Close

Mooi hoor, die mindfulness – maar kijk verder dan jezelf

21 september 2021 05:09 / Psychologie
E Even diep ademhalen en volledig opgaan in het moment. Mindfulness is een toverwoord voor rijkere ervaringen en een rustiger hoofd, maar kent ook een schaduwzijde, schrijft de BBC: je kunt er egocentrischer van worden.

Wie heeft er de afgelopen jaren niet geprobeerd de kunst van mindfulness onder de knie te krijgen? Een workshop van de baas, een haastig gelezen boek tussen de veel te drukke bedrijven door, de cursus die je cadeau kreeg van een bezorgde vriendin. Niet zo gek ook, want in de snelle wereld van tegenwoordig hebben veel mensen (inclusief ondergetekende) de aandachtsspanne van een dronken aap en kunnen ze wel een lesje achtzaamheid gebruiken.

Het is niet alleen goed voor je concentratievermogen, maar het kan je bijvoorbeeld ook helpen om beter met lastige gevoelens, stress of zelfs fysieke pijn om te gaan. Maar naast al die voordelen, is er sinds kort ook wetenschappelijk bewijs dat al die focus op jezelf een keerzijde heeft: namelijk dat je wel héél erg op jezelf gefocust raakt. Of dat gebeurt, ligt in de eerste plaats aan het type mens dat je bent en in de tweede plaats op welke manier je deze mentale tak van sport beoefent, aldus de BBC.

McMindfulness is verworden tot een slappe zelfhulphap

Eerst maar eens dat menstype. Psychologieprofessor Michael Poulin deed daar onderzoek naar aan de universiteit van de staat New York. Hij was vooral benieuwd naar de invloed van culturele context op mindfulness-beoefenaars en onderscheidde daarvoor de overwegend individualistische cultuur die in het Westen overheerst en de vaak meer gemeenschapsgezinde cultuur in Aziatische landen. Iemand die zichzelf als onafhankelijk persoon beschouwt, zal zichzelf beschrijven aan de hand van zijn persoonlijke kwaliteiten, iemand die meer groepsgericht is, praat eerder over zichzelf in sociale context, hoe zij zich verhouden tot anderen. 

In de eerste stap van het onderzoek vroeg hij proefpersonen een vragenlijst in te vullen, om te bepalen hoe zij zichzelf zien. Daarna deed een deel van hen een meditatieoefening. De controlegroep deed wel een ontspanningsoefening, maar niet een die met mindfulness te maken had. Vervolgens kregen ze de mogelijkheid een klusje te doen voor een goed doel, maar ze mochten ook gewoon naar huis gaan als daar geen trek in hadden.

En wat bleek: wie van zichzelf al gemeenschapsgericht was, werd dat door de mindfulnessoefening nog meer en bleef vaker plakken voor het vrijwilligerswerk. Maar andersom ging het net zo goed op: wie van nature al individualistischer ingesteld was, werd dat door de aandachtstraining nog meer en vertrok bovengemiddeld vaak zonder anderen te helpen. Een tweede experiment ter controle leverde dezelfde bevindingen op: de manier waarop je naar jezelf kijkt als sociaal wezen, wordt door mindfulness versterkt.

Koren op de molen van wie toch al niet zo van de mindfulness was. Of, zoals de Amerikaanse managementhoogleraar Ronald Purser het noemt: McMindfulness. Volgens hem heeft de huidige aandachtspraktijk nog maar weinig van doen met de Boeddhistische origine, en deelt het ook helemaal niet meer die idealen. Eigenlijk zou het oefenen van achtzaamheid moeten draaien om de verbinding met en onderlinge afhankelijkheid van alles wat leeft, zegt hij. In plaats daarvan is het gedegradeerd tot slappe zelfhulphap, die alleen nog maar dienst doet om productiever te worden en jezelf eens lekker positief af te zetten tegen de minder verhevenen.

Wie zich met anderen verbonden voelt, kan beter met stressvolle situaties omgaan

In het algemeen lijkt het erop dat de voordelen van mindfulness, die er wel daadwerkelijk zijn, iets te overtrokken gepresenteerd worden, terwijl de nadelen onderbelicht zijn gebleven, concludeert de BBC. Een deel van de oplossing zou kunnen liggen de manier van beoefenen. Dat blijkt uit onderzoek van Tania Singer, hoogleraar aan het Max Planck instituut in Duitsland. Negen maanden lang liet ze deelnemers meditatie en mindfulness-sessies volgen, die juist gericht zijn op de connectie met de wereld om ons heen. Niet naar binnen keren, maar juist naar buiten, met de loving kindness meditatie bijvoorbeeld, of oefeningen in aandachtig luisteren naar anderen. Bij deze proefkonijnen nam de zelfzuchtigheid niet toe. Integendeel: de meesten ontwikkelden hun vermogen tot compassie en werden, grappig genoeg, zelf ook minder gevoelig voor spanning. Omdat ze zich met anderen verbonden voelden, niet alleen in het positieve, maar ook in het negatieve, konden ze beter met de stressvolle situaties in het leven omgaan - omdat je voelt dat het onderdeel is van de menselijke ervaring in z'n geheel. 

Waar al deze onderzoekers het over eens zijn, is dat de beoefening van mindfulness niet zou moeten gaan over zelfbevordering, maar juist over de verbinding met anderen. Een simplistische benadering – houd je volle focus bij jezelf in dit moment – werkt voor veel mensen averechts. De oefening in aandacht verdient dus nog wel wat extra aandacht.

Meer weten over mindfulness en egoïsme? Het hele artikel lees je op de website van de BBC.

Peper Hofstede

LEES MEER OVER