideeën en opvattingen, maar was ik niet gedreven om verandering te brengen. Nu wel. Ook omdat ik ouder ben geworden”. Ook tegen de vooroordelen over mensen met een chronische ziekte moet ze soms opboksen. “Ik merk echt wel dat mensen dan zeggen: kun je dan wel een goed Kamerlid zijn? Ja, want ik ben ook een goede oma, vriendin, vrouw en zus. Het leven gaat door.”

In haar persoonlijke leven liep Simons tegen veel narigheid aan. Ze had een vriend die haar mishandelde, later pleegde hij zelfmoord. Ook haar vader bracht zichzelf om het leven. Hebben die ervaringen haar strijdbaarder gemaakt in haar werk, vuriger? “Nee hoor,” antwoord ze gedecideerd, “niet per se. Ik heb daar niet echt acties aan verbonden. Het zijn voor mij incidenten die eigenlijk heel weinig te maken hebben met wat ik nu doe. Die gebeurtenissen hebben vooral een emotionele indruk hebben gemaakt”. Het liefst heeft ze het überhaupt niet over haar privéleven: “Ik blijf altijd weg van het delen van persoonlijke verhalen omdat onze missie ook verder gaat dan persoonlijke verhalen of incidentele ervaringen. Met het vertellen van die verhalen creëer je ook een nieuw moment om te zeggen dat iets geen racisme is. Je focust dan zo op het individuele geval. Het gesprek moet al lang niet meer gaan over of iets wel racisme is. Er ís racisme. Er ís seksisme. Elke vrouw heeft bewust of onbewust seksisme meegemaakt. Het zijn structuren die systematisch aanwezig zijn. Vrouwen verdienen structureel minder dan mannen. Mensen van kleur worden anders behandeld alleen omdat ze een kleur hebben. Dat is een gegeven”.

Elodie Verweij